Obroża dla psa pełni przede wszystkim funkcję identyfikacyjną. To do niej najwygodniej przypiąć adresatkę z numerem telefonu opiekuna, dzięki której zagubiony zwierzak znacznie szybciej wraca do domu. Jest to również doskonałe narzędzie do mocowania smyczy w przypadku psów, które potrafią spokojnie spacerować na luźnej lince.

Problem pojawia się w momencie, gdy pies zaczyna mocno ciągnąć. Naukowcy z Nottingham Trent University i University of Nottingham (Carter i in., 2020) zmierzyli na modelu psiej szyi nacisk różnych obroży i smyczy podczas szarpnięcia. Wartości wahały się od 83 do 832 kPa. Co istotne, każda testowana obroża przekraczała poziom nacisku uszkadzający tkanki u ludzi. Mimo że badanie przeprowadzono na modelu, wniosek pozostaje czytelny: przy szarpaniu każda obroża mocno obciąża szyję zwierzęcia. Inne badania (Pauli i in., 2006) wykazały, że nacisk na obrożę – w odróżnieniu od szelek – niebezpiecznie podnosi ciśnienie w gałce ocznej psa.

Dlatego lekarze weterynarii i behawioryści zwykle zalecają zamianę obroży na szelki w przypadku:

• psów, które bardzo mocno ciągną na smyczy,
• ras brachycefalicznych (krótkoczaszkowych, np. mopsy, buldogi francuskie i angielskie),
• psów z jaskrą lub innymi chorobami oczu,
• małych ras podatnych na zapadanie się tchawicy (np. yorkshire terriery, szpice miniaturowe),
• psów z problemami kręgosłupa szyjnego,
• szczeniąt, które dopiero rozpoczynają naukę chodzenia na smyczy.

W powyższych przypadkach obroża powinna pełnić jedynie rolę nośnika dla adresatki, a karabińczyk smyczy należy przypinać bezpośrednio do szelek.

Jak dobrać rozmiar obroży dla psa? Poznaj zasadę dwóch palców

Obwód szyi należy zmierzyć miękką miarką krawiecką w miejscu, w którym obroża będzie naturalnie leżeć – zazwyczaj w połowie długości szyi. Dobrze dopasowana obroża to taka, pod którą można płasko wsunąć dwa palce (w przypadku ras miniaturowych wystarczy jeden). Zbyt luźna taśma zsunie się przez głowę, gdy pies nagle się cofnie, natomiast zbyt ciasna będzie boleśnie ocierać skórę i uciskać krtań.

Kluczowe zasady dopasowania:

• szczenięta rosną w błyskawicznym tempie – kontroluj obwód obroży co tydzień lub dwa,
• u ras długowłosych pomiaru dokonuj przy samej skórze, lekko dociskając sierść,
• po wyraźnej zmianie wagi (np. odchudzeniu psa), obrożę trzeba bezwzględnie wyregulować od nowa.

Niezwykle istotna jest także szerokość. Im węższa obroża dla psa, tym mniejsza powierzchnia styku i punktowo większy nacisk. Cienka taśma przy szarpnięciu działa niemal jak tnąca linka. Z kolei zbyt szeroka i ciężka obroża u niewielkiego czworonoga ograniczy swobodę ruchów jego głowy. Złota zasada: szerokość musi być proporcjonalna do gabarytów i siły fizycznej psa.

Materiał, zapięcie i okucia – na co zwrócić uwagę przed zakupem?

Każdy materiał ma swoje specyficzne właściwości, które warto dopasować do stylu życia pupila:

• Taśma nylonowa lub poliestrowa: Lekka, tania i bezproblemowa w praniu. Warto szukać modeli z miękko obszytymi brzegami, które nie wycierają sierści.
• Skóra naturalna: Bardzo trwała, z czasem pięknie mięknie i dopasowuje się do szyi. Nie toleruje jednak częstych kąpieli wodnych i wymaga regularnej konserwacji.
• Materiały powlekane (np. Biothane): Całkowicie wodoodporne i banalnie proste w czyszczeniu (wystarczy przetrzeć gąbką). Idealne obroże dla psów, które uwielbiają błotne kąpiele.
• Wyściółka z neoprenu/pianki: Wydaje się komfortowa, jednak badania (Carter i in.) pokazały, że obroże z grubą wyściółką paradoksalnie wywierały jeden z wyższych nacisków ze względu na swój wypukły, zwężający się kształt.
• Równie kluczowe są zastosowane okucia. Metalowe kółko (tzw. D-ring) powinno być solidnie zgrzane (bez widocznej szczeliny) i przyszyte mocnymi nićmi. Plastikowe klamry typu zatrzask są lekkie i wygodne, ale przy dużych, silnych psach bezpieczniejszym wyborem pozostaje tradycyjna klamra rymarska lub okucia z wytrzymałego metalu. Przed założeniem obejrzyj obrożę od wewnętrznej strony: niedopuszczalne są ostre krawędzie, drapiące szwy czy wystające nity.

Rodzaje obroży dla psa – krótki przewodnik

Obroża płaska z klamrą – absolutna klasyka, najbardziej uniwersalna opcja do codziennych spacerów dla większości czworonogów.

Obroża półzaciskowa (martingale) – stworzona z myślą o chartach, whippetach i rasach o obwodzie głowy mniejszym niż obwód szyi. Zaciska się wyłącznie do ustawionego wcześniej limitu, dzięki czemu nie poddusza psa, ale uniemożliwia wyślizgnięcie się z taśmy.

Obroża odblaskowa / świecąca (LED) – niezbędny dodatek na jesienno-zimowe spacery po zmroku. Znacząco poprawia widoczność zwierzęcia dla kierowców i rowerzystów.

Obroża przeciwpasożytnicza – traktowana jako preparat weterynaryjny, a nie klasyczne akcesorium spacerowe. Uwaga: Niektóre z nich zawierają permetrynę, która jest silnie toksyczna dla kotów (należy uważać w domach, gdzie mieszkają oba gatunki).

Jakich obroży stanowczo unikać?

Na rynku zoologicznym wciąż można natrafić na sprzęt awersyjny, którego działanie opiera się na sprawianiu bólu lub silnego dyskomfortu.

• Kolczatka: Metalowa obroża z ogniwami zakończonymi tępymi drutami skierowanymi w stronę szyi psa. Przy napięciu smyczy wbijają się w skórę, powodując ból.
• Dławik (łańcuszek zaciskowy): Pętla, która zaciska się na szyi bez żadnego punktu oporu. Jej używanie grozi poważnymi urazami tchawicy, krtani oraz niedotlenieniem.
• Obroża elektryczna (e-obroża): Urządzenie rażące psa impulsem elektrycznym, często wykorzystywane jako rzekome rozwiązanie problemu szczekania lub braku przywołania.

Nowoczesna wiedza o zachowaniu psów jasno dyskwalifikuje te narzędzia. Zespół badawczy pod kierunkiem Vieiry de Castro (2020) udowodnił, że psy szkolone metodami awersyjnymi wykazują znacznie więcej zachowań stresowych i mają wyższy poziom kortyzolu (hormonu stresu) niż psy uczone za pomocą nagród. Ból odczuwany na spacerze może sprawić, że pies skojarzy go z niewinnym bodźcem (przechodzącym dzieckiem, innym psem), co potęguje lęk i agresję. Amerykańskie Stowarzyszenie Weterynaryjnych Behawiorystów Zwierząt (AVSAB) jednoznacznie rekomenduje wyłącznie metody szkoleniowe oparte na pozytywnym wzmocnieniu.

Omijaj także obroże złej jakości: zbyt cienkie, z ostrymi elementami z tworzywa, a także modele wyeksploatowane, przetarte i sparciałe, które mogą pęknąć przy najmniejszym szarpnięciu.

Obroża elektryczna i kolczatka a polskie prawo

Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 21 sierpnia 1997 r., znęcaniem się jest zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania zwierzęciu bólu i cierpienia, za co grozi kara do trzech lat pozbawienia wolności. Choć ustawa nie wymienia kolczatek czy obroży elektrycznych z nazwy, używanie narzędzi celowo zadających ból może zostać przed sądem zaklasyfikowane jako łamanie prawa. W 2024 roku do Sejmu trafił obywatelski projekt nowelizacji ustawy, który zakłada wprowadzenie w Polsce bezpośredniego, bezwzględnego zakazu używania tego typu sprzętu (podobnie jak ma to miejsce w wielu krajach Europy, m.in. w Anglii, Walii czy Niemczech).

Szybka ściągawka przed zakupem idealnej obroży

Zmierz obwód szyi psa i zachowaj margines na dwa palce.

Zawsze dobieraj szerokość obroży do gabarytów i siły swojego czworonoga.

Uważnie sprawdź jakość szwów, działanie klamry i miejsce łączenia metalowego kółka.

Dopasuj materiał do warunków – wodoodporny na błoto, miękki nylon na codzienne spacery.

Nie zapomnij o solidnej adresatce z aktualnym numerem telefonu.

Jeśli Twój pies notorycznie ciągnie – zainwestuj w dobre szelki i rozpocznij trening luźnej smyczy.

Dobra obroża dla psa jest dla niego praktycznie niewidoczna w codziennym funkcjonowaniu: nie uwiera, nie dusi i w żaden sposób nie powoduje bólu.

Światowy Dzień Królika wywodzi się z Wielkiej Brytanii, skąd szybko rozprzestrzenił się na inne kraje. Za jego początek najczęściej uznaje się rok 1998. Na świecie święto przypada zwykle w czwartą sobotę lub niedzielę września, a w Polsce przyjęła się stała data – 26 września. W 2026 roku obie tradycje się spotykają, bo 26 września wypada właśnie w czwartą sobotę miesiąca.

W naszym kraju pierwsze informacje o Dniu Królika pojawiły się w 2001 roku na stronie uszata.com – wraz z plakatami i materiałami promującymi wydarzenie. Na szerszą skalę inicjatywa ruszyła w 2010 roku dzięki Stowarzyszeniu Pomocy Królikom, a od 2012 roku 26 września funkcjonuje jako oficjalna data polskich obchodów.

Dlaczego króliczy los wciąż budzi niepokój?

Celem Światowego Dnia Królika jest zwrócenie uwagi na los tych małych zwierząt i ochrona ich przed krzywdą ze strony ludzi. Lista problemów jest długa:

• polowania i tresura – dzikie króliki są odstrzeliwane, a zdarza się, że wykorzystuje się je także przy szkoleniu psów myśliwskich,
• eksperymenty laboratoryjne – króliki od dziesięcioleci są wykorzystywane w badaniach medycznych; w Unii Europejskiej od 2013 roku obowiązuje zakaz sprzedaży kosmetyków testowanych na zwierzętach, ale w wielu krajach świata takie testy wciąż się odbywają,
• hodowla na mięso i futro – zwierzęta są rozmnażane, a następnie zabijane w celach spożywczych i futrzarskich,
• wyniszczające rozmnażanie – w części hodowli samice są zmuszane do zbyt częstych ciąż, co prowadzi do wyniszczenia organizmu,
• zbyt wczesne odbieranie młodych matkom, co odbija się na zdrowiu i zachowaniu maluchów,
• fatalne warunki bytowe – ciasne klatki, brak ruchu i towarzystwa.

Do tego dochodzi problem, o którym mówi się rzadziej: porzucanie królików. Zwierzęta kupione pod wpływem impulsu – często jako prezent dla dziecka – po kilku tygodniach lub przed wakacjami trafiają do lasu, parku albo pod śmietnik. Warto pamiętać, że porzucenie zwierzęcia jest w Polsce traktowane przez ustawę o ochronie zwierząt jako forma znęcania się i grozi odpowiedzialnością karną.

Jak obchodzić Światowy Dzień Królika?

Na świecie z tej okazji organizuje się festyny, karnawały, przyjęcia i warsztaty dotyczące opieki nad królikami. Wszystkie łączy jeden cel: edukacja i uświadamianie, jak wygląda los tych zwierząt.

W Polsce obchody mają zwykle bardziej kameralny charakter. To m.in. spotkania miłośników królików, podczas których można wymienić doświadczenia, obejrzeć książki i filmy o zwierzętach i ich prawach czy zagrać w gry planszowe. Swoje wystawy i zajęcia przygotowują też biblioteki, szkoły i przedszkola.

Każdy może też uczcić to święto po swojemu:

• włączyć się w jedną z kampanii Stowarzyszenia Pomocy Królikom, np. zostając domem tymczasowym lub adoptując królika,
• promować Światowy Dzień Królika w mediach społecznościowych,
• zorganizować przyjęcie, na które wszyscy goście przychodzą przebrani za królika.

Jak pomaga Stowarzyszenie Pomocy Królikom?

Stowarzyszenie Pomocy Królikom działa przez cały rok, a Światowy Dzień Królika jest dla niego okazją, by nagłośnić swoje kampanie. Organizacja ma status organizacji pożytku publicznego, a jej członkowie działają na zasadzie wolontariatu. Oto najważniejsze formy pomocy:

• Domy tymczasowe – to rozwiązanie dla osób, które chcą pomóc, ale nie mogą przyjąć królika na stałe. Stowarzyszenie pokrywa koszty leczenia weterynaryjnego, zapewnia klatkę (minimum 100 cm) lub kojec, transporter, kuwetę, miski i poidło, a w miarę możliwości także karmę, siano i ściółkę.
• Adopcja – wolontariusze nie tylko pomagają wybrać zwierzę, ale też przekazują wiedzę o żywieniu i potrzebach królika. Adopcję poprzedza wizyta przedadopcyjna i podpisanie umowy.
• Wirtualna adopcja – dla osób, które nie mają warunków, by przyjąć zwierzę. Polega na regularnym, comiesięcznym wspieraniu konkretnego królika przebywającego w domu tymczasowym lub w jednym z centrów adopcyjnych stowarzyszenia – w Warszawie, Krakowie, Sopocie i Bytomiu.
• Sprzeciw wobec porzucania zwierząt – kampania przypomina, że porzucany królik ma w naturze znikome szanse na przeżycie.
• „Adoptuj, nie kupuj” – akcja zniechęcająca do kupowania zwierząt w sklepach, pseudohodowlach, na aukcjach internetowych i targowiskach. Zwierzę to nie prezent na urodziny czy gwiazdkę, ale wieloletnie zobowiązanie.
• Sterylizacja i kastracja – zabiegi wykonywane przez doświadczonych lekarzy weterynarii współpracujących ze stowarzyszeniem. Króliki są niezwykle płodne – w niektórych hodowlach samica może urodzić nawet kilkadziesiąt młodych rocznie. Zabieg zapobiega niekontrolowanemu rozmnażaniu, zmniejsza ryzyko nowotworów narządów rodnych u samic i pomaga w problemach behawioralnych.

Króliki – co warto o nich wiedzieć?

Króliki należą do rodziny zającowatych, która obejmuje około 60 gatunków. Królik domowy pochodzi od królika dzikiego (europejskiego), który pierwotnie zamieszkiwał jedynie Półwysep Iberyjski i część Afryki Północnej. Najprawdopodobniej to właśnie tam zwierzę zostało po raz pierwszy udomowione.

Z królikami wiąże się też ciekawa hipoteza dotycząca nazwy Hiszpanii. Feniccy żeglarze mieli pomylić spotkane na półwyspie króliki ze znanymi sobie góralkami i nazwać tę krainę od ich nazwy. Z czasem miała z tego powstać łacińska „Hispania”. To jedna z popularnych teorii, choć językoznawcy nie są co do niej zgodni.

Z biegiem wieków króliki zaczęto hodować na całym świecie – głównie dla mięsa i futra. W drodze selekcji powstały liczne rasy i odmiany, w tym popularne w sklepach zoologicznych króliki miniaturowe. W Polsce żyje dziko królik europejski oraz jego udomowiona forma, czyli królik domowy.

Postrzeganie królików zmieniało się na przestrzeni dziejów. W Starym Testamencie zającowate zaliczono do zwierząt nieczystych, dziś zaś udomowione króliki są cenione jako zwierzęta towarzyszące i wystawowe.

Króliki mają też zaskakujące zwyczaje godowe. Samiec podczas zalotów potrafi przeskakiwać nad samicą i spryskiwać ją moczem – w ten sposób oznacza partnerkę swoim zapachem.

Królik w domu – o czym musisz pamiętać

Coraz więcej osób wybiera królika zamiast psa czy kota. To jednak duża odpowiedzialność – w warunkach domowych królik żyje około 10 lat. Przed adopcją warto poznać jego podstawowe potrzeby:

• Dieta roślinna – królik jest roślinożercą. Podstawą jego menu powinno być siano, uzupełniane zieleniną i warzywami. Nie wolno podawać mu mięsa, słodyczy ani sera.
• Ruch i zabawa – królik potrzebuje codziennego wybiegu poza klatką oraz zabawek, np. rurek i kartonowych pudełek.
• Towarzystwo – to zwierzęta stadne, dlatego najlepiej utrzymywać je co najmniej w parze.
• Bezpieczne mieszkanie – jeśli królik biega po domu, trzeba zabezpieczyć kable, piloty i inne przedmioty, które może pogryźć.
• Szczepienia – regularne szczepienia przeciwko myksomatozie i pomorowi królików (RHD) chronią przed groźnymi, często śmiertelnymi chorobami.
• Kastracja lub sterylizacja – zalecana ze względów zdrowotnych i behawioralnych.

Bardzo ważna zasada: nigdy nie podnoś królika za uszy. Takie trzymanie sprawia ból i może doprowadzić do poważnych urazów – przestraszony królik gwałtownie wierzga, a to grozi nawet uszkodzeniem kręgosłupa. Pokazy magików wyciągających królika z kapelusza nie są dobrym wzorem! Zwierzę należy podnosić, podtrzymując jedną ręką klatkę piersiową, a drugą tylną część ciała.

Króliki w popkulturze

Króliki mają mocną pozycję w świecie rozrywki. Najsłynniejszym z nich jest bez wątpienia Królik Bugs z kreskówek Warner Bros. Swoje pięć minut miał też bohater filmu „Kto wrobił królika Rogera?”. Króliki pojawiają się również w kultowych książkach: w „Kubusiu Puchatku” A.A. Milne'a oraz w „Alicji w Krainie Czarów” Lewisa Carrolla, gdzie Biały Królik prowadzi bohaterkę do tajemniczej krainy. Królicza sylwetka stała się nawet logo znanego magazynu dla dorosłych.

Wszystkie te postaci mają jednak więcej szczęścia niż wiele ich prawdziwych pobratymców.

Najlepszy prezent na Światowy Dzień Królika

Światowy Dzień Królika to dobry moment, by zastanowić się, czy jesteśmy gotowi na uszatego domownika – i jeśli tak, wybrać adopcję zamiast zakupu. Jeśli nie możemy przyjąć zwierzęcia, możemy zostać domem tymczasowym, wesprzeć wirtualną adopcję lub po prostu podzielić się rzetelną wiedzą o potrzebach królików. Dla tych zwierząt każda taka decyzja ma realne znaczenie.

BIBLIOGRAFIA

Stowarzyszenie Pomocy Królikom – strona główna: https://kroliki.net/pl/

Stowarzyszenie Pomocy Królikom – „Zostań domem tymczasowym”: https://kroliki.net/pl/adopcje/zostan-domem-tymczasowym/

Stowarzyszenie Pomocy Królikom – Króliki do adopcji (procedura adopcyjna): https://kroliki.net/adopcje

e-pity.pl – profil OPP Stowarzyszenia Pomocy Królikom, KRS 0000237887 (dane o centrach adopcyjnych, 2026): https://www.e-pity.pl/pity-2025/organizacja-pozytku-publicznego-2026-KRS-0000237887

RatujemyZwierzaki.pl – profil Stowarzyszenia Pomocy Królikom (data obchodów na świecie): https://www.ratujemyzwierzaki.pl/spk

Gminna Biblioteka Publiczna w Krupskim Młynie – „26 września. Światowy Dzień Królika” (2021): https://bibliotekakrupskimlyn.pl/2021/09/26/26-wrzesnia-swiatowy-dzien-krolika/

Kalbi.pl – „Światowy Dzień Królika” (tekst źródłowy briefu): https://www.kalbi.pl/swiatowy-dzien-krolika

Twinkl.pl – „Światowy Dzień Królika 2026” (geneza z 1998 r.): https://www.twinkl.pl/event/swiatowy-dzien-krolika-2026

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1580) – art. 6 ust. 2 (porzucenie jako znęcanie się) – do weryfikacji w ISAP: https://isap.sejm.gov.pl

Światowy Dzień Rzek (World Rivers Day) obchodzony jest co roku w czwartą niedzielę września. Jego pomysłodawcą jest kanadyjski przyrodnik Mark Angelo, który w 1980 roku zapoczątkował BC Rivers Day w Kolumbii Brytyjskiej. Pierwsze globalne obchody odbyły się w 2005 roku, a dziś w wydarzeniu uczestniczy ponad 100 krajów i miliony ludzi.

Według organizatorów tegoroczne hasło brzmi „drogi wodne w naszych społecznościach". Chodzi o ochronę rzek, które wciąż są w dobrym stanie, i przywracanie do życia tych, które zniszczył człowiek. Warto pamiętać, że to inne święto niż Międzynarodowy Dzień Akcji na rzecz Rzek (14 marca), który ma bardziej aktywistyczny charakter.

Ssaki polskich rzek: bóbr i wydra

Bóbr europejski to największy gryzoń Europy – dorosły osobnik może ważyć do 29 kg i mierzyć do 110 cm. Jego historia to jeden z największych sukcesów polskiej ochrony przyrody. Jeszcze w 1939 roku w Polsce żyło zaledwie ok. 400 bobrów. Gatunek objęto ochroną w 1952 roku, a według szacunków GDOŚ publikowanych przez GUS w 2023 roku było ich już ok. 154,4 tys. – ponad sześć razy więcej niż w 2000 roku.

Bobry to prawdziwi inżynierowie krajobrazu. Budując tamy, pomagają:

• zatrzymywać wodę w krajobrazie i łagodzić skutki suszy,
• zwiększać różnorodność biologiczną,
• ograniczać erozję,
• przyspieszać samooczyszczanie się wód.

Wydra europejska to z kolei mistrzyni pływania z rodziny łasicowatych. Jej ciało mierzy 75–95 cm, a masywny ogon (35–60 cm) służy jako ster. Między palcami ma błony pławne, a porusza się w wodzie falistym ruchem, przypominającym węża. W XX wieku wydry w wielu krajach Europy niemal wyginęły przez zanieczyszczenie wód. W Polsce populacja jest dziś stabilna, a gatunek występuje w całym kraju. Wydra jest objęta szczególną ochroną na mocy unijnej dyrektywy siedliskowej.

Ryby polskich rzek – od szczupaka po piskorza

Polskie rzeki to dom dziesiątek gatunków ryb. Wśród tych, które zna każdy wędkarz, są szczupak, sandacz, sum czy świnka. Są jednak też gatunki mniej znane, a tak cenne, że dla ich ochrony tworzy się obszary Natura 2000. W dolinie Odry należą do nich m.in.:

• boleń – drapieżnik polujący przy powierzchni wody,
• piskorz – ryba, która potrafi przetrwać w mule przy niskim stanie wody,
• różanka – drobna rybka, która składa ikrę do wnętrza małży,
• koza i koza złotawa – niewielkie ryby żyjące przy dnie,
• minóg rzeczny i strumieniowy – choć wyglądają jak ryby, należą do bardzo starej grupy bezżuchwowców.

Jesiotr – „dinozaur" wraca do Wisły i Odry

Najbardziej spektakularna historia polskich rzek dotyczy jesiotra ostronosego (bałtyckiego). Była to największa ryba wędrowna w tej części Europy – mogła mierzyć ponad 5 metrów i ważyć ponad pół tony. Ostatniego dzikiego jesiotra złowiono w Polsce w 1965 roku pod Chełmnem: miał prawie 3 metry i ważył 135 kg. Do wyginięcia gatunku przyczyniły się przełowienie i bariery na rzekach, a bezpośrednio – budowa zapory we Włocławku.

W 1970 roku jesiotra uznano za wymarłego w zlewni Bałtyku. Od lat 90. naukowcy z Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie, we współpracy z partnerami z Niemiec, prowadzą program jego przywracania. Wykorzystują ryby z kanadyjskiej rzeki St. John, genetycznie najbliższe dawnym jesiotrom bałtyckim. Młode jesiotry trafiają do Wisły, Drwęcy i Odry – np. w maju 2022 roku do Wisły wypuszczono 600 dziesięciomiesięcznych osobników.

Cierpliwość jest tu kluczowa: jesiotr spędza w morzu 15–20 lat, zanim dojrzeje i wróci do rzeki na tarło.

Łosoś i węgorz – wielcy wędrowcy

Łosoś atlantycki rodem z polskich rzek wyginął w latach 80. XX wieku – jego ostatnią ostoją była Drawa. Odbudowę populacji rozpoczęto w 1985 roku, sprowadzając 50 tys. ziaren ikry od łososi z łotewskiej rzeki Daugava. W 2002 roku wędkarze po raz pierwszy od 30 lat złowili łososie atlantyckie w pomorskich rzekach.

Węgorz europejski to jedna z najbardziej tajemniczych ryb świata. Przez lata żyje w polskich rzekach i jeziorach, ale na tarło wyrusza aż do Morza Sargassowego na zachodnim Atlantyku. Ciekawostki o węgorzu:

• potrafi pełzać po wilgotnym lądzie, oddychając przez skórę,
• może dożyć nawet 88 lat,
• dorosłe osobniki giną po tarle,
• jest gatunkiem krytycznie zagrożonym wyginięciem – napływ młodych węgorzy do Europy to dziś ok. 5 proc. poziomu z lat 70.

Ptaki i bezkręgowce – mieszkańcy brzegów i dna

Rzeka to nie tylko to, co pływa w nurcie. Na brzegach żyją ptaki ściśle związane z wodą. Zimorodek, mieniący się błękitem i pomarańczem, nurkuje po małe ryby i kopie nory w stromych skarpach. Pluszcz z górskich potoków potrafi zanurzyć się i przemieszczać pod wodą, szukając pokarmu przy dnie. Nad większymi rzekami polują czaple i bieliki.

Równie ważne są mniej widoczne organizmy: małże, ślimaki wodne i raki. To one filtrują wodę i stanowią pokarm dla ryb. Bez małży nie przetrwałaby np. różanka, która potrzebuje ich do rozrodu.

Ciemna strona: lekcja z Odry

Rzeki są wrażliwe. Latem 2022 roku Odrę dotknęła katastrofa ekologiczna na niespotykaną w Polsce skalę. Na odcinku kilkuset kilometrów masowo ginęły ryby, małże i ślimaki. Według NIK z Odry i jej dopływów wyłowiono co najmniej 350 ton martwych ryb, w tym 250 ton w Polsce. Wśród ofiar były także jesiotry z programu restytucji.

Bezpośrednią przyczyną była toksyna tzw. złotej algi (Prymnesium parvum), która naturalnie żyje w wodach słonawych. Jej rozwojowi sprzyjało wysokie zasolenie rzeki, m.in. przez zrzuty wód kopalnianych, a także susza i niski stan wody. Problem nie zniknął – w sierpniu 2026 roku GIOŚ ogłosił najwyższy stopień zagrożenia w Kanale Gliwickim po kolejnym śnięciu ryb.

Jak możesz pomóc rzekom i ich mieszkańcom?

Światowy Dzień Rzek to dobry pretekst, by zrobić coś konkretnego:

• weź udział w sprzątaniu brzegów – w wielu miastach odbywają się takie akcje,
• nie wypuszczaj do rzek zwierząt z akwarium – gatunki obce mogą wypierać rodzime,
• obserwuj zwierzęta z dystansu – nie niszcz żeremi bobrów i nie płosz ptaków,
• zgłaszaj śnięte ryby i podejrzane zanieczyszczenia odpowiednim służbom, np. Inspekcji Ochrony Środowiska lub Wodom Polskim,
• oszczędzaj wodę – rzeki odczuwają każdą suszę.

Polskie rzeki to wciąż skarbnica życia. Od nas zależy, czy za kilkanaście lat jesiotry wrócą na tarło do Wisły, a wydry i bobry nadal będą czuć się tu jak u siebie.

BIBLIOGRAFIA

World Rivers Day 2026 – komunikat organizatorów, PR.com, 10.09.2026: https://www.pr.com/press-release/977034

National Day Calendar – World Rivers Day (daty obchodów): https://nationaldaycalendar.com/celebrations/world-rivers-day-fourth-sunday-in-september

Banyan Nation – World Rivers Day vs. International Day of Action for Rivers: https://www.banyannation.com/blog/world-rivers-day/

Lasy Państwowe, CKPŚ – „Rola bobra w lasach" (dane GUS 2024): https://www.ckps.lasy.gov.pl/aktualnosci/-/asset_publisher/HTXX9aadlRBB/content/rola-bobra-w-lasach

GUS – komunikat o źródle danych o liczebności bobra (szacunki GDOŚ): https://stat.gov.pl/dla-mediow/komunikaty-prasowe/komentarz-do-artykulu-nareszcie-znalezlismy-winnego-dziennik-gazeta-prawna-z-dnia-27-09-2024-r-,131,1.html

Nadleśnictwo Kaczory (Lasy Państwowe) – „Śladem bobra": https://kaczory.pila.lasy.gov.pl/historia-aktualnosci/-/asset_publisher/1M8a/content/sladem-bobra

National Geographic Polska – „Wydra europejska jest mistrzem życia w wodzie": https://www.national-geographic.pl/przyroda/wydra-europejska-jest-mistrzem-zycia-w-wodzie-jej-populacja-w-polsce-rosnie/

Pagacz S., Witczuk J. (2010), Występowanie wydry Lutra lutra…, Roczniki Bieszczadzkie 18: 424–428: https://archiwum.bdpn.pl/dokumenty/roczniki/tom18/36.pdf

RDOŚ Gorzów Wlkp. / GDOŚ – przedmioty ochrony obszarów Natura 2000 w dolinie Odry: https://www.gov.pl/web/rdos-gorzow-wielkopolski/informacja-o-biezacych-dzialaniach-generalnego-dyrektora-ochrony-srodowiska-i-regionalnych-dyrektorow-w-zwiazku-z-sytuacja-na-odrze

WWF Polska – „Dinozaur wśród ryb wraca do Wisły": https://www.wwf.pl/dinozaur-wsrod-ryb-wraca-do-wisly

Polski Komitet Krajowy IUCN – „Jesiotry wracają do Wisły": https://iucn.org.pl/2022/05/jesiotry-wracaja-do-wisly/

Gazeta Pomorska – jesiotry w Drwęcy (Szramowo), 2021: https://pomorska.pl/w-szramowie-do-drwecy-wpuszczono-ok-14-tys-jesiotrow-ostronosych-ten-wymarly-gatunek-ma-wrocic-do-polskich-rzek-zobaczcie/ar/c1-15836791

PortalMorski.pl – „Światowy Dzień Migracji Ryb": https://www.portalmorski.pl/inne/46665-swiatowy-dzien-migracji-ryb

Instytut Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie – „Znakowane jesiotry ostronose": https://www.infish.com.pl/news/znakowane-jesiotry-ostronose

WFOŚiGW w Gdańsku – „Łosoś atlantycki i troć wędrowna": https://arch.wfos.gdansk.pl/wfosigw.gda.pl/news,1453,Losos_atlantycki_i_troc_wedrowna.html

Bartel R. i in. (2016), Restytucja łososia i troci w wodach Polski, MIR: https://www.researchgate.net/publication/308927725

WWF Polska, Poradnik Rybny – węgorz europejski: https://ryby.wwf.pl/species/anguilla-anguilla/

Najwyższa Izba Kontroli – „Złota alga – mały glon, który obnażył niemoc dużego państwa": https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/odra-kryzys-ekologiczny.html

TVN24 – raport IOŚ-PIB o przyczynach katastrofy na Odrze: https://tvn24.pl/polska/katastrofa-ekologiczna-na-odrze-co-bylo-przyczyna-raport-instytutu-ochrony-srodowiska-ekspert-komentuje-st6879517

Portal Samorządowy – GIOŚ, najwyższy stopień zagrożenia w Kanale Gliwickim, 17.08.2026: https://www.portalsamorzadowy.pl/ochrona-srodowiska/szybko-przybywa-snietych-ryb-gios-oglasza-najwyzszy-stopien-zagrozenia-toksycznym-zakwitem,672614.html

Tadzik jest w stajni od ponad 15 lat. W tym czasie na jego grzbiecie jazdy konnej uczyły się setki dzieci – dla wielu z nich był pierwszym koniem, jakiego dosiadły. Od dłuższego czasu nie pracuje już pod siodłem i jest na zasłużonej emeryturze.

Dziś to starszy i schorowany koń. Opiekunowie zauważyli niedawno, że na wybiegu potrafi przez cały dzień stać w jednym miejscu. Postanowili więc urozmaicić mu codzienność: gdy na terenie stajni przebywają pracownicy, Tadzik chodzi luzem i sam decyduje, dokąd pójdzie.

Tak swoją decyzję wyjaśnili opiekunowie konia:

- Każdy, kto kiedykolwiek był w naszej stajni zna Tadzika wykształcił setki dzieci, jest z nami ponad 15 lat i od dłuższego czasu cieszy się zasłużoną emeryturą. Jest to starszy i schorowany koń, a ostatnio zauważyliśmy, że na wybiegu cały dzień stoi w jednym miejscu. Dlatego w ramach urozmaicenia i dla poprawy jego nastroju, puszczamy go luzem, kiedy pracownicy przebywają na terenie stajni. Dzieci zaznały dużo radości na jego grzbiecie przez te lata, my chcemy, aby on był szczęśliwy do końca swoich dni Tadzik nie kopie, nie gryzie, nie płoszy się, przemieszcza się wyłącznie stępem. Aby uspokoić spacerowiczów, dostał derkę informującą o tym, że nie uciekł. Można głaskać, tylko prosimy nie dawać mu jedzenia, ma różne alergie i je tylko jeden rodzaj paszy.

Derka z komunikatem dla spacerowiczów

Koń chodzący swobodnie poza padokiem może zaniepokoić przechodniów. Ktoś mógłby uznać, że zwierzę uciekło, próbować je złapać albo zawiadamiać służby. Opiekunowie Tadzika przewidzieli taki scenariusz i ubrali go w derkę z informacją, że wcale nie jest uciekinierem. Jak podaje portal o2.pl, napis na derce brzmi: „Nie uciekłem, mam emeryturę i wolność”.

Spacerowicze nie mają też powodów do obaw o własne bezpieczeństwo. Według opiekunów Tadzik jest wyjątkowo spokojny:

• nie kopie,
• nie gryzie,
• nie płoszy się,
• porusza się wyłącznie stępem, czyli najwolniejszym chodem konia.

Głaskać można, karmić – nie

Stajnia zaprasza do kontaktu z Tadzikiem, ale stawia jeden warunek: żadnego jedzenia. Koń ma różne alergie i je tylko jeden rodzaj paszy. Dla spacerowiczów oznacza to kilka prostych zasad:

• Można pogłaskać – najlepiej podchodząc spokojnie, tak by koń nas widział, bez gwałtownych ruchów i krzyku.
• Nie wolno dokarmiać – ani marchewką, ani jabłkiem, ani chlebem, ani trawą zerwaną zza ogrodzenia.
• Nie należy prowadzić ani zatrzymywać konia – Tadzik chodzi luzem celowo i pod okiem pracowników.
• Dzieci powinny podchodzić z dorosłymi – nawet najłagodniejszy koń jest dużym zwierzęciem.

Zakaz karmienia to dobra praktyka nie tylko w przypadku Tadzika. Opiekun konia zna jego dietę i stan zdrowia, a przypadkowy smakołyk od obcej osoby może zaszkodzić – szczególnie zwierzęciu starszemu lub choremu.

Kiedy koń staje się seniorem?

Nie ma jednej granicy wieku. Konia uważa się zwykle za starego po ukończeniu 20 lat, choć niektóre źródła mówią o seniorach już od 15. roku życia – w przeliczeniu to mniej więcej tyle, co 60 lat u człowieka. Coraz więcej koni dożywa ponad 20, a nawet 30 lat, między innymi dzięki lepszemu żywieniu i opiece.

Starzenie się koni przebiega bardzo indywidualnie. Typowe oznaki to:

• siwe włosy wokół oczu i na pysku,
• sztywniejsze ruchy i słabsze stawy,
• utrata masy mięśniowej i zmiana sylwetki,
• problemy z uzębieniem i trawieniem,
• pogorszenie wzroku, które – jak zwraca uwagę Polski Związek Hodowców Koni – właściciele często trudno zauważają.

Ruch – najlepsze lekarstwo na nudę i sztywność

Koń senior nie powinien spędzać emerytury w boksie. Polski Związek Hodowców Koni wskazuje, że koniom należy zapewniać codzienny ruch na swobodzie, najlepiej na pastwisku lub wybiegu, a obciążenie dostosować do wieku, kondycji i możliwości konkretnego zwierzęcia.

Konie to zwierzęta stworzone do przemieszczania się – w naturze pokonują w ciągu dnia wiele kilometrów w poszukiwaniu pożywienia. Gdy starszy koń całymi godzinami stoi w jednym miejscu, przyczyny mogą być różne: od nudy i braku bodźców, przez ból stawów lub kopyt, po problemy ze wzrokiem. Dlatego takie zachowanie warto zawsze skonsultować z lekarzem weterynarii. Swobodny spacer w znanym otoczeniu, wśród ludzi, może natomiast sprzyjać lepszemu krążeniu, ruchomości stawów i ogólnemu samopoczuciu konia.

Żywienie konia seniora wymaga planu

Z wiekiem zmieniają się potrzeby żywieniowe konia. Jak podkreślają związki hodowców koni, starsze konie są bardziej podatne na schorzenia układu pokarmowego, gorzej wykorzystują paszę, a ich przemiana materii jest wolniejsza. Kluczowy jest stan zębów – to on decyduje, co koń jest w stanie przeżuć i przyswoić.

W praktyce opiekunowie koni seniorów często:

• podają paszę namoczoną, gdy koń nie radzi sobie z przeżuwaniem siana,
• dzielą dzienną dawkę na mniejsze, częstsze posiłki,
• regularnie kontrolują zęby i masę ciała konia,
• dobierają dietę indywidualnie, z uwzględnieniem chorób i alergii.

Przypadek Tadzika, który je tylko jeden rodzaj paszy, dobrze pokazuje, że dieta końskiego emeryta bywa precyzyjnie ustalona – i każda „dokładka” od obcych może ten plan zburzyć.

Emerytura, na którą zasłużył

Konie szkółkowe wykonują ogromną pracę: cierpliwie znoszą błędy początkujących jeźdźców, uczą równowagi, odwagi i szacunku do zwierząt. Nie każdy z nich po zakończeniu pracy może liczyć na spokojną starość w miejscu, które zna. Tadzik może – a jego opiekunowie chcą, by był szczęśliwy do końca swoich dni.

Jeśli więc spotkacie w okolicy stajni spokojnego konia w derce z napisem, nie dzwońcie po pomoc. Pogłaskajcie go, schowajcie marchewkę do kieszeni i pozwólcie mu iść dalej – emerytowi, który na swoją wolność zapracował.

Co wydarzyło się przy ulicy Rojnej?

19 września 2026 roku łódzcy policjanci otrzymali zgłoszenie o podejrzeniu znęcania się nad zwierzętami przez mieszkankę Bałut. Funkcjonariusze pojechali na ulicę Rojną, gdzie czekał na nich zgłaszający. Mężczyzna przekazał, że znalazł kocięta – jedno z nich nie dawało już oznak życia.

Małe koty natychmiast przewieziono do lecznicy weterynaryjnej. Sprawą zajęła się policja, a czynności objęła nadzorem Prokuratura Rejonowa Łódź-Bałuty.

Zarzuty dla 78-latki. Nie przyznała się do winy

Zebrany przez policjantów materiał dowodowy wskazał na 78-letnią mieszkankę Łodzi. Według ustaleń śledczych seniorka miała wyrzucić przez balkon pięć małych kotków. Jeden z nich nie przeżył upadku, a drugi zmarł w trzeciej dobie po zdarzeniu.

Zarzuty zabicia zwierząt i znęcania się nad nimi przedstawiono kobiecie w środę, 23 września. Podejrzana nie przyznała się do popełnienia przestępstwa, jednak opisała przebieg zdarzenia. Z doniesień medialnych wynika również, że matka kociąt po porodzie nie miała zapewnionej właściwej opieki weterynaryjnej.

- 23 września kobiecie przedstawiono zarzut zabicia zwierząt oraz znęcania się nad nimi (art. 35 ust. 1 i 1a ustawy o ochronie zwierząt, kara do 3 lat pozbawienia wolności). W trakcie wyjaśnień podejrzana nie przyznała się do popełnienia przestępstwa, jednakże opisała jego przebieg. Decyzją prokuratora kobieta została objęta dozorem policyjnym oraz zakazem posiadania jakichkolwiek zwierząt - przekazuje rzecznik prasowy Prokuratury Okręgowej w Łodzi Paweł Jasiak.

W mieszkaniu kobiety znajdowały się także dwa dorosłe koty. Również one zostały przewiezione do weterynarza – według policji są bezpieczne.

Decyzją prokuratora 78-latka:

• została objęta policyjnym dozorem,
• otrzymała zakaz posiadania wszelkich zwierząt do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

Postępowanie jest w toku. Do czasu prawomocnego wyroku sądu kobieta pozostaje osobą podejrzaną i przysługuje jej domniemanie niewinności.

Komunikat policji – pełna treść

Poniżej publikujemy komunikat Komendy Miejskiej Policji w Łodzi w brzmieniu przekazanym przez oficer prasową:

- 78-letnia mieszkanka Łodzi, usłyszała zarzuty znęcania się i zabicia zwierząt. Kobieta wyrzuciła przez balkon 5 małych kotków – jeden z nich nie przeżyły upadku, a drugi zmarł w trzeciej dobie. Za popełnione przestępstwa grozi jej kara do 3 lat pozbawienia wolności. 19 września 2026 roku, łódzcy policjanci zostali powiadomieni o podejrzeniu znęcania się nad zwierzętami przez mieszkankę Bałut. Funkcjonariusze pojechali na ulicę Rojną, gdzie oczekiwał zgłaszający. Mężczyzna oświadczył, że znalazł kocięta, w tym jedno bez oznak życia. Zwierzęta zostały przewiezione do lecznicy. Czynności w tej sprawie zostały objęte nadzorem Prokuratury Rejonowej Łódź – Bałuty. Ustalenia policjantów oraz zebrany materiał dowodowy w tej sprawie potwierdziły, że czynu tego dokonała 78-letnia seniorka. Jak się okazało kobieta miała wyrzucić przez balkon małe kotki- jeden z nich nie przeżył upadku, a drugi zmarł w trzeciej dobie. W jej mieszkaniu znajdowały się także dwa dorosłe koty, które również zostały przewiezione do weterynarza. Za znęcanie i zabicie zwierząt grozi jej kara do 3 lat pozbawienia wolności. Decyzją Prokuratora została objęta policyjnym dozorem oraz zakazem posiadania wszelkich zwierząt do czasu prawomocnego zakończenia postępowania - podkom. Kamila Sowińska

Co grozi za znęcanie się nad zwierzętami?

W Polsce znęcanie się nad zwierzętami to przestępstwo, a nie wykroczenie. Kwestię tę reguluje ustawa z 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt, której podstawowa zasada mówi, że zwierzę nie jest rzeczą, lecz istotą zdolną do odczuwania cierpienia.

Najważniejsze przepisy art. 35 ustawy o ochronie zwierząt:

• zabicie zwierzęcia z naruszeniem przepisów ustawy – kara pozbawienia wolności do 3 lat (ust. 1),
• znęcanie się nad zwierzęciem – ta sama kara, czyli do 3 lat więzienia (ust. 1a),
• działanie ze szczególnym okrucieństwem – od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (ust. 2),
• przepadek zwierzęcia – sąd orzeka go obowiązkowo, jeśli sprawca jest właścicielem (ust. 3),
• zakaz posiadania zwierząt – sąd może go orzec przy skazaniu za zabicie lub znęcanie się, a przy szczególnym okrucieństwie musi (ust. 3a i 3b),
• nawiązka od 1000 do 100 000 zł na cel związany z ochroną zwierząt – orzekana obowiązkowo w razie skazania.

Co ważne, ustawa szeroko definiuje samo znęcanie. Zgodnie z art. 6 ust. 2 jest to zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania bólu lub cierpień. Za znęcanie prawo uznaje m.in. bicie i ranienie zwierzęcia, utrzymywanie go w rażąco złych warunkach, a także porzucenie – w szczególności psa lub kota – przez właściciela lub opiekuna.

Ostateczna kwalifikacja prawna czynu i ewentualna kara zależą od ustaleń prokuratury oraz decyzji sądu.

Nowo narodzone kocięta są całkowicie bezbronne

Żeby zrozumieć, dlaczego ta sprawa tak mocno porusza, warto wiedzieć, jak wyglądają pierwsze tygodnie życia kota. Nowo narodzone kocięta:

• przychodzą na świat z zamkniętymi oczami i uszami,
• nie potrafią samodzielnie utrzymać temperatury ciała – ogrzewa je matka i rodzeństwo,
• przez pierwsze tygodnie żywią się wyłącznie mlekiem matki,
• oczy otwierają zwykle w drugim tygodniu życia,
• od matki powinny być odłączane dopiero po ok. 8 tygodniach.

Maluch w tym wieku nie ma żadnych szans, by się obronić czy uciec. Upadek z wysokości oznacza dla niego poważne urazy, wychłodzenie i stres – nawet jeśli przeżyje sam upadek, jego stan może gwałtownie się pogorszyć w kolejnych dniach. Dlatego tak ważna jest szybka pomoc weterynaryjna.

Niechciany miot? Są humanitarne rozwiązania

Sytuacja, w której w domu nieoczekiwanie pojawia się kilka kociąt, może przerastać opiekuna – zwłaszcza starszego lub samotnego. Nigdy jednak nie usprawiedliwia to krzywdzenia zwierząt. Istnieją legalne i bezpieczne rozwiązania:

• Sterylizacja i kastracja – to najskuteczniejszy sposób, by uniknąć niechcianych miotów. Zabieg wykonuje lekarz weterynarii.
• Gminne programy opieki nad zwierzętami – każda gmina ma obowiązek co roku przyjmować program opieki nad zwierzętami bezdomnymi i zapobiegania bezdomności. Warto zapytać w urzędzie lub straży miejskiej o dofinansowane zabiegi.
• Fundacje i schroniska – organizacje prozwierzęce pomagają w odchowaniu kociąt i znalezieniu im domów.
• Konsultacja z weterynarzem – lekarz doradzi, jak zadbać o kotkę po porodzie i jej młode.
• Odpowiedzialna adopcja – odchowane, zaszczepione kocięta mogą trafić do nowych, sprawdzonych domów.

Jak reagować, gdy widzisz krzywdę zwierzęcia?

Historia z Bałut pokazuje, że reakcja świadka może uratować życie. Jeśli podejrzewasz, że zwierzę jest krzywdzone:

• zadzwoń na numer alarmowy 112 lub bezpośrednio na policję,
• jeśli to bezpieczne, zabezpiecz ranne zwierzę i zawieź je do najbliższej lecznicy,
• udokumentuj sytuację – zrób zdjęcia, zapisz datę, godzinę i miejsce,
• zapamiętaj świadków, którzy mogą potwierdzić przebieg zdarzeń,
• skontaktuj się z organizacją prozwierzęcą – ustawa pozwala takim organizacjom działać w sprawach karnych jako pokrzywdzony i wspierać ściganie sprawców.

Nie bój się reagować. Zgłoszenie podejrzenia przestępstwa to nie donos, lecz obywatelski obowiązek wobec istot, które same nie mogą wezwać pomocy.

Sprawa w toku

Prokuratura Rejonowa Łódź-Bałuty prowadzi postępowanie w tej sprawie. Dwa kocięta nie przeżyły, pozostałe maluchy oraz dwa dorosłe koty trafiły pod opiekę weterynaryjną. O ewentualnej winie i karze dla 78-latki zdecyduje sąd.

Bibliografia

Policja.pl – „Wyrzuciła małe kotki przez balkon – odpowie za znęcanie się i zabicie zwierząt” (komunikat KMP w Łodzi, podkom. Kamila Sowińska): https://policja.pl/pol/aktualnosci/282122,Wyrzucila-male-kotki-przez-balkon-odpowie-za-znecanie-sie-i-zabicie-zwierzat.html

28 września obchodzony jest Światowy Dzień Walki z Wścieklizną. Data nie jest przypadkowa – przypada w rocznicę śmierci Louisa Pasteura, naukowca, który opracował pierwszą szczepionkę przeciwko wściekliźnie.

Tegoroczne hasło obchodów brzmi „Silniejsi razem” (Stronger together). Ma przypominać, że skuteczne zapobieganie wściekliźnie wymaga współpracy opiekunów zwierząt, lekarzy weterynarii, pracowników ochrony zdrowia, administracji i organizacji zajmujących się zdrowiem publicznym.

Ważnym elementem tegorocznych obchodów jest również podejście „Jedno zdrowie” (One Health), które zwraca uwagę na związki między zdrowiem ludzi, zwierząt i środowiska.

Wścieklizna – dlaczego nadal trzeba o niej pamiętać?

Wścieklizna jest śmiertelną chorobą wirusową, która może być przenoszona ze zwierząt na ludzi. Do zakażenia może dojść przede wszystkim w wyniku pogryzienia przez zakażone zwierzę albo wtedy, gdy jego ślina ma kontakt z raną.

Źródłem wirusa mogą być zarówno dzikie zwierzęta, m.in. lisy i wilki, jak i zwierzęta domowe, takie jak psy czy koty. Wścieklizna może występować również u zwierząt gospodarskich.

Główny Lekarz Weterynarii zwraca jednocześnie uwagę, że małe gryzonie, takie jak chomiki czy wiewiórki, nie stanowią istotnego zagrożenia dla ludzi pod względem transmisji wścieklizny.

Szczepienie psa to podstawowa ochrona

W Polsce szczepienie psów przeciwko wściekliźnie jest obowiązkowe.

Pierwsze szczepienie należy wykonać najpóźniej 30 dni po ukończeniu przez psa 3. miesiąca życia. Następnie szczepienie trzeba powtarzać co 12 miesięcy.

To jeden z najważniejszych sposobów ograniczania ryzyka wystąpienia i rozprzestrzeniania się choroby.

W przypadku kotów szczepienie przeciwko wściekliźnie nie jest powszechnie obowiązkowe w taki sam sposób jak u psów, ale Główny Lekarz Weterynarii zaleca je kotom, które swobodnie wychodzą na zewnątrz.

Szczepione są również dzikie lisy

Profilaktyka wścieklizny nie dotyczy wyłącznie zwierząt, którymi opiekują się ludzie.

W Polsce Inspekcja Weterynaryjna prowadzi regularne akcje doustnego szczepienia lisów wolno żyjących. Szczepionki są wykładane w terenie w taki sposób, aby mogły zostać pobrane przez lisy.

Informacje o prowadzonych akcjach i ich terminach można znaleźć na stronie poświęconej szczepieniom lisów oraz w komunikatach Inspekcji Weterynaryjnej.

Co zrobić po pogryzieniu przez podejrzane zwierzę?

Kontakt z dzikim lub podejrzanie zachowującym się zwierzęciem zawsze wymaga ostrożności. Nie należy dotykać znalezionych martwych zwierząt ani próbować samodzielnie łapać dzikiego zwierzęcia.

Jeżeli dojdzie do pogryzienia albo ślina podejrzanego zwierzęcia zetknie się z raną, ranę trzeba natychmiast dokładnie umyć wodą z mydłem, następnie zdezynfekować i jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

W przypadku kontaktu ze zwierzęciem szczególnie ważne jest również przekazanie lekarzowi informacji o tym, co się wydarzyło i jakie zwierzę mogło być źródłem ekspozycji.

Wścieklizna: o czym powinien pamiętać opiekun psa lub kota?

• Pies musi być regularnie szczepiony przeciwko wściekliźnie.
• Warto porozmawiać z lekarzem weterynarii o szczepieniu kota, jeśli zwierzę wychodzi samodzielnie na zewnątrz.
• Nie należy dotykać dzikich ani martwych zwierząt.
• Po pogryzieniu lub kontakcie śliny podejrzanego zwierzęcia z raną trzeba szybko podjąć odpowiednie działania i skontaktować się z lekarzem.
• Szczepienia zwierząt są jednym z najważniejszych elementów zapobiegania wściekliźnie.

Dobór rozmiaru budy to jeden z najważniejszych etapów przygotowania odpowiedniego schronienia dla psa. Psia buda powinna zapewniać zwierzęciu wystarczająco dużo miejsca, aby mogło swobodnie wejść do środka, obrócić się, położyć i przyjąć wygodną pozycję, ale jednocześnie nie powinna być przesadnie przestronna. Zbyt duże wnętrze trudniej ogrzać ciepłem własnego ciała psa, co ma szczególne znaczenie jesienią i zimą.

Dlatego wymiary budy należy zawsze odnosić do wielkości psa, jego budowy oraz sposobu korzystania z konstrukcji. Przed zakupem warto zmierzyć długość psa od nasady szyi do podstawy ogona, jego wysokość w kłębie oraz szerokość klatki piersiowej. Te informacje ułatwiają dobór rozmiaru budy i pozwalają uniknąć sytuacji, w której wejście okaże się zbyt wąskie albo wnętrze niewystarczające.

Rodzaje bud dla psów

Na polskim rynku dostępnych jest wiele bud, dlatego wybór budy warto uzależnić od miejsca ustawienia, wielkości psa, oczekiwanego poziomu izolacji oraz sposobu użytkowania.

• Budy drewniane należą do najczęściej wybieranych konstrukcji przeznaczonych do całorocznego użytkowania na zewnątrz. Taka buda drewniana może zostać dodatkowo wyposażona w warstwę izolacyjną, podwójne ściany lub docieplenie dachu, dzięki czemu łatwiej dostosować ją do użytkowania jesienią i zimą. Istotne jest jednak zabezpieczenie drewna przed wilgocią oraz regularne kontrolowanie jego stanu.

• Ocieplana buda dla psa została zaprojektowana z myślą o ograniczeniu strat ciepła w chłodniejszych miesiącach. W takich konstrukcjach izolacja może wypełniać wnętrze budy na ścianach, podłodze oraz dachu, a jej grubość zależy od modelu i zastosowanego materiału. Takie budy zapewniają psu żyjącemu na zewnątrz schronienie adekwatne do potrzeb.

• Budy plastikowe są lekkie i zwykle łatwe do czyszczenia, dlatego często wybierają je opiekunowie, dla których ważna jest prosta pielęgnacja. Plastikowe ścianki nie chłoną wilgoci w taki sposób jak niezabezpieczone drewno, co ułatwia utrzymanie higienicznego wnętrza. Warto jednak sprawdzić jakość tworzywa, stabilność konstrukcji oraz możliwość zastosowania dodatkowego ocieplenia, szczególnie gdy buda ma być użytkowana podczas mroźnej pogody.

• Budy metalowe są stosowane przede wszystkim jako elementy większych kojców, wybiegów lub specjalistycznych miejsc do trzymania psów. Sam metal nie jest materiałem, który powinien stanowić jedyną warstwę schronienia dla zwierzęcia podczas chłodnej pogody. Jeżeli konstrukcja ma służyć jako docelowe miejsce odpoczynku, konieczne jest zapewnienie psu odpowiednich warunków.

• Budy z przedsionkiem lub kurtyną wejściową ograniczają bezpośredni napływ zimnego powietrza do głównej części schronienia. Kurtyna może także częściowo zabezpieczać wnętrze przed deszczem i śniegiem, choć powinna umożliwiać psu swobodne przechodzenie i nie może utrudniać wentylacji.

• Budy podwyższane ograniczają bezpośredni kontakt podłogi z wilgotnym i zimnym podłożem. Jest to istotne zwłaszcza w miejscach, gdzie grunt jest mokry albo często występują opady. Podwyższenie może również poprawić cyrkulację powietrza pod podłogą i ułatwić utrzymanie suchego wnętrza.

• Budy kennelowe i modułowe mogą stanowić część większego kojca lub wybiegu. Ich zaletą jest możliwość dopasowania układu do dostępnej przestrzeni oraz potrzeb psa. W zależności od modelu można łączyć schronienie z zewnętrznym wybiegiem, tworząc funkcjonalną przestrzeń do odpoczynku i przebywania na świeżym powietrzu.

• Budy turystyczne i składane są przeznaczone przede wszystkim do czasowego użytkowania podczas podróży, wyjazdu lub pobytu poza domem. Nie należy automatycznie traktować ich jako zamiennika całorocznej budy stojącej na zewnątrz. Ich podstawową zaletą jest mobilność, niewielka masa i możliwość szybkiego rozłożenia w nowym miejscu.

Rodzaj konstrukcji warto dopasować nie tylko do wyglądu posesji, lecz przede wszystkim do rzeczywistych potrzeb zwierzęcia. Z zasady budy chronią psa przed zmienną pogodą, dlatego trzymanie psów pod chmurką powinno być dobrze przemyślane i zorganizowane.

Akcesoria i dodatki w budach dla psów

Sama konstrukcja i odpowiednie wymiary budy to nie wszystko, co wpływa na komfort psa. Odpowiednio dobrane akcesoria mogą ułatwić codzienne korzystanie z budy, poprawić higienę wnętrza i dodatkowo zabezpieczyć zwierzę przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi.

• Jednym z podstawowych elementów wyposażenia jest wygodne posłanie. Wnętrze budy powinno pozostawać suche i czyste, dlatego warto wybrać materac, matę lub legowisko przeznaczone do użytkowania w warunkach zewnętrznych.

• Przydatnym dodatkiem może być kurtyna wejściowa wykonana z elastycznego materiału. Jej zadaniem jest ograniczenie napływu zimnego powietrza oraz częściowa ochrona przed deszczem i śniegiem. Kurtyna nie powinna jednak być ciężka ani sztywna, ponieważ pies musi móc bez problemu wejść i wyjść z budy.

• W przypadku konstrukcji stojących bezpośrednio na gruncie warto zastosować nóżki, podest lub inną formę podwyższenia. Takie rozwiązanie pomaga ograniczyć wpływ wilgotnego podłoża na podłogę. Dodatkowa warstwa izolacyjna pod konstrukcją może również poprawić ochronę termiczną. Szczególne znaczenie ma to w okresie jesienno-zimowym, gdy ziemia długo pozostaje zimna i mokra.

Akcesoria nie powinny jednak zastępować prawidłowego przygotowania budy. Najważniejsze pozostają właściwe wymiary budy, stabilność, szczelność, wentylacja oraz ochrona przed opadami. Dodatki mają uzupełniać te rozwiązania, a nie maskować ich niedociągnięcia.

Materiały i izolacja idealnej budy

Wybór budy powinien więc obejmować nie tylko jej wygląd czy cenę, ale także sposób wykonania ścian, podłogi i dachu. Odpowiednio przygotowana buda drewniana czy jakakolwiek inna musi radzić sobie z deszczem, śniegiem, wiatrem, wilgocią oraz zmiennymi temperaturami. Szczególne znaczenie ma to w przypadku zwierząt, które regularnie korzystają z budy jesienią i zimą.

Szczególnej uwagi wymaga dach psiej budy. Dach budy chroni wnętrze przed deszczem, śniegiem i bezpośrednim działaniem promieni słonecznych, dlatego musi być szczelny i odpowiednio wyprofilowany. Warto zwrócić uwagę na spadek, sposób odprowadzania wody oraz zabezpieczenie krawędzi. Docieplenie dachu może ograniczyć wymianę temperatury pomiędzy wnętrzem a otoczeniem, jednak nie powinno prowadzić do całkowitego zamknięcia konstrukcji bez możliwości prawidłowej wentylacji.

Równie istotna jest podłoga. Powinna być wykonana z materiału odpornego na wilgoć i łatwego do czyszczenia, a jednocześnie odpowiednio odizolowana od podłoża. W przypadku budy ustawionej bezpośrednio na ziemi zimno i wilgoć mogą szybko przedostawać się do środka. Dlatego warto wybrać model z podniesioną podłogą lub zastosować stabilny podest. Takie rozwiązanie pomaga utrzymać suche wnętrze i zwiększa komfort psa.

Wentylacja jest kolejnym elementem, którego nie można pomijać. Budy powinny zapewniać ochronę przed przeciągiem, ale jednocześnie umożliwiać wymianę powietrza. Całkowicie szczelna konstrukcja może sprzyjać gromadzeniu wilgoci we wnętrzu, szczególnie gdy pies wnosi do środka wodę na sierści po deszczu.

Przystępna cenowo buda nie musi być wykonana z najtańszych materiałów, jeśli jej konstrukcja jest prosta i dobrze przemyślana.

Kilka minut później na stację przyjechał pociąg POLREGIO jadący do Gdańska Osowej. Pies ustawił się przy drzwiach razem z pasażerami i jako ostatni wskoczył do wagonu.

Pies podróżował sam. Pomógł pracownik PKM

Czworonóg podczas jazdy spokojnie przechadzał się po wagonie i podchodził do kolejnych pasażerów. Na kolejnych przystankach większość podróżnych wysiadła, ale pies nadal pozostawał w pociągu.

Zwierzę zauważył pracownik PKM, który jechał tym samym pociągiem na nocną zmianę w Lokalnym Centrum Sterowania PKM. Ponieważ nikt z pasażerów nie zgłosił, że jest właścicielem psa, pracownik postanowił się nim zaopiekować.

Dzięki temu zwierzak nie pojechał dalej sam. Noc spędził w Lokalnym Centrum Sterowania PKM, gdzie – jak relacjonowała spółka – był spokojny i grzeczny.

Właścicielka psa szybko się odnalazła

PKM opublikowała w mediach społecznościowych zdjęcia i apel o pomoc w odnalezieniu opiekuna czworonoga. Post szybko został udostępniony przez internautów.

Poszukiwania zakończyły się szczęśliwie. Do PKM zgłosiła się właścicielka psa. Jak przekazała spółka, dzięki chipowi z lokalizatorem udało się potwierdzić, że jest jego prawowitą opiekunką.

Tym samym nietypowa podróż zakończyła się dla psa bezpiecznie. Zamiast samotnej jazdy w nieznane czeka go powrót do własnego domu.

Żółta wstążka na smyczy, obroży lub szelkach to niewerbalny komunikat: „Ten pies potrzebuje przestrzeni. Nie podchodź, nie wołaj, nie dotykaj bez zgody opiekuna”. Nie jest ozdobą ani przypadkowym dodatkiem – to świadoma prośba o zachowanie dystansu.

Symbol nie musi mieć formy wstążki. Równie dobrze sprawdzi się żółta chustka, apaszka, kokarda, obroża, smycz czy kamizelka. Liczy się kolor, który – podobnie jak żółte światło w sygnalizacji drogowej – kojarzy się z ostrożnością i jest dobrze widoczny z daleka, także na tle sierści.

Najważniejsza zasada brzmi: jeśli chcesz pogłaskać psa z żółtym oznaczeniem albo pozwolić swojemu psu się z nim przywitać – najpierw zapytaj opiekuna. To on decyduje o kontakcie.

Skąd się wziął ten zwyczaj? Yellow Dog Project

Idea żółtej wstążki wywodzi się z międzynarodowej kampanii The Yellow Dog Project. Jej początki sięgają Szwecji, gdzie w czerwcu 2012 roku powstała inicjatywa na rzecz psów potrzebujących przestrzeni (w środowisku anglojęzycznym nazywanych skrótem DINOS – Dogs In Need Of Space). Pomysł podchwyciła i rozpropagowała na świecie kanadyjska trenerka psów Tara Palardy z prowincji Alberta.

Palardy pracowała z psami reaktywnymi i zauważyła, że podstawowe szkolenie nie rozwiązuje problemu, gdy na chodniku co chwilę ktoś chce „przywitać się” z pupilem. Zaczęła więc wiązać żółte wstążki na obrożach psów, z którymi pracowała, by można je było rozpoznać z daleka. Z czasem ruch rozszedł się po kilkudziesięciu krajach.

W Polsce znaczenie żółtej wstążki wciąż nie jest powszechnie znane, choć sygnał promują fundacje, behawioryści i sklepy zoologiczne. Dlatego tak ważne jest, by mówić o nim głośno – symbol działa tylko wtedy, gdy rozumie go otoczenie.

Pies z żółtą wstążką nie musi być agresywny

To najczęstszy mit. Żółte oznaczenie nie mówi, dlaczego pies potrzebuje dystansu – mówi tylko, że go potrzebuje. Przyczyn może być wiele:

• lękliwość – pies boi się obcych ludzi, psów lub hałasu,
• reaktywność – szczeka, rzuca się lub nadmiernie pobudza na widok bodźców,
• stan zdrowia – rekonwalescencja po zabiegu, ból, choroba stawów,
• podeszły wiek – senior może gorzej widzieć, słyszeć i łatwiej się płoszyć,
• szkolenie lub terapia behawioralna – każde „przywitanie” może zniweczyć postępy,
• świeża adopcja – pies ze schroniska dopiero poznaje nowy świat, a jego reakcje nie są jeszcze znane,
• cieczka – suczka nie powinna mieć kontaktu z innymi psami,
• trudna przeszłość – złe doświadczenia z ludźmi lub zwierzętami.

Wiele psów z żółtą wstążką jest wobec swoich bliskich czułych i łagodnych. Po prostu nie są „psami dla wszystkich” – i mają do tego prawo.

Jak się zachować, gdy widzisz psa z żółtą wstążką?

Zasady są proste i zgodne ze zdrowym rozsądkiem:

• Nie podchodź bez pytania – nawet jeśli pies wygląda przyjaźnie.
• Nie wołaj, nie cmokaj, nie nawiązuj kontaktu wzrokowego – dla lękliwego psa to też forma nacisku.
• Trzymaj własnego psa blisko – skróć smycz i nie dopuszczaj do spontanicznego obwąchiwania.
• Zejdź z drogi lub zrób łuk – daj opiekunowi czas na ominięcie was.
• Nie obrażaj się na odmowę – opiekun zna swojego psa najlepiej.

Naucz tego dzieci – maluchy najczęściej podbiegają do psów bez ostrzeżenia, a dziecięca twarz znajduje się na wysokości pyska.

Jak dać znać, że nie chcesz, by obcy głaskali Twojego psa?

Sama wstążka nie zawsze wystarczy – nie każdy zna jej znaczenie. Warto połączyć kilka sposobów.

Oznaczenia wizualne

Żółta wstążka, chustka lub kokarda przy smyczy albo obroży.

Kamizelka lub szelki z napisem, np. „Nie dotykaj”, „Potrzebuję przestrzeni”, „W trakcie szkolenia”. Tekst po polsku jest zrozumiały nawet dla osób, które nie słyszały o Yellow Dog Project.

Naszywki na szelki – łatwe do zmiany w zależności od sytuacji.

Jasny, uprzejmy komunikat

Nie musisz się tłumaczyć. Krótkie zdanie działa najlepiej:

„Przepraszam, on się boi obcych – proszę go nie głaskać”.

„Jesteśmy w trakcie szkolenia, dziękujemy, że pan/pani nie podchodzi”.

„Ona potrzebuje przestrzeni, ale miło, że się pan/pani pytał/a”.

Mów spokojnie i wyraźnie, najlepiej zanim ktoś wyciągnie rękę. Gest otwartej dłoni skierowanej w stronę nadchodzącej osoby („stop”) dodatkowo wzmacnia przekaz.

Mowa ciała i ustawienie na spacerze

Stań między psem a nadchodzącą osobą – twoje ciało staje się „tarczą”.

Zmień kierunek lub przejdź na drugą stronę ulicy – ucieczka od sytuacji to nie porażka, tylko dobra decyzja.

Wybieraj spokojniejsze trasy i pory spacerów, jeśli pies źle znosi tłok.

Czytaj sygnały swojego psa

Nawet pies, który zwykle lubi ludzi, nie zawsze ma ochotę na kontakt. Warto rozpoznawać sygnały stresu i dyskomfortu, m.in.:

• oblizywanie nosa, ziewanie w nieoczekiwanym momencie,
• odwracanie głowy, unikanie wzroku,
• pokazywanie białek oczu („oko wieloryba”),
• położone uszy, podkulony ogon, napięte ciało,
• cofanie się, chowanie za opiekunem, zastyganie w bezruchu,
• warczenie – to ostrzeżenie, którego nie wolno karać.

Jeśli widzisz takie sygnały, przerwij sytuację – niezależnie od tego, czy ktoś właśnie zapytał o zgodę na pogłaskanie.

Żółta wstążka nie zwalnia z odpowiedzialności

Kolorowe oznaczenie to prośba, a nie przepis prawa. W Polsce nie jest formalnie uregulowane, a opiekun nadal odpowiada za zachowanie psa. Zgodnie z art. 77 Kodeksu wykroczeń karze podlega ten, kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia. Obowiązują też lokalne regulaminy utrzymania czystości i porządku w gminach, które często określają zasady wyprowadzania psów.

W praktyce oznacza to, że pies z żółtą wstążką powinien być prowadzony na smyczy i pod pełną kontrolą. Jeśli jest reaktywny lub zdarza mu się gryźć, warto rozważyć kaganiec (np. fizjologiczny, pozwalający swobodnie dyszeć i pić) oraz współpracę z behawiorystą.

Inne kolory wstążek – uwaga na różnice

Oprócz żółtej wstążki w internecie można spotkać „kodeksy” innych kolorów – np. zielony dla psów przyjaznych, pomarańczowy dla psów nielubiących innych psów czy niebieski dla psów pracujących lub w trakcie szkolenia. Te oznaczenia nie są jednak ujednolicone i różne źródła przypisują im odmienne znaczenia. Najbardziej rozpoznawalna i najlepiej udokumentowana pozostaje właśnie żółta wstążka – a w razie wątpliwości zawsze obowiązuje ta sama zasada: najpierw zapytaj opiekuna.

Szacunek zaczyna się od pytania

Żółta wstążka na smyczy to mały gest, który może zapobiec dużemu stresowi – a czasem i pogryzieniu. Pies nie jest maskotką, którą każdy może dotknąć, a jego potrzeba przestrzeni zasługuje na taki sam szacunek jak nasza. Jeśli następnym razem zobaczysz żółty akcent przy obroży – uśmiechnij się, zrób krok w bok i idź dalej. Właśnie w ten sposób pomagasz.

BIBLIOGRAFIA

The Yellow Dog Project – materiały o genezie kampanii (Szwecja, czerwiec 2012; Tara Palardy, Kanada), m.in.: PetMD, „What Does a Yellow Ribbon on a Dog Mean?”; Psychology Today, blog „All Dogs Go to Heaven”, „The Yellow Dog Project” (2014); The Nugget Newspaper (2014).

Fundacja RAP, „Kolory wstążek na smyczy psa – co oznaczają?”, fundacjarap.pl, 24.07.2025.

GazetaPrawna.pl, „Widzisz ten znak przy smyczy psa? Lepiej zachowaj ostrożność” (za: Trojmiasto.pl, AKC Pet Insurance), 2026.

Krakvet.pl, Baza wiedzy: „Żółta wstążka u psa – co to znaczy?”.

Maxi Zoo, Magazyn: „Żółty pies – proszę zachować dystans!”.

Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, art. 77.

.

Policjanci Wydziału Prewencji Komisariatu Policji I w Wałbrzychu zostali skierowani na ul. Kasztelańską na Podzamczu. Na miejscu zastali mężczyznę, który wcześniej zauważył przed budynkiem zagubionego psa.

Czworonóg był wystraszony, a nie było wiadomo, kto jest jego właścicielem. Funkcjonariusze zabezpieczyli psa i przewieźli go do schroniska w Wałbrzychu, gdzie otrzymał opiekę i bezpieczne schronienie.

Policja zwraca się do osób, które rozpoznają psa lub wiedzą, do kogo może należeć, o kontakt ze schroniskiem w Wałbrzychu.

Chwilę później pomocy potrzebowała sowa

Niespełna 20 minut później funkcjonariusze otrzymali kolejne nietypowe zgłoszenie z Podzamcza. Tym razem na ul. Wieniawskiego znajdowała się sowa.

Ptak miał trudności z rozprostowaniem skrzydeł i nie był w stanie samodzielnie odlecieć. Policjanci zabezpieczyli sowę i przewieźli ją do lekarza weterynarii, gdzie otrzymała niezbędną pomoc.

Dalszą opiekę nad rannym ptakiem powierzono specjaliście.

Policjanci pomogli zwierzętom

Obie interwencje wydarzyły się podczas jednej nocnej służby. Jak podkreślają wałbrzyscy policjanci, ich praca obejmuje również sytuacje, w których pomocy potrzebują zwierzęta.

- Dla policjanta nie ma znaczenia, czy potrzebującym jest człowiek, zagubiony pies czy ranny ptak. Jeżeli życie, zdrowie lub bezpieczeństwo są zagrożone, liczy się szybka reakcja i właściwa pomoc – podkreśla podkom. Agnieszka Głowacka-Kijek z Komendy Miejskiej Policji w Wałbrzychu.

W przypadku psa najważniejsze było zapewnienie mu bezpieczeństwa do czasu odnalezienia właściciela. Sowa wymagała natomiast pomocy specjalisty, dlatego została przekazana pod opiekę lekarza weterynarii.

Dwie nocne interwencje zakończyły się więc tym, co w takich sytuacjach najważniejsze – oba zwierzęta otrzymały pomoc i trafiły w bezpieczne miejsca.

- Ważny jest kolor, bo kolor mówi o wydolności enzymów trawiennych, jak i odpowiedniej ilości żółci, która bardzo pomaga - podkreśla weterynarz i edukatorka Dorota Sumińska.

Jak powinna wyglądać zdrowa psia kupa?

Zanim przejdziemy do niepokojących odcieni, warto wiedzieć, jaki jest punkt odniesienia. Prawidłowy stolec psa ma kolor czekoladowy lub średnio- do ciemnobrązowego. Jest uformowany w wałek, miękki, ale na tyle zwarty, że zachowuje kształt po podniesieniu i nie zostawia śladów na trawie.

Skąd bierze się brązowa barwa? Za kolor kału odpowiada żółć produkowana przez wątrobę. W jelitach barwniki żółciowe są przekształcane m.in. w sterkobilinę, która nadaje odchodom charakterystyczny brązowy odcień. Dlatego każda wyraźna zmiana koloru może świadczyć o tym, że ten proces przebiega inaczej niż zwykle – zbyt szybko, zbyt wolno albo z udziałem krwi, tłuszczu czy toksyn.

Weterynarze oceniają odchody według tzw. zasady „4 C” (z ang. color, consistency, content, coating):

• kolor – barwa stolca,
• konsystencja – od twardych grudek po biegunkę,
• zawartość – np. trawa, kawałki zabawek, pasożyty,
• powłoka – obecność śluzu lub nalotu.

W tym artykule skupiamy się na pierwszym z tych kryteriów, ale pamiętaj, że najlepiej patrzeć na wszystkie cztery naraz.

Kolor psiej kupy – przegląd odcieni i ich znaczenie

Brązowy – wszystko w porządku

Czekoladowy lub kawowy odcień to norma. Jeśli kupa jest do tego dobrze uformowana, a pies je z apetytem i ma energię, nie ma powodów do niepokoju. Nieco ciemniejszy lub jaśniejszy brąz po zmianie karmy również zwykle jest w porządku.

- Jest niepokojący bardzo kolor kupy czarny (...) może mówić o przetrawionej krwi, szczególnie czarny, który tak lekko opalizuje na zielono, ponieważ powstaje wtedy z hemoglobiny methemoglobina, która jest zielona. To jest ta krew, która dostała się do przewodu pokarmowego na wyższych jego poziomach i została strawiona - tłumaczy Dorota Sumińska.

Czarny, smolisty – pilnie do weterynarza

Czarny, lepki kał przypominający smołę lekarze nazywają smolistym stolcem (melena). Oznacza on najczęściej obecność strawionej krwi z górnego odcinka przewodu pokarmowego – żołądka lub jelita cienkiego. Przyczyną może być m.in. wrzód, uraz, ciało obce, działanie niektórych leków lub nowotwór.

To sytuacja, w której nie warto czekać. Wyjątkiem bywa dieta bogata w podroby (np. wątrobę) – może ona przyciemnić stolec, ale ocenę zawsze warto zostawić lekarzowi.

Czerwony lub z krwistymi smugami – krew z dolnego odcinka jelit

Świeża, jaskrawoczerwona krew na powierzchni kupy zwykle pochodzi z jelita grubego lub okolic odbytu. Może wynikać z podrażnienia, stresu, zapalenia jelita grubego, pasożytów albo drobnego urazu. Czerwonawy kolor potrafią też dać buraki, czerwone owoce czy barwniki w przysmakach.

Jeśli krwi jest dużo, widać skrzepy albo kał ma różowawą, galaretowatą konsystencję przypominającą dżem malinowy – to stan nagły. Taki obraz może towarzyszyć krwotocznemu zapaleniu żołądka i jelit (HGE), które szybko prowadzi do odwodnienia.

Zielony – trawa, pośpiech albo trucizna

Zielonkawa kupa z widocznymi źdźbłami to najczęściej efekt zjedzenia trawy – w takiej sytuacji zwykle nie ma powodu do paniki. Intensywnie zielony, rzadki stolec może jednak oznaczać, że treść pokarmowa przesuwa się przez jelita zbyt szybko i żółć nie zdążyła zmienić barwy.

Uwaga: zielony (lub niebiesko-zielony) kolor odchodów bywa też sygnałem zjedzenia trutki na gryzonie, które często są barwione. Jeśli podejrzewasz, że pies miał kontakt z trucizną, natychmiast jedź do lecznicy – nie czekaj na objawy.

Żółty lub pomarańczowy – wątroba, drogi żółciowe albo dieta

Żółta lub pomarańczowa kupa może pojawić się po zmianie karmy albo przy zbyt szybkim pasażu jelitowym. Jeśli jednak taki kolor utrzymuje się dłużej, może wskazywać na problemy z wątrobą lub drogami żółciowymi. Żółtawe smugi i tłusty połysk bywają też oznaką złego wchłaniania tłuszczów.

Szary, tłusty – trzustka i trawienie tłuszczów

Szary, błyszczący, obfity stolec o intensywnym zapachu to sygnał, że pies nie trawi prawidłowo tłuszczów. Weterynarze wiążą go z zaburzeniami pracy trzustki (np. zewnątrzwydzielniczą niewydolnością trzustki) lub przepływu żółci. Taki objaw wymaga diagnostyki.

Biały lub kredowy – nadmiar wapnia

Jasna, kredowa, rozsypująca się kupa pojawia się często u psów karmionych dietą z dużą ilością kości (np. BARF) lub suplementowaną wapniem. To znak, że warto skorygować dietę, bo nadmiar kości grozi zaparciami. Drobne białe „ziarenka ryżu” w kale mogą natomiast oznaczać tasiemca.

Kiedy kolor psiej kupy to powód do pilnej wizyty u weterynarza?

Pojedyncza nietypowa kupa u psa, który dobrze się czuje, zazwyczaj nie jest powodem do alarmu. Specjaliści radzą obserwować pupila przez 24–48 godzin. Pilnie do lecznicy należy jednak jechać, gdy:

• kał jest czarny i smolisty,
• w stolcu jest dużo krwi lub widać skrzepy,
• pojawia się różowa, galaretowata biegunka,
• podejrzewasz zatrucie (np. trutką na gryzonie),
• nietypowemu kolorowi towarzyszą wymioty, apatia, brak apetytu, gorączka lub ból brzucha,
• objawy dotyczą szczeniaka, psa seniora lub zwierzęcia przewlekle chorego.

Wizytę warto umówić również wtedy, gdy nieprawidłowy kolor (żółty, szary, zielony) powtarza się w kolejnych kupach mimo braku innych objawów.

Co zrobić, gdy zauważysz niepokojący kolor?

Kilka prostych kroków znacznie ułatwi pracę lekarzowi:

• Zrób zdjęcie kupy w dobrym, dziennym świetle.
• Zabezpiecz próbkę – świeży kał w czystym pojemniczku bywa niezbędny do badania na pasożyty.
• Przypomnij sobie, co pies jadł w ostatnich dniach: nowa karma, przysmaki, resztki ze stołu, trawa, zabawki.
• Zanotuj inne objawy – liczbę wypróżnień, wymioty, zachowanie, apetyt, picie.
• Nie podawaj leków „na własną rękę”, zwłaszcza ludzkich środków przeciwbólowych, które same mogą uszkadzać przewód pokarmowy.

Jak dbać o zdrowe trawienie psa?

Na kolor i jakość psiej kupy mamy spory wpływ. Weterynarze zalecają przede wszystkim:

• stałą, dobrej jakości dietę dopasowaną do wieku i potrzeb psa,
• stopniowe wprowadzanie nowej karmy (przez kilka–kilkanaście dni),
• ograniczenie resztek ze stołu i tłustych przysmaków,
• regularne odrobaczanie według zaleceń lekarza,
• pilnowanie, by pies nie zjadał śmieci i niczego „z trawnika”,
• stały dostęp do świeżej wody.

Codzienne sprzątanie po psie to nie tylko obowiązek wobec sąsiadów i przepisów, ale też najprostsze domowe „badanie profilaktyczne”. Wystarczy wiedzieć, na co patrzeć – a kolor psiej kupy powie Ci więcej niż mogłoby się wydawać.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem weterynarii.

• Buty przydają się przede wszystkim podczas upałów, mrozu, spacerów po posypanych solą chodnikach i wędrówek po trudnym terenie.
• W zastosowaniach medycznych rodzaj obuwia oraz czas jego noszenia należy uzgodnić z lekarzem weterynarii lub fizjoterapeutą zwierzęcym.
• Rozmiaru nie powinno się dobierać wyłącznie na podstawie rasy lub masy ciała psa — trzeba zmierzyć obciążoną łapę i sprawdzić tabelę konkretnego producenta.
• Przednie i tylne łapy mogą mieć różne wymiary, dlatego należy zmierzyć co najmniej jedną łapę z każdej pary.
• Podeszwa powinna odpowiadać nawierzchni, a zapięcie utrzymywać but bez uciskania kończyny.
• Do obuwia należy przyzwyczajać psa stopniowo, wykorzystując krótkie sesje i pozytywne wzmocnienie.
• Po spacerze trzeba obejrzeć opuszki i przestrzenie między palcami oraz sprawdzić, czy buty nie pozostawiły zaczerwienień lub otarć.

Czy pies potrzebuje butów?

Zdrowe opuszki dobrze radzą sobie podczas zwykłych spacerów po bezpiecznym podłożu, dlatego nie każdy pies musi stale chodzić w obuwiu. Buty warto traktować jako wyposażenie ochronne dobierane do warunków, aktywności i stanu zdrowia zwierzęcia. Ich użycie ma sens wtedy, gdy korzyść z odizolowania łapy od zagrożenia przewyższa możliwy dyskomfort wynikający z ograniczenia naturalnego kontaktu z podłożem.

Badanie dotyczące chodu wykazało, że noszenie butów może nieznacznie zmieniać siły reakcji podłoża i stabilność przednich kończyn. Nie oznacza to, że obuwie jest szkodliwe, lecz pokazuje, dlaczego powinno być lekkie, dobrze dopasowane i używane zgodnie z przeznaczeniem. Po założeniu nowych butów warto obserwować, czy pies po krótkim okresie adaptacji porusza się swobodnie i symetrycznie.

Kiedy stosować buty dla psa?

O potrzebie ochrony łap nie decyduje pora roku sama w sobie. Znaczenie mają temperatura i rodzaj nawierzchni, długość spaceru, kondycja opuszek oraz indywidualna wrażliwość zwierzęcia. Mały pies spacerujący przez kilka minut po odśnieżonej alejce będzie potrzebował innego zabezpieczenia niż aktywny pies pokonujący zimą wielokilometrową trasę.

Gorący asfalt i beton

Asfalt, beton, piasek oraz sztuczna nawierzchnia mogą w słoneczny dzień nagrzewać się do temperatury niebezpiecznej dla opuszek. Najbezpieczniej przenieść spacer na chłodniejsze godziny oraz wybierać trawiaste i zacienione trasy. Buty stanowią dodatkową barierę, lecz nie chronią całego organizmu przed przegrzaniem, dlatego nie powinny służyć do wydłużania spaceru podczas upału.

Temperaturę trzeba oceniać na nawierzchni, po której rzeczywiście będzie szedł pies. Orientacyjną metodą jest przyłożenie dłoni do podłoża na około 10 sekund — jeżeli kontakt jest niekomfortowy, pies nie powinien iść po tej powierzchni bez ochrony. Na lato najlepiej wybierać lekkie, możliwie przewiewne modele z elastyczną podeszwą izolującą od gorąca, a zrezygnować z grubego ocieplenia.

Mróz, śnieg i sól drogowa

Zimą łapom mogą szkodzić nie tylko niskie temperatury, lecz także lód, zbity śnieg i substancje stosowane do odladzania chodników. Śnieg może gromadzić się między palcami, a środki odladzające podrażniać skórę. Dobrze dopasowane buty ograniczają bezpośredni kontakt z nawierzchnią i powstawanie lodowych grudek między opuszkami.

Zimowy model powinien mieć podeszwę zapewniającą przyczepność i cholewkę, która ogranicza dostawanie się śniegu do środka. Materiał powinien chronić przed wilgocią, ale wnętrze nie może pozostawać mokre po spacerze. Jeśli pies chodzi bez obuwia, po powrocie należy spłukać łapy letnią wodą, osuszyć je i obejrzeć przestrzenie między palcami.

Trudny teren

Podczas wędrówek po kamieniach, ostrym żwirze, rumowisku lub terenie z kolczastą roślinnością buty mogą zmniejszać ryzyko otarć i skaleczeń. W takich warunkach sprawdza się trwalsza podeszwa o wyraźnym bieżniku, która pozostaje na tyle elastyczna, aby nie usztywniać nadmiernie łapy. Cholewka i szwy nie powinny uciskać wilczego pazura ani ocierać skóry.

Obuwie trzeba przetestować przed dłuższą wyprawą. Najpierw warto odbyć kilka krótkich spacerów po łatwym terenie i stopniowo zwiększać dystans. Po każdej próbie należy sprawdzić łapy — reakcja psa oraz stan skóry są ważniejsze niż zapewnienia producenta o uniwersalności danego modelu.

Urazy i rehabilitacja

Specjalistyczny but może osłaniać opatrunek lub wrażliwą okolicę po urazie, a antypoślizgowa podeszwa bywa pomocna psom mającym trudność z poruszaniem się po gładkiej podłodze. Obuwie wykorzystuje się również w rehabilitacji między innymi jako ochronę przed ścieraniem grzbietowej części łapy u zwierząt z zaburzeniami neurologicznymi.

Takiego zastosowania nie należy jednak planować samodzielnie. Zwykły but spacerowy może zatrzymywać wilgoć, uciskać opatrunek lub zmieniać sposób obciążania kończyny. Przy ranie, zabiegu, przewlekłym bólu albo problemie neurologicznym model i czas noszenia powinien wskazać lekarz weterynarii lub specjalista prowadzący rehabilitację.

Śliskie podłogi

Starsze psy i zwierzęta z osłabieniem kończyn mogą mieć problem z utrzymaniem stabilnej pozycji na panelach lub płytkach. Buty albo skarpetki z antypoślizgową powierzchnią mogą zwiększać tarcie, ale nie rozwiązują przyczyny zaburzeń ruchu. Nagła niechęć do chodzenia, chwiejność, szuranie pazurami lub częste upadki wymagają konsultacji weterynaryjnej.

Do domu najlepiej wybierać lekkie i oddychające zabezpieczenie przeznaczone do gładkich powierzchni. Nie powinno ono skręcać się na łapie ani zsuwać podczas wstawania. W wielu przypadkach pomocne są również dywaniki lub ścieżki antypoślizgowe, które nie ograniczają czucia powierzchni przez opuszki.

Jakie buty dla psa wybrać?

Nie istnieje jeden model odpowiedni na każdą pogodę i każdą nawierzchnię. Gruby but zimowy może być zbyt ciepły latem, natomiast delikatna skarpetka domowa nie zabezpieczy łapy na kamienistym szlaku. Zakup należy zacząć od określenia konkretnego zastosowania i sprawdzenia asortymentu butów dla psów - dobrze dopasowane będą skutecznym wsparciem delikatnych opuszków.

Podeszwa dostosowana do trasy

Na miasto i letni chodnik odpowiednia będzie lekka, elastyczna podeszwa izolująca opuszki od nagrzanego podłoża. W górach, lesie i na oblodzonej drodze większe znaczenie mają odporność na ścieranie oraz wyraźny bieżnik. Do domu zwykle wystarcza cienka warstwa antypoślizgowa.

Podeszwa nie powinna być całkowicie sztywna, ponieważ pies musi zginać łapę podczas chodu. Z drugiej strony zbyt cienki materiał może nie zapewnić wystarczającej ochrony przed ostrymi krawędziami albo wysoką temperaturą. Właściwy kompromis zależy więc od planowanej aktywności.

Materiał i wentylacja

Latem należy szukać przewiewnych materiałów i unikać ciężkich, ocieplanych konstrukcji. Zimą przydaje się osłona przed śniegiem i wilgocią, ale po spacerze buty trzeba zdjąć oraz dokładnie wysuszyć. Długie utrzymywanie wilgotnej łapy w zamkniętym obuwiu może sprzyjać podrażnieniom skóry.

Określenie „wodoodporny” nie zawsze znaczy, że but nadaje się do zanurzania w wodzie. Przed zakupem warto sprawdzić instrukcję producenta, przeznaczenie materiału i sposób czyszczenia. Wnętrze powinno być gładkie, bez twardych krawędzi i szwów znajdujących się w miejscu nacisku.

Zapięcie i elementy odblaskowe

Rzep lub pasek powinien stabilizować but powyżej łapy, ale nie może ograniczać krążenia. Model zbyt luźny będzie się obracał lub spadał, natomiast zbyt ciasny może pozostawiać odgniecenia, powodować ból i zaburzać naturalny ruch. Elementy odblaskowe poprawiają widoczność psa po zmroku, ale nie zastępują lampki, odblasków na smyczy ani zachowania ostrożności przy jezdni.

Po kilku minutach pierwszego spaceru należy sprawdzić położenie każdego buta. Zapięcia mogą wymagać korekty, gdy pies zacznie biec lub materiał ułoży się na łapie. Jeśli but stale się przekręca, problemem może być nieprawidłowy rozmiar albo fason niedopasowany do kształtu kończyny.

Jak dobrać rozmiar butów?

Rozmiarówka obuwia dla psów nie jest ujednolicona, dlatego symbole S, M czy L mogą oznaczać inne wymiary u różnych producentów. Rozmiaru nie należy wybierać na podstawie samej rasy, wieku ani masy ciała. Podstawą są wymiary łapy zestawione z tabelą przypisaną do konkretnego produktu.

Pomiar krok po kroku

1. Postaw psa na twardej podłodze i umieść jedną łapę na kartce papieru.
2. Upewnij się, że zwierzę obciąża mierzoną kończynę — pod naciskiem palce i opuszki naturalnie się rozszerzają.
3. Zaznacz skrajne punkty w najszerszej części łapy oraz jej długość, uwzględniając pazury zgodnie z instrukcją producenta.
4. Powtórz pomiar dla przedniej i tylnej łapy, ponieważ ich rozmiary mogą się różnić.
5. Porównaj wyniki wyłącznie z tabelą wybranego modelu.

Prawidłowo dobrany but przylega do łapy, lecz jej nie ściska. Nie powinien spadać podczas ruchu, obracać się ani zmieniać naturalnego ustawienia palców. Jeśli producent zaleca pomiar obwodu lub korzystanie z wydrukowanego szablonu, trzeba również zastosować tę metodę.

Próba dopasowania

Po założeniu butów należy pozwolić psu przejść kilka kroków po bezpiecznej, nieśliskiej powierzchni. Wysokie unoszenie łap na początku może wynikać z nowego odczucia, ale po krótkim czasie chód powinien stać się swobodniejszy. Utrzymująca się sztywność, potykanie się, gryzienie buta lub odmowa ruchu mogą wskazywać na dyskomfort albo niewłaściwe dopasowanie.

Po zdjęciu obuwia trzeba obejrzeć skórę, pazury, wilczy pazur i przestrzenie między palcami. Zaczerwienienie, otarcie, obrzęk lub bolesność oznaczają, że przed kolejnym użyciem należy poprawić dopasowanie albo zmienić model. Nie wolno pozostawiać psa w butach bez nadzoru.

Jak przyzwyczaić psa do butów?

Pierwsze spotkanie z obuwiem powinno przebiegać spokojnie i bez przymusu. Pies może najpierw obwąchać but, po czym otrzymać smakołyk lub inną lubianą nagrodę. Następnie można dotknąć butem łapy, założyć go na kilka sekund i zdjąć, zanim zwierzę zacznie odczuwać silny niepokój.

Nauka małymi krokami

W kolejnych krótkich sesjach można stopniowo wydłużać czas noszenia jednego buta, następnie dołożyć drugi, a później cały komplet. Nagradzanie spokojnego stania i kilku swobodnych kroków buduje pozytywne skojarzenie; wzmocnienie powinno pojawić się bezpośrednio po oczekiwanym zachowaniu.

Pierwsze ćwiczenia najlepiej prowadzić w domu, na powierzchni zapewniającej przyczepność. Dopiero gdy pies porusza się spokojnie, można wyjść na krótki spacer, a następnie stopniowo wydłużać trasę. Krzyk, przytrzymywanie na siłę lub karanie za próbę zdjęcia buta zwiększają stres i nie uczą prawidłowego zachowania.

Najczęstsze błędy

Nawet dobrej jakości obuwie nie spełni swojej funkcji, jeśli zostanie niewłaściwie dobrane lub użyte. Najczęstsze problemy wynikają z traktowania butów jako rozwiązania uniwersalnego, bez uwzględnienia pogody, rodzaju podłoża oraz reakcji zwierzęcia.

• Dobieranie rozmiaru na podstawie masy ciała lub rasy zamiast rzeczywistego pomiaru łap.
• Zakup jednego rozmiaru bez sprawdzenia różnic między przednimi i tylnymi łapami.
• Zbyt mocne zaciskanie pasków w obawie przed zgubieniem obuwia.
• Używanie ocieplanych butów na gorącym chodniku.
• Zakładanie kompletu bez wcześniejszego treningu.
• Pozostawianie mokrych albo zabrudzonych butów na łapach po spacerze.
• Ignorowanie otarć, obrzęku, utykania lub zmiany sposobu chodzenia.
• Traktowanie butów jako zamiennika unikania upału, mrozu albo niebezpiecznej trasy.

Kiedy zrezygnować z używania?

Buty należy natychmiast zdjąć, jeżeli pies wyraźnie kuleje, traci równowagę, odmawia ruchu albo intensywnie próbuje je zgryźć. Trzeba również przerwać spacer, gdy obuwie się obraca, przesuwa lub ociera skórę. Po zdjęciu należy sprawdzić kolor, temperaturę i stan łapy oraz porównać ją z pozostałymi kończynami.

Krwawienie, pęcherze, odwarstwienie opuszki, silny ból, obrzęk, wysięk lub utrzymujące się utykanie są wskazaniami do kontaktu z lekarzem weterynarii. Przy podejrzeniu oparzenia łapę można delikatnie chłodzić czystą, chłodną wodą, ale nie należy przykładać lodu ani stosować przypadkowych preparatów bez konsultacji.

Dlaczego wybór sklepu zoologicznego jest ważny?

W przypadku obuwia dla psa sama fotografia produktu nie wystarcza. Dobry sklep zoologiczny powinien podawać wymiary, tabelę rozmiarów, rodzaj materiału, przeznaczenie podeszwy, sposób zapięcia oraz liczbę sztuk w opakowaniu. Ważna jest też możliwość sprawdzenia zasad wymiany, ponieważ nawet staranny pomiar nie gwarantuje, że konkretny fason będzie odpowiedni dla kształtu łapy danego psa.

W sklepie online AleZwierzaki można porównać asotyment przeznaczony dla zwierząt różnej wielkości. Sklep zwraca uwagę na pomiar długości i szerokości łapy w pozycji stojącej oraz na porównanie wyniku z tabelą producenta. Przed złożeniem zamówienia warto sprawdzić nie tylko oznaczenie rozmiaru, lecz także przeznaczenie modelu, wymiary obu par łap i warunki zwrotu lub wymiany.

Podsumowanie

Buty dla psa mają sens wtedy, gdy odpowiadają na konkretne zagrożenie: gorące podłoże, mróz, lód, sól drogową, trudny teren lub potrzebę medycznej ochrony łapy. Nie każdy pies musi nosić je codziennie, a źle dopasowany model może ograniczać ruch i powodować otarcia.

Najważniejsze kryteria wyboru to właściwy rozmiar, podeszwa dostosowana do nawierzchni, oddychający materiał i stabilne, nieuciskające zapięcie. Równie istotne są stopniowe przyzwyczajanie zwierzęcia oraz kontrola łap po każdym użyciu.

Zakończenie

Odpowiednio dobrane buty mogą realnie zwiększyć bezpieczeństwo i komfort psa, ale powinny uzupełniać rozsądne decyzje opiekuna, a nie je zastępować. W upał nadal trzeba wybierać chłodniejsze pory dnia, zimą omijać nadmiar soli, a na trudnej trasie dostosowywać dystans do kondycji zwierzęcia. Obserwacja chodu i stanu opuszek pozostaje najlepszym sposobem oceny, czy dane obuwie rzeczywiście służy psu.

Przyjęta w lipcu nowelizacja ustawy o ochronie zwierząt wprowadziła zakaz utrzymywania psów i kotów na uwięzi. Nowe przepisy zaczną obowiązywać 28 lipca 2027 r.

Zgodnie z nowymi zasadami pies utrzymywany poza domem powinien mieć przede wszystkim stały dostęp do ogrodzonego terenu, na którym może swobodnie się poruszać.

Ustawa dopuszcza jednak możliwość utrzymywania psa w kojcu. Ma to być możliwe m.in. wtedy, gdy działka nie jest ogrodzona albo gdy pies stwarza zagrożenie dla życia lub zdrowia człowieka lub innego zwierzęcia.

Kojec ma zapewniać psu odpowiednie warunki

Same przepisy ustawowe określają również wymagania dotyczące kojca. Konstrukcja powinna być trwała i stabilna, a kojec musi umożliwiać psu swobodne poruszanie się oraz realizowanie naturalnych potrzeb.

Co najmniej dwa boki kojca powinny przepuszczać światło i zapewniać swobodny przepływ powietrza.

Ważne jest także zapewnienie psu codziennego ruchu poza kojcem. Jego długość i forma powinny być dostosowane do wieku zwierzęcia, jego stanu zdrowia oraz potrzeb gatunkowych i behawioralnych.

Ustawa nie określa jednak, jak dużą powierzchnię powinien mieć kojec. To właśnie ma zostać uregulowane w przygotowywanym rozporządzeniu.

Od 4 do 10 m² – tyle mogą mieć kojce dla psów

W projekcie rozporządzenia zaproponowano minimalne powierzchnie kojców zależne od wielkości psa. Mają one wynosić od 4 do 10 m².

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, że punktem odniesienia były normy określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady z 17 czerwca 2026 r. dotyczącym dobrostanu psów i kotów oraz ich identyfikowalności.

Unijne przepisy określają m.in. minimalne powierzchnie oraz wymagania dotyczące wyposażenia pomieszczeń dla psów hodowlanych. Na tej podstawie przygotowano propozycje zawarte w polskim projekcie.

To nie są jeszcze ostateczne wymiary

Właściciele psów nie powinni traktować obecnych wartości jako już obowiązujących norm. Projekt rozporządzenia jest na etapie konsultacji publicznych i opiniowania.

Projekt został skierowany do konsultacji 23 września. Organizacje społeczne oraz inne zainteresowane podmioty mogą zgłaszać uwagi i przedstawiać własne propozycje dotyczące m.in. minimalnej powierzchni kojców.

Po zakończeniu konsultacji zgłoszone uwagi zostaną przeanalizowane. Dopiero wtedy zostanie ustalony ostateczny kształt przepisów.

Nowe propozycje różnią się od przepisów zawetowanych w 2025 roku

Ministerstwo zaznacza również, że obecnego projektu nie należy utożsamiać z rozwiązaniami zawartymi w nowelizacji ustawy o ochronie zwierząt, którą Prezydent RP zawetował w grudniu 2025 r.

Tamte przepisy przewidywały minimalną powierzchnię kojców od 10 do 20 m², zależnie od masy psa. Te rozwiązania nie weszły w życie.

Obecny projekt zakłada inne wartości – od 4 do 10 m², zależnie od wielkości psa. Ostateczne wymagania mogą jednak jeszcze ulec zmianie.

Źródło: Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Informację o wypadku przekazała Małgorzata Jurecka, oficer prasowy Komendy Powiatowej Policji w Oświęcimiu:

- We wtorek (29.09.2026) tuż po godzinie 16 służby ratunkowe interweniowały w Kętach na ulicy Żeromskiego gdzie doszło do wypadku drogowego z udziałem motocyklisty oraz zwierzęcia. W trakcie czynności na miejscu zdarzenia policjanci ustalili, że przebiegająca przez ulicę sarna uderzyła w bok motocykla marki Yamaha, którym kierował 64-letni mieszkaniec powiatu bielskiego. W wyniku zderzenia motocyklista upadł na jezdnię doznając złamania nogi oraz urazu barku, natomiast zwierzę nie przeżyło. Ranny mężczyzna pod opieką ratowników medycznych został przewieziony na leczenie do szpitala. 

Policjanci apelują do użytkowników dróg o wzmożoną czujność i uwagę podczas jazdy

Policjanci apelują o maksymalną uwagę podczas jazdy, ponieważ dzikie zwierzęta można spotkać już nie tylko w lasach, ale również na drogach biegnących przez pola, w pobliżu zabudowań, a nawet w miastach. W przypadku zdarzenia z udziałem zwierzęcia kierowca, zobowiązany jest, do zapewnienia mu stosownej pomocy.

- Najszybszym możliwym rozwiązaniem jest zgłoszenie zdarzenia pod numer alarmowy 112. W kontakcie ze zwierzęciem należy zachować ostrożność, ponieważ po zderzeniu zwierzę może być przestraszone i zachowywać się agresywnie. W przypadku, gdy zwierzę nie przeżyło zderzenia, również należy powiadomić służby, które zabiorą je z drogi, by nie zagrażało innym uczestnikom ruchu. Niedopełnienie powyższych obowiązków jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny do 5000 złotych.

Dlaczego sarny wbiegają pod koła – nawet w mieście?

Sarna europejska to najpospolitszy przedstawiciel jeleniowatych w Polsce. Jest niewielka: dorosłe osobniki ważą zwykle od kilkunastu do około 30 kilogramów. Jest też bardzo płochliwa. Przestraszona sarna ucieka gwałtownymi susami i nie ocenia ruchu na drodze tak, jak oczekiwałby tego kierowca. Potrafi nawet nagle zawrócić w połowie jezdni.

Sarny chętnie żerują na polach, łąkach i skrajach lasów, ale coraz śmielej podchodzą też pod domy, ogrody i osiedla. Kęty leżą u podnóża Beskidu Małego, gdzie lasy i tereny rolnicze przeplatają się z zabudową. Właśnie w takich miejscach, na styku natury i miasta, kierowcy są najczęściej zaskakiwani.

Kiedy ryzyko zderzenia ze zwierzęciem jest największe?

O świcie i o zmierzchu. To pory największej aktywności saren. Według zestawień prasy motoryzacyjnej najwięcej kolizji ze zwierzętami zdarza się między godz. 4 a 7 rano oraz między 17 a 23.

Jesienią. Dni są coraz krótsze, więc popołudniowy szczyt komunikacyjny zbiega się z zapadaniem zmroku. Po zmianie czasu na zimowy, w nocy z 24 na 25 października 2026 roku, ten efekt będzie jeszcze wyraźniejszy.

Przy polach, łąkach, zadrzewieniach i ciekach wodnych. Sarny przekraczają drogi na swoich stałych szlakach.

Na odcinkach oznaczonych znakiem A-18b. To żółty trójkąt z czerwoną obwódką i sylwetką jelenia lub sarny, który ostrzega przed dzikimi zwierzętami.

Wypadek w Kętach wydarzył się po godzinie 16, w biały dzień. To dowód, że nie ma pory, w której można całkowicie przestać uważać.

Motocyklista kontra zwierzę – dlaczego to szczególnie groźne?

Kierowcę samochodu chronią karoseria, pasy bezpieczeństwa i poduszki powietrzne. Motocyklista nie ma żadnej z tych osłon. Nawet stosunkowo lekkie zwierzę, uderzając w bok jednośladu, może wytrącić go z równowagi. Upadek na asfalt bardzo często kończy się złamaniami i urazami kończyn oraz barków, czyli dokładnie takimi obrażeniami, jakich doznał 64-latek z Kęt.

Dlatego tak ważna jest odzież ochronna: kask, kurtka i spodnie z protektorami, rękawice oraz wysokie buty. Nie zapobiegną zderzeniu, ale mogą zdecydować, czy skończy się ono siniakami, czy długim leczeniem.

PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI DLA MOTOCYKLISTÓW I KIEROWCÓW

• Zwolnij przy polach, lasach i w miejscach oznaczonych znakiem A-18b.
• Obserwuj pobocza i rowy, nie tylko jezdnię przed sobą.
• Pamiętaj, że za jedną sarną często podążają kolejne.
• Hamuj na wprost i unikaj gwałtownych uników. Próba ominięcia zwierzęcia przy dużej prędkości zwykle bywa groźniejsza niż samo zderzenie.
• Zachowaj większy odstęp od poprzedzającego pojazdu, który może nagle hamować przed zwierzęciem.

Ile jest wypadków z udziałem zwierząt na polskich drogach?

Oficjalne liczby na pierwszy rzut oka nie wyglądają dramatycznie. Według danych Biura Ruchu Drogowego Komendy Głównej Policji w 2023 roku doszło w Polsce do 174 wypadków z udziałem zwierząt, w których rannych zostały 202 osoby, a 8 zginęło.

Eksperci podkreślają jednak, że to obraz mocno niepełny. Statystyki obejmują głównie oczywiste przypadki, do których wezwano policję. Nie rozróżniają też zwierząt dzikich od domowych, a wiele kolizji w ogóle nie jest zgłaszanych.

Co zrobić ze zwierzęciem po wypadku komunikacyjnym? Krok po kroku

• Zatrzymaj się w bezpiecznym miejscu. Włącz światła awaryjne i wystaw trójkąt ostrzegawczy.
• Sprawdź, czy ludziom nic się nie stało. Jeśli są ranni, natychmiast dzwoń pod 112.
• Zgłoś zdarzenie z udziałem zwierzęcia pod numer 112. Zrób to także wtedy, gdy zwierzę padło.
• Nie podchodź do rannego zwierzęcia i nie próbuj go łapać. Przestraszone może zachowywać się agresywnie.
• Nie zabieraj martwej sarny dla siebie. Zabranie zabitego zwierzęcia jest przestępstwem.
• Zrób zdjęcia miejsca zdarzenia, pojazdu i oznakowania. Przydadzą się przy ewentualnym odszkodowaniu.

Ważne: Policja przypomina, że niedopełnienie obowiązków związanych ze zdarzeniem z udziałem zwierzęcia to wykroczenie zagrożone grzywną do 5000 złotych.

Kto zapłaci za szkody po zderzeniu z sarną?

To pytanie zadaje sobie wielu kierowców. Szkód po zderzeniu z dzikim zwierzęciem nie pokryje ubezpieczenie OC, natomiast można skorzystać z autocasco lub tańszego mini casco. Odszkodowania od zarządcy drogi można dochodzić w zasadzie tylko wtedy, gdy na danym odcinku często dochodzi do wypadków ze zwierzyną, a droga nie jest odpowiednio oznakowana.

Jesteś tylko przejazdem – apel na jesienne dni

Historia z Kęt to kolejny sygnał, że jesień wymaga szczególnej uwagi za kierownicą i na motocyklu. Zwierzęta nie znają przepisów i nie przewidzą naszych ruchów, więc to my musimy przewidzieć ich. Pomaga kilka prostych zasad: wolniejsza jazda w pobliżu pól i lasów, uważne obserwowanie poboczy i szybki telefon pod 112 po każdym zdarzeniu. Chronią one zdrowie ludzi i życie zwierząt, a wiedza o tym, co zrobić ze zwierzęciem po wypadku komunikacyjnym, pozwala zachować spokój w stresującej sytuacji.

Bibliografia:

KPP w Oświęcimiu, komunikat „Kęty: Wypadek drogowy z udziałem motocyklisty i zwierzęcia", oprac. Małgorzata Jurecka, 30.09.2026. Przedruk: suski.dlawas.info. Źródło podstawowe.

Europejskie Dni Ptaków (EDP) to polska nazwa akcji EuroBirdwatch, organizowanej przez BirdLife International – światową federację organizacji zajmujących się ochroną ptaków. Wydarzenie odbywa się co roku w pierwszy weekend października, a jego historia sięga 1993 roku.

Celem akcji jest zwrócenie uwagi na jesienną migrację ptaków – jedno z najbardziej spektakularnych zjawisk w przyrodzie – a także na potrzeby ptaków i zagrożenia, z którymi mierzą się podczas wędrówki. Wydarzenie łączy wypoczynek na świeżym powietrzu z nauką: uczestnicy poznają gatunki, uczą się je rozpoznawać i dowiadują się, jak mogą pomóc ptakom w codziennym życiu.

W kalendarzach świąt nietypowych często pojawia się nazwa „Europejski Dzień Ptaków”, a tegoroczne obchody wskazuje się na sobotę 3 października. W praktyce święto trwa cały weekend, a szkoły mogą włączać się do niego już w piątek.

Europejskie Dni Ptaków 2026 – kiedy i kto organizuje?

W Polsce obchody od lat koordynuje Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP) – organizacja pozarządowa założona w 1991 roku, która jest polskim partnerem BirdLife International. Według zapowiedzi OTOP tegoroczne Europejskie Dni Ptaków przypadają na weekend 2–4 października 2026 roku.

Organizacja zachęca, by w obchody włączyli się wszyscy chętni, nie tylko doświadczeni ornitolodzy. W ramach EDP można zorganizować m.in.:

• wycieczki i spacery przyrodnicze połączone z obserwacją ptaków,
• prelekcje i pokazy filmów,
• pikniki i spotkania w plenerze,
• zajęcia szkolne – placówki edukacyjne mogą świętować już w piątek.

Organizatorzy zgłaszają swoje wydarzenia przez formularz dostępny na stronie OTOP, a lista zaplanowanych spotkań jest tam na bieżąco aktualizowana. Warto zajrzeć do niej przed weekendem – być może wycieczka odbywa się tuż obok was.

Dlaczego właśnie październik? Wielka jesienna wędrówka

Na początku października jesienna migracja ptaków trwa w najlepsze. Część gatunków pokonuje tysiące kilometrów, by przezimować w basenie Morza Śródziemnego lub w Afryce, inne przemieszczają się na krótsze dystanse. Dla obserwatorów to wyjątkowy moment: w jednym miejscu można zobaczyć zarówno ptaki gniazdujące w Polsce, jak i przelotnych gości z północy i wschodu Europy.

Wędrówka to jednak nie tylko widowisko, ale też ogromne ryzyko. Ptaki muszą pokonać morza, pustynie i góry, a po drodze czyhają na nie także zagrożenia stworzone przez człowieka. Z danych BirdLife International, przytaczanych przez OTOP, wynika, że w krajach basenu Morza Śródziemnego co roku nawet 25 milionów ptaków wędrownych nie dociera do celu, bo zostaje odłowionych lub zabitych. Właśnie dlatego edukacja i zwracanie uwagi na migrację są tak ważne.

Jakie ptaki można zobaczyć w październiku?

Jesienią obserwatorzy nie narzekają na nudę. Podczas spacerów w ramach Europejskich Dni Ptaków najczęściej można trafić na:

• żurawie – ich klucze i donośne głosy to jeden z symboli polskiej jesieni,
• gęsi – stada zatrzymują się na polach i zbiornikach wodnych, by odpocząć i nabrać sił przed dalszą drogą,
• szpaki – potrafią tworzyć ogromne, falujące na niebie chmary,
• zięby i inne drobne ptaki śpiewające – przelatujące często w dużych grupach,
• kaczki i łyski – licznie gromadzące się na jeziorach i stawach.

Warto też wypatrywać ptaków drapieżnych, które jesienią wędrują wzdłuż dolin rzecznych i pasm górskich. Nawet miejski park może zaskoczyć – w październiku pojawiają się tam przelotne gatunki, np. drozdy wędrujące z północy Europy.

Europejskie Dni Ptaków w liczbach

EuroBirdwatch to największe wydarzenie birdwatchingowe w Europie. Tak wyglądały wybrane edycje według danych BirdLife:

• 2025 rok (4–5 października): ponad 27 tysięcy uczestników, ponad 800 wydarzeń zorganizowanych przez 29 krajowych partnerów BirdLife i ponad 2,8 miliona zaobserwowanych ptaków,
• 2024 rok: według wstępnego raportu od 29 partnerów – 984 wydarzenia, 24 614 uczestników i ponad 3,57 miliona ptaków,
• 2016 rok: 40 krajów, 1070 wydarzeń i 5,8 miliona obserwowanych ptaków.

Rekordzistami ostatniej edycji byli m.in. Węgrzy, u których w wydarzeniach tamtejszego partnera BirdLife wzięło udział blisko 10,9 tysiąca osób. Wyróżnili się też Finowie, którzy zanotowali ponad 1,2 miliona ptaków. Dane z całej Europy zebrało i opracowało BirdLife Slovakia.

Ptak Europejskich Dni Ptaków – od raniuszka do zimorodka

Każdego roku OTOP wybiera bohatera Europejskich Dni Ptaków. W poprzednich latach tytuł ten otrzymały m.in.:

• zimorodek (2025),
• gawron (2024),
• grzywacz (2023),
• pleszka (2018),
• droździk (2017),
• kopciuszek (2016),
• żuraw (2015),
• szpak (2014),
• nurogęś (2013),
• czajka (2012),
• raniuszek (2011).

Ubiegłoroczny bohater, zimorodek, to niewielki, barwny ptak o niebiesko-zielonym grzbiecie i rdzawej piersi. Gniazduje w norach, które sam wykopuje w stromych brzegach rzek. Według OTOP jego pierwotna polska nazwa mogła brzmieć „ziemiorodek”. Ciekawostka: młode zimorodki w norze ustawiają się w kolejce do karmienia, a nakarmione pisklę przesuwa się na jej koniec.

Jak wziąć udział w Europejskich Dniach Ptaków?

Udział w EDP jest prosty i nie wymaga specjalistycznej wiedzy. Wystarczy kilka kroków:

• Sprawdź listę wydarzeń na stronie OTOP i wybierz wycieczkę lub spacer w swojej okolicy.
• Zabierz lornetkę – nawet prosty model znacznie ułatwi obserwacje.
• Przydadzą się atlas ptaków lub aplikacja do rozpoznawania gatunków.
• Ubierz się stosownie do pogody, bo październikowe poranki bywają chłodne i wilgotne.
• Zorganizuj własne spotkanie dla rodziny, sąsiadów czy klasy i zgłoś je przez formularz OTOP.

Wycieczki organizowane przez wolontariuszy OTOP tradycyjnie są bezpłatne, a przewodnicy pomagają rozpoznawać gatunki i chętnie opowiadają o ich zwyczajach. To świetny sposób, by zacząć przygodę z obserwacją ptaków w towarzystwie osób, które znają się na rzeczy.

Dobre miejsca na jesienne obserwacje to doliny rzek, zbiorniki wodne, wybrzeże, łąki i pola. To właśnie tam najłatwiej dostrzec przelatujące stada gęsi, żurawi, szpaków czy kaczek.

Obserwuj z szacunkiem dla ptaków

Obserwacja ptaków powinna być przyjemnością dla nas, a nie stresem dla nich. Wiosną 2026 roku OTOP udostępnił nową wersję Kodeksu Osób Obserwujących Ptaki i warto się z nim zapoznać przed wyjściem w teren. Kilka uniwersalnych zasad dobrego obserwatora:

• zachowuj dystans i nie podchodź do odpoczywających stad,
• nie płosz ptaków dla lepszego zdjęcia,
• poruszaj się wyznaczonymi ścieżkami, zwłaszcza na terenach chronionych,
• zabieraj ze sobą wszystkie śmieci.

Ptasi weekend i Światowy Dzień Zwierząt

Europejskie Dni Ptaków sąsiadują w kalendarzu ze Światowym Dniem Zwierząt, obchodzonym 4 października. To świetna okazja, by spędzić weekend na łonie przyrody, pokazać dzieciom, jak fascynujący jest świat ptaków, i przypomnieć sobie, że ich ochrona zaczyna się od zwykłej ciekawości. Każda obserwacja, nawet z balkonu czy ogrodu, to krok do lepszego poznania naszych skrzydlatych sąsiadów. Wystarczy wyjść z domu, podnieść głowę i spojrzeć w niebo.

Światowy Dzień Zwierząt obchodzimy 4 października, ale jego historia zaczęła się wiosną. Pierwsze obchody zorganizował Heinrich Zimmermann, wydawca czasopisma „Mensch und Hund” (Człowiek i Pies), 24 marca 1925 roku w berlińskim Pałacu Sportu. Przyszło ponad 5 tysięcy osób. Zimmermann od początku chciał świętować 4 października, we wspomnienie św. Franciszka z Asyżu, patrona zwierząt, ale sala nie była wtedy wolna. Na tę datę święto przeniesiono po raz pierwszy w 1929 roku, a w maju 1931 roku międzynarodowy kongres obrońców zwierząt we Florencji jednogłośnie uznał ją za globalną. Organizatorzy obchodów podają, że Zimmermann urodził się w Warszawie.

W Polsce przełomem była ustawa o ochronie zwierząt z 21 sierpnia 1997 roku, wywalczona m.in. dzięki kampanii Klubu Gaja „Zwierzę nie jest rzeczą”. Jej pierwszy artykuł do dziś cytują obrońcy zwierząt:

Zwierzę (...) nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.

W pominiętym fragmencie ustawodawca przypomina, że zwierzę to istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia. Sejm ustanowił polski Dzień Zwierząt uchwałą z 2006 roku. Osobno, 22 maja, obchodzimy Dzień Praw Zwierząt – w rocznicę uchwalenia ustawy przez Sejm.

Polska: od symbolicznej ustawy do realnych kar

Ustawa z 1997 roku była przełomem, ale przez lata krytykowano ją za łagodne kary i przepisy, które istniały głównie na papierze. Zęby nadawały jej dopiero kolejne nowelizacje:

• 2012 – zmiany wywalczone przez Koalicję dla Zwierząt, która zebrała ponad 100 tysięcy podpisów pod obywatelskim projektem. Sąd zyskał m.in. możliwość orzekania zakazu posiadania zwierząt,
• 2018 – za znęcanie się i zabicie zwierzęcia grozi do 3 lat więzienia, a przy szczególnym okrucieństwie do 5 lat. Nawiązka na cele ochrony zwierząt stała się obowiązkowa, a zakaz posiadania zwierząt można orzec nawet na 15 lat,
• 2025 – zakaz hodowli zwierząt na futra,
• 2026 – zakaz trzymania psów i kotów na uwięzi oraz ogólnopolski rejestr KROPiK.

Od 2024 roku w Sejmie działa też Komisja Nadzwyczajna do spraw ochrony zwierząt, która zajmuje się projektami ustaw w tej dziedzinie. To pokazuje, że los zwierząt przestał być niszowym tematem i stał się sprawą, w której politycy różnych opcji szukają porozumienia.

Co łączy europejskie przepisy o ochronie zwierząt?

Mimo różnic kraje Unii Europejskiej mają wspólny fundament. Traktat o funkcjonowaniu UE nakazuje traktować zwierzęta jak istoty zdolne do odczuwania, a unijne prawo wyznacza minimalne standardy dobrostanu, których nie wolno obniżać. W praktyce oznacza to, że:

• znęcanie się nad zwierzętami jest karalne w każdym kraju UE,
• obowiązują wspólne zasady transportu, uboju i hodowli zwierząt gospodarskich,
• od 2013 roku w UE nie wolno sprzedawać kosmetyków testowanych na zwierzętach,
• w 2026 roku przyjęto pierwsze unijne rozporządzenie o dobrostanie psów i kotów (2026/1818).

Nowe rozporządzenie to duża zmiana dla miłośników czworonogów. Wprowadza obowiązkową identyfikację i rejestrację psów i kotów, także tych w prywatnych domach, wymóg weryfikowalnych danych w ogłoszeniach internetowych i równoważne standardy dla zwierząt importowanych spoza Unii. Zwierzęta z przerysowanymi, szkodliwymi cechami wyglądu nie będą mogły startować w wystawach i konkursach.

Konstytucja, kodeks czy zwykła ustawa? Największe różnice

Wspólne minimum to jednak tylko punkt wyjścia. Najbardziej różni kraje to, jak wysoko w hierarchii prawa stawiają zwierzęta.

• Szwajcaria – ochronę „godności zwierzęcia” zapisano w konstytucji. To jedyny kraj, który chroni godność zwierząt na tak wysokim poziomie.
• Niemcy – ochrona zwierząt jest w Ustawie Zasadniczej od 2002 roku. To cel państwa, który sądy muszą brać pod uwagę.
• Włochy – od 2022 roku ochronę zwierząt gwarantuje konstytucja. Państwo ma obowiązek dbać o zwierzęta i ich dobrostan.
• Francja – od 2015 roku kodeks cywilny mówi, że zwierzę to istota żyjąca obdarzona wrażliwością.
• Hiszpania – od 2022 roku kodeks cywilny nie traktuje zwierząt domowych jak rzeczy, a w 2023 roku weszła w życie ustawa o dobrostanie zwierząt. O losie pupila przy rozwodzie decyduje sąd.
• Polska – od 1997 roku ustawa o ochronie zwierząt stanowi, że zwierzę „nie jest rzeczą”. To jedna z pierwszych takich ustaw w regionie.

Różnice widać też w szczegółach. Jedne państwa stawiają na wysokie kary, inne na precyzyjne normy opieki, a jeszcze inne na zakazy całych branż, takich jak hodowla na futra czy cyrki z dzikimi zwierzętami.

Największe plusy – gdzie Europa daje przykład

Szwajcaria – precyzja w trosce o zwierzęta. Od marca 2018 roku skorupiaki trzeba ogłuszyć przed zabiciem, a żywych homarów nie wolno przewozić na lodzie. Zwierzęta stadne, jak świnki morskie, króliki czy papużki, muszą żyć co najmniej w parach. Zakazano też urządzeń, które automatycznie karzą psa za szczekanie. Organizatorzy imprez odpowiadają za dobrostan zwierząt, a przypadkowe minizoo na festynach, stresujące m.in. płochliwe świnki morskie, zostały zakazane. Każde laboratorium musi mieć specjalnie przeszkolonego opiekuna do spraw dobrostanu zwierząt.

Francja – koniec handlu w sklepach. Od 1 stycznia 2024 roku sklepy zoologiczne nie mogą sprzedawać psów i kotów. Ustawa z 2021 roku przewiduje też wycofanie dzikich zwierząt z cyrków objazdowych do 2028 roku i zakaz trzymania waleni w delfinariach.

Hiszpania – surowe kary. Ustawa o dobrostanie zwierząt z 2023 roku zakazała sprzedaży zwierząt domowych w sklepach i w internecie, wyrzuciła dzikie zwierzęta z cyrków i wprowadziła grzywny do 200 tysięcy euro. Zwierzęta domowe mogą też wchodzić do większości lokali, w tym restauracji i barów. To odpowiedź na skalę problemu: według danych rządowych w Hiszpanii żyje ok. 29 mln zwierząt domowych, a co roku porzucanych jest około 300 tysięcy.

Polska – nadrabianie zaległości. W grudniu 2025 roku prezydent podpisał zakaz hodowli zwierząt na futra, a 24 lipca 2026 roku – nowelizację zakazującą trzymania psów i kotów na uwięzi. Pies trzymany poza domem będzie musiał mieć możliwość swobodnego poruszania się po ogrodzonym terenie albo odpowiednio duży kojec i budę. Powstaje też Krajowy Rejestr Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK) z obowiązkiem czipowania.

Futra: Europa zamyka fermy

Hodowla zwierząt na futra to jedna z dziedzin, w których Europa zmienia się najszybciej. Francja zakazała hodowli norek na futra w 2021 roku ze skutkiem natychmiastowym. Polska, jeden z czołowych producentów futer na świecie, przyjęła podobny zakaz pod koniec 2025 roku. Co przewiduje polska ustawa?

• zakaz obejmuje lisy polarne i pospolite, norki, jenoty, tchórze, nutrie i szynszyle – nie obejmuje królików,
• nowych ferm nie wolno zakładać, a istniejące muszą zakończyć działalność do 31 grudnia 2033 roku,
• pracownicy zamykanych ferm otrzymają odprawy w wysokości 12-krotności miesięcznego wynagrodzenia, a hodowcy, którzy zamkną fermy wcześniej, mogą liczyć na rekompensaty.

Zakaz miał szerokie poparcie społeczne. W badaniu CBOS 65,8 proc. respondentów uznało, że prezydent powinien podpisać ustawę. Ośmioletni okres przejściowy to jednak kompromis – dla obrońców zwierząt zbyt długi, a dla branży, jak przyznali sami hodowcy, „absolutne minimum”.

Zwierzęta gospodarskie i laboratoryjne – słabsze ogniwo

Najliczniejszą grupą zwierząt w Europie nie są psy i koty, lecz zwierzęta hodowlane. Tu różnice między krajami są mniej widowiskowe niż zakaz gotowania homarów, ale dotyczą milionów istnień każdego dnia.

Szwajcarska organizacja Tier im Recht zwraca uwagę, że unijne prawo ma wiążące, szczegółowe normy tylko dla kur niosek, świń, cieląt i kurcząt hodowanych na mięso. Warunki życia wielu innych gatunków reguluje się ogólnymi zasadami albo przepisami krajowymi, dlatego standardy w poszczególnych państwach mogą się mocno różnić.

Podobnie jest z doświadczeniami na zwierzętach. W UE obowiązuje wspólna dyrektywa z 2010 roku o ochronie zwierząt wykorzystywanych do celów naukowych, która nakazuje ograniczać ich liczbę i cierpienie. Mimo to skala badań pozostaje duża – w samej Szwajcarii w 2018 roku w doświadczeniach wykorzystano ponad pół miliona zwierząt.

Największe absurdy i paradoksy

Tam, gdzie w grę wchodzą tradycja, myślistwo albo pieniądze, nawet najlepsze ustawy mają wyraźne luki.

• Byk tak, chomik nie. Hiszpańska ustawa z 2023 roku chroni zwierzęta przed cierpieniem dla rozrywki, ale wyłącza z niej korridę, uznawaną za dziedzictwo kulturowe.
• Psy myśliwskie jak narzędzia. Hiszpanie wyłączyli z ustawy psy myśliwskie, głównie charty galgo i podenco. Obrońcy zwierząt alarmują, że po sezonie łowieckim co roku porzucane lub zabijane są ich dziesiątki tysięcy.
• Delfin aż do śmierci. Hiszpańskie zoo mogą dalej organizować pokazy z delfinami, dopóki żyją obecne zwierzęta.
• Okrucieństwo z wyjątkiem. Francuskie prawo karze znęcanie się nad zwierzętami, ale robi wyjątek dla korridy i walk kogutów tam, gdzie istnieje nieprzerwana lokalna tradycja.
• Zakaz bez kar. Francuscy posłowie alarmują, że część przepisów z 2021 roku długo nie miała rozporządzeń z sankcjami, a zakaz sprzedaży psów i kotów w sklepach bywa obchodzony.
• Spacer z nakazu. Turyn wprowadził w 2005 roku przepis, który zobowiązuje właścicieli do wyprowadzania psa kilka razy dziennie.
• Dania dopiero w 2015. Kontakty seksualne ze zwierzętami Duńczycy zakazali dopiero w 2015 roku.
• Polski łańcuch. Przez prawie 30 lat polskie prawo pozwalało trzymać psa na łańcuchu, byle był nie krótszy niż 3 metry i nie dłużej niż 12 godzin na dobę. Pierwszą ustawę łańcuchową zawetowano w 2025 roku, a fermy futrzarskie mogą działać do końca 2033 roku.

Co z tego wynika dla nas?

Europejski krajobraz pokazuje prostą zasadę: dobre prawo to nie tylko szczytne hasła, ale precyzyjne normy i skuteczna kontrola. Polska w ostatnich latach wyraźnie przyspieszyła i dołączyła do krajów, które zamykają fermy futrzarskie i zdejmują psy z łańcuchów. Ustawa łańcuchowa zacznie jednak obowiązywać dopiero 12 miesięcy po ogłoszeniu, a szczegółowe normy dla kojców określi minister rolnictwa w rozporządzeniu.

Światowy Dzień Zwierząt to dobry moment, by sprawdzić, co każdy z nas może zrobić już dziś:

• zaczipować psa lub kota i zarejestrować go w bazie,
• reagować na znęcanie się – zgłaszając je policji, straży gminnej lub organizacji prozwierzęcej,
• rozważyć adopcję ze schroniska zamiast zakupu,
• wesprzeć lokalne schronisko karmą, kocami lub czasem wolontariusza.

Prawo zwierząt w Europie zmienia się szybko. Zasada sprzed niemal 30 lat pozostaje jednak aktualna: zwierzę nie jest rzeczą, a nasza odpowiedzialność za nie nie kończy się na jednym dniu w roku.

Bibliografia

Polska

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jednolity), dostęp: eli.gov.pl.

RMF24, Dzień Praw Zwierząt i art. 1 ustawy o ochronie zwierząt, dostęp: rmf24.pl.

Rzeczpospolita, Kampania Klubu Gaja „Zwierzę nie jest rzeczą”, dostęp: rp.pl.

Notes from Poland, Podpisanie zakazu ferm futerkowych i weto ustawy łańcuchowej z 2 grudnia 2025 r., dostęp: notesfrompoland.com.

Money.pl, Wygaszanie ferm futerkowych do 31 grudnia 2033 r., dostęp: money.pl.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ustawa łańcuchowa przed podpisem i warunki bytowe psów trzymanych poza domem, dostęp: gov.pl.

Podatki.biz, Podpisanie nowelizacji (24 lipca 2026 r.) i wyjątki od zakazu, dostęp: podatki.biz.

Polska Agencja Prasowa (PAP), Prezydent podpisał nowelę ustawy o ochronie zwierząt, dostęp: pap.pl.

Infor.pl, Dotychczasowe zasady uwięzi (3 m, 12 h) i Krajowy Rejestr Oznakowanych Psów i Kotów (KROPiK), dostęp: infor.pl / infor.pl/tematy/pies.

Senat RP, Opinia do nowelizacji z 2018 r. (zaostrzenie kar do 3 i 5 lat pozbawienia wolności, nawiązki), dostęp: senat.gov.pl.

e-prawnik.pl, Zakaz posiadania zwierząt wydłużony do 15 lat, dostęp: e-prawnik.pl.

Sejm RP, Druk nr 737 – powołanie Komisji Nadzwyczajnej do spraw ochrony zwierząt (2024), dostęp: sejm.gov.pl.

OKO.press, Zakres zakazu działania ferm, odprawy dla hodowców i sondaż CBOS, dostęp: oko.press.

Rzeczpospolita, Stanowisko hodowców wobec nowych przepisów („absolutne minimum”), dostęp: rp.pl.

Światowy Dzień Zwierząt

World Animal Day, 100 lat święta i biografia Heinricha Zimmermanna, dostęp: worldanimalday.org.

Wellbeing International, Historia obchodów Światowego Dnia Zwierząt, dostęp: wellbeingintl.org.

Unia Europejska i kraje Europy

Parlament Europejski, Rozporządzenie (UE) 2026/1818 o dobrostanie psów i kotów, dostęp: europarl.europa.eu.

Rada Unii Europejskiej / IEU Monitoring, Przyjęcie rozporządzenia z 22 maja 2026 r. (omówienie), dostęp: ieu-monitoring.com.

Swissinfo, Szwajcarska reforma prawa z 2018 r. (przepisy dot. homarów, obroży elektrycznych, minizoo, zwierząt laboratoryjnych), dostęp: swissinfo.ch.

Swissinfo, Godność zwierząt w szwajcarskiej konstytucji, ochrona zwierząt stadnych, fundacja Tier im Recht, statystyki zwierząt laboratoryjnych, dostęp: swissinfo.ch.

Associated Press (AP) / Dumas Clarion, Hiszpańska ustawa o dobrostanie zwierząt z 2023 r. – korrida, psy myśliwskie, delfinaria, dane o porzuceniach, dostęp: dumasclarion.com.

Forsal, Hiszpania: zwierzęta nie są rzeczami, dostęp: forsal.pl.

OKO.press, Krytyka i luki w hiszpańskiej ustawie o ochronie zwierząt, dostęp: oko.press.

Fondation Droit Animal (LFDA), Francuska ustawa z 2021 r. i zakaz działalności ferm norek, dostęp: fondation-droit-animal.org.

Assemblée nationale (Zgromadzenie Narodowe Francji), Interpelacja nr 15316 w sprawie wdrażania ustawy o ochronie zwierząt, dostęp: assemblee-nationale.fr.

Assemblée nationale, Interpelacja nr 15524 dotycząca zakazu sprzedaży zwierząt od 1 stycznia 2024 r., dostęp: questions.assemblee-nationale.fr.

Wybór karmy dla psa może być trudny, ponieważ na rynku dostępne są produkty różniące się nie tylko konsystencją, ale także składem, przeznaczeniem i sposobem żywienia. Karma dla psa może być sucha, mokra, bezzbożowa czy wysokomięsna, i każda z nich odpowiada na inne potrzeby.

• Karma sucha dla psa ma niską zawartość wody, jest łatwa do przechowywania i pozwala wygodnie odmierzać dzienne porcje. Karmy suche dla psów mogą różnić się wielkością granulek, kalorycznością i składem, dlatego warto dopasować je do wielkości oraz potrzeb zwierzęcia.

• Karma mokra zawiera dużo wody, dzięki czemu może być dobrym rozwiązaniem dla psów, które mają problem z odpowiednim pobieraniem płynów. Zwykle charakteryzuje się również intensywnym zapachem i wysoką smakowitością.

• Karma dla psa bezzbożowa nie zawiera zbóż, a źródłem węglowodanów mogą być np. ziemniaki, groch czy inne składniki roślinne. Karma dla psa bezzbożowa nie jest automatycznie lepsza od karmy zawierającej zboża, dlatego o jej wyborze powinien decydować przede wszystkim skład i tolerancja psa.

• Karma wysokomięsna wyróżnia się wysokim udziałem składników pochodzenia zwierzęcego. Przy jej wyborze warto sprawdzić nie tylko deklarowaną zawartość mięsa, ale cały skład karmy dla psa, w tym źródła i jakość białka oraz pozostałe składniki odżywcze.

• Karma monobiałkowa zawiera jedno główne źródło białka zwierzęcego. Może być przydatna podczas ustalania, które składniki są dobrze tolerowane przez psa, szczególnie gdy podejrzewa się alergie pokarmowe u psów, choć prawidłową dietę eliminacyjną najlepiej prowadzić po konsultacji ze specjalistą.

• Karma hipoalergiczna jest opracowywana z myślą o psach, które wymagają ograniczenia kontaktu z określonymi składnikami. W zależności od receptury może wykorzystywać mniej typowe źródła białka lub białko poddane specjalnej obróbce.

• Karma dla psa juniora przeznaczona jest dla szczeniąt i młodych psów, których organizm intensywnie się rozwija. Powinna odpowiadać ich zwiększonemu zapotrzebowaniu na energię oraz składniki potrzebne do prawidłowego wzrostu.

• Karma dla psa dorosłego jest przeznaczona dla zwierząt po zakończeniu okresu wzrostu. Jej kaloryczność i skład powinny być dopasowane m.in. do masy ciała, aktywności i kondycji psa.

• Karma dla psa seniora odpowiada na zmieniające się potrzeby starszych zwierząt. W zależności od indywidualnej sytuacji psa może mieć odpowiednio dostosowaną kaloryczność oraz zawartość wybranych składników odżywczych.

• Karma dla psów aktywnych jest przeznaczona dla zwierząt o wysokim poziomie aktywności fizycznej, np. dla psów policyjnych. Jej receptura może dostarczać większej ilości energii, dlatego nie zawsze będzie odpowiednia dla psa prowadzącego spokojny tryb życia.

• Karma weterynaryjna dla psa służy do żywieniowego wsparcia zwierząt z określonymi problemami zdrowotnymi, np. chorobami przewodu pokarmowego, nerek czy układu moczowego. Powinna być stosowana zgodnie z zaleceniami lekarza weterynarii.

Rodzaj karmy to jednak dopiero pierwszy etap decyzji. Wybór karmy dla psa powinien uwzględniać również składniki odżywcze w karmie, jakość składników karmy, kaloryczność oraz sposób, w jaki pies reaguje na dane pożywienie.

Skład karmy dla psa: jak czytać skład karmy?

Lista składników karmy dla psa jest podawana w określonej kolejności, a pierwsze pozycje mają największy udział w recepturze. Sama obecność mięsa nie przesądza jeszcze o jakości karmy. Karma wysokomięsna może mieć atrakcyjny skład, ale równie ważna pozostaje zapotrzebowanie kaloryczne psa, jakość składników karmy i odpowiednie proporcje składników odżywczych w karmie. Naturalne składniki również nie są automatycznie gwarancją kompletności diety. Przy wyborze warto sprawdzić, czy karma jest dostosowana do etapu życia psa. Alergie pokarmowe u psów, jak i problemy gastryczne u psów wymagają szczególnej uwagi właściciela, przy wybierze karmy.

Co powinna zawierać dobra karma dla psa?

Podstawą dobrej karmy dla psa jest odpowiednia ilość i jakość białka, tłuszczów, witamin, składników mineralnych oraz innych substancji potrzebnych w diecie psa. Proporcje powinny odpowiadać wiekowi, masie ciała, aktywności i kondycji zwierzęcia. Inne potrzeby ma rosnąca karma dla psa juniora, inne karma dla psa seniora, a jeszcze inne pies intensywnie trenujący.

Warto zwracać uwagę na jakość składników odżywczych w karmie. Naturalne składniki mogą być wartościowym elementem receptury, ale określenia takie jak: premium czy naturalna nie zastępują analizy składu. Karmy premium dla psów również warto porównywać pod kątem wartości odżywczej i dopasowania do konkretnego zwierzęcia. Karma dla psa bezzbożowa nie musi być automatycznie lepsza od karmy zawierającej zboża, ponieważ znaczenie ma przede wszystkim tolerancja składników i kompletność diety.

Zmiana karmy dla psa: Jak zrobić to bezpiecznie?

Każda zmiana karmy dla psa powinna odbywać się stopniowo, ponieważ układ pokarmowy psa potrzebuje czasu na przyzwyczajenie się do nowego składu i proporcji składników odżywczych. Nagłe zastąpienie dotychczasowego pożywienia nowym może prowadzić do przejściowych problemów trawiennych, takich jak luźny stolec, gazy czy zmniejszony apetyt.

Podczas zmiany warto obserwować apetyt, konsystencję kału, częstotliwość wypróżnień, masę ciała i ogólne samopoczucie. Szczególnej ostrożności wymagają psy, u których wcześniej występowały alergie pokarmowe u psów lub problemy gastryczne u psów. Nie należy też jednocześnie wprowadzać wielu nowych produktów, np. karmy, suplementy dla psa i nowych przysmaków dla psa, ponieważ utrudni to ustalenie przyczyny ewentualnych objawów. Jeżeli pojawiają się nasilone lub utrzymujące się problemy, zmianę diety warto skonsultować z lekarzem weterynarii.

Korzyści z dobrze dobranej karmy

Dobrze dobrana karma dla psa jest jednym z podstawowych elementów prawidłowego żywienia psa i może wspierać jego zdrowie na różnych etapach życia. Odpowiednia ilość energii pomaga utrzymać prawidłową masę ciała, a właściwie skomponowane składniki odżywcze wspierają funkcjonowanie mięśni, skóry, sierści, układu pokarmowego i odpornościowego. Zbilansowana dieta dla psa powinna być dopasowana do jego wieku, aktywności, wielkości oraz indywidualnych potrzeb.

Znaczenie ma również dopasowanie kaloryczności do zapotrzebowania kalorycznego psa. Zbyt duża ilość energii może sprzyjać nadwadze, natomiast zbyt mała może prowadzić do niedostatecznej podaży składników odżywczych.

Nie oznacza to jednak, że jedna karma będzie odpowiednia przez całe życie, ponieważ potrzeby psa mogą się zmieniać wraz z wiekiem, aktywnością lub stanem zdrowia. Dlatego wybór karmy dla psa warto regularnie weryfikować i obserwować reakcję organizmu zwierzęcia.

Trendy w żywieniu psów

Współczesna dieta psa coraz częściej opiera się na świadomym analizowaniu składu zamiast wyborze produktu wyłącznie na podstawie reklamy lub ceny. Rosnącym zainteresowaniem cieszy się karma dla psa bezzbożowa czy karma dla psa juniora. Na topie są również naturalne składniki oraz karmy zawierające ograniczoną liczbę źródeł białka. Popularność zyskuje również dieta BARF, w której posiłki przygotowywane są z surowych składników. Taki sposób żywienia wymaga jednak odpowiedniej wiedzy i bilansowania diety, ponieważ samo podawanie mięsa nie gwarantuje kompletności posiłku.

Coraz większą uwagę zwraca się także na indywidualne potrzeby psa. Opiekunowie częściej analizują skład karmy pod zapotrzebowanie kaloryczne psa oraz tolerancję konkretnych składników.

Warto jednak zachować zdrowy dystans do trendów: nie każda modna dieta będzie odpowiednia dla każdego zwierzęcia. Najważniejsze pozostają kompletność żywienia, jakość składników karmy oraz dopasowanie diety do rzeczywistych potrzeb psa.

Źródła: https://wsava.org/global-guidelines/global-nutrition-guidelines/

Sieć szybko obiegła informacja o „strusiu w Ruptawie”, jednak ptak, który wędruje po południowej części Jastrzębia-Zdroju, to emu. Uciekł z prywatnej posesji w Cisówce, gdzie właściciele trzymali go jako zwierzę ozdobne. Ptak ma na imię Tusiek i nie skończył jeszcze dwóch lat.

Pomyłka jest zrozumiała, ponieważ oba gatunki są duże, nielotne i mają długie szyje. Są to jednak zupełnie inne ptaki:

Emu (Dromaius novaehollandiae) pochodzi z Australii i występuje naturalnie na przeważającej części tego kontynentu. Ma długie, szare nogi zakończone dużymi stopami z trzema palcami, brązowe, „rozczochrane” upierzenie i nagą, czasem niebieskawą szyję.

Struś to ptak afrykański i zarazem jedyny gatunek wyższy od emu. Posiada po dwa palce u nóg.

Jak wygląda i jak szybko biega emu?

Emu robi wrażenie swoimi rozmiarami. Według danych zoologicznych samce osiągają od 1,5 do 1,8 m wysokości i ważą od 30 do 55 kg, z kolei samice są nieco większe – dorastają do 1,9 m i ważą do 60 kg. Oznacza to, że dorosły osobnik może patrzeć człowiekowi prosto w oczy.

Choć emu nie latają, doskonale nadrabiają to na ziemi. Potrafią rozpędzić się do blisko 50 km/h, przy czym nie są w stanie utrzymać takiej prędkości na długim dystansie. Nic dziwnego, że próby złapania Tuśka na otwartym polu kończą się na razie niepowodzeniem. Sama nazwa łacińska dobrze oddaje charakter ptaka – Dromaius pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „biegacza”.

Kilka ciekawostek o emu:

• Jaja wysiadują i pisklętami opiekują się wyłącznie samce.
• Ptaki te mają dwie pary powiek – jedną do mrugania, a drugą (przezroczystą) do ochrony oka przed pyłem i piaskiem.
• Dysponują znakomitym wzrokiem i słuchem, co pomaga im wcześnie wykrywać zagrożenia. Stąd też bierze się ich ogromna ostrożność wobec ludzi.
• Gatunek ten nie jest zagrożony wyginięciem – według klasyfikacji IUCN ma status najmniejszej troski (LC).

Kalendarium: kiedy i gdzie widziano emu w Ruptawie

Z informacji przekazanych przez Urząd Miasta Jastrzębia-Zdroju wynika, że zgłoszenia napływały stopniowo:

• 22 września – pierwsza informacja trafiła mailem do Straży Miejskiej, wraz ze zdjęciem ptaka. Strażnicy sprawdzili wskazane miejsce, ale emu już tam nie było.
• 27 września – mieszkaniec poinformował telefonicznie o nietypowym ptaku.
• 1 października – około godziny 7:00 rano strażnicy odebrali trzy telefony od osób, które widziały emu w Ruptawie. Tym razem ptaka zaobserwowali także funkcjonariusze – w okolicy ulicy Libowiec.

Ruptawa to idealne miejsce dla zbiega szukającego spokoju. Jest to sołectwo na południu Jastrzębia-Zdroju o powierzchni ponad 1500 hektarów, charakteryzujące się rozległymi polami i licznymi zadrzewieniami. Obserwacje pokazują, że emu wybiera spokojne, otwarte tereny oraz okolice lasów, skutecznie omijając gęstą zabudowę.

Czy emu jest niebezpieczne dla ludzi?

Według właściciela Tusiek nie przejawia agresji. Ptak jest niezwykle płochliwy i na widok człowieka szybko się oddala. Ze względu na jego wielkość oraz nieprzewidywalne zachowanie w silnym stresie, należy jednak zachować szczególną ostrożność. Właściciel kilka razy próbował już sprowadzić uciekiniera na posesję, lecz na razie bez skutku.

Warto pamiętać, że przestraszone, duże zwierzę działa instynktownie. Emu ma bardzo silne nogi i ostre pazury. Spłoszony ptak w panice może wbiec prosto na drogę, uderzyć w ogrodzenie lub zrobić sobie krzywdę podczas ucieczki. Dlatego najlepszym sposobem na pomoc jest zostawienie go w spokoju.

Co zrobić w przypadku spotkania z emu?

Urząd Miasta i Straż Miejska apelują do mieszkańców o rozsądek. Gonienie, podchodzenie do ptaka czy próby samodzielnego łapania mogą go tylko spłoszyć. Jeśli podczas spaceru zauważysz Tuśka:

• zachowaj dystans i nie podchodź,
• unikaj gwałtownych ruchów i absolutnie nie próbuj zaganiać go w żadnym kierunku,
• nie dokarmiaj emu i nie próbuj wabić go jedzeniem,
• jak najszybciej zgłoś miejsce obserwacji Straży Miejskiej lub Policji,
• jeśli to możliwe, zrób zdjęcie z daleka – pomoże to służbom ustalić trasę wędrówki ptaka.

Osobny apel służby kierują do właścicieli psów. Czworonogi podczas spacerów powinny być stale pod kontrolą, najlepiej na smyczy. Nie wolno pozwalać im zbliżać się do emu ani go gonić. Pogoń psa to dla ptaka ogromny stres i realne ryzyko groźnych obrażeń – zarówno dla emu, jak i dla domowego pupila.

Nie pierwszy egzotyczny uciekinier w mieście

Jastrzębie-Zdrój ma ostatnio szczęście do niecodziennych gości. Niedawno po mieście wędrował biały kangur, który uciekł z hodowli. Tamta przygoda zakończyła się szybko i szczęśliwie, ponieważ zwierzę udało się bezpiecznie odłowić.

Tego typu historie przypominają jednak, że egzotyczne zwierzęta trzymane na prywatnych posesjach wymagają bardzo solidnych zabezpieczeń. Emu jest ptakiem szybkim, czujnym i doskonale radzi sobie na otwartej przestrzeni, przez co może wymykać się ludziom całymi dniami.

Co dalej z Tuśkiem?

Dzięki zgłoszeniom mieszkańców służby i właściciel mogą na bieżąco monitorować, gdzie pojawia się zbieg. W dniu publikacji miejskiego komunikatu (2 października) ptak wciąż przebywał na wolności, trzymając się z dala od domów.

Każde rzetelne zgłoszenie przybliża moment, w którym Tusiek bezpiecznie wróci na swoją posesję. Jeśli mieszkasz w Ruptawie lub spacerujesz po okolicznych łąkach – miej oczy szeroko otwarte, ale powstrzymaj chęć podejścia bliżej. Najlepsze, co możesz zrobić dla emu z Jastrzębia-Zdroju, to baczna obserwacja z daleka i wezwanie odpowiednich służb.

43-letni sprawca kolizji z udziałem trzech pojazdów miał blisko promil alkoholu w organizmie. Mężczyzna został zatrzymany. Policyjnej pomocy potrzebował również pies, który tuż po zdarzeniu wydostał się z jego samochodu. Odnaleziony w nocy czworonóg trafił pod opiekę funkcjonariuszy.

- Wczoraj na drodze wojewódzkiej w rejonie miejscowości Rekowo doszło do kolizji z udziałem trzech pojazdów. Na miejscu pracowali policjanci, strażacy oraz zespół ratownictwa medycznego. Badanie trzeźwości 43-letniego mężczyzny, który spowodował zdarzenie, wykazało blisko promil alkoholu w organizmie. Kierujący został zatrzymany i trafił do pomieszczenia dla osób zatrzymanych - informują policjancji z Komendy w Kamienu Pomorskim.

Tuż po kolizji z jego samochodu niepostrzeżenie wydostał się pies. Podczas prowadzonych na miejscu działań nie udało się odnaleźć czworonoga.

W nocy dyżurny otrzymał zgłoszenie o psie błąkającym się przy drodze w pobliżu miejsca zdarzenia. Funkcjonariusze pojechali we wskazany rejon, odnaleźli zwierzę i zapewnili mu bezpieczne schronienie.

- Resztę nocy pies spędził na policyjnej dyżurce, pod czujnym okiem policjantów. Obecnie oczekuje na odbiór przez właścicielkę. Dzięki reakcji osoby zgłaszającej i pomocy funkcjonariuszy czworonóg nie pozostał sam przy drodze, gdzie był narażony na niebezpieczeństwo.

43-latek odpowie za spowodowanie kolizji oraz kierowanie pojazdem mechanicznym w stanie nietrzeźwości. Za kierowanie w takim stanie grozi mu kara do 3 lat pozbawienia wolności, zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata oraz świadczenie pieniężne w wysokości co najmniej 5 tysięcy złotych. Za swoje zachowanie mężczyzna odpowie przed sądem.

Co wiemy o zdarzeniu na drodze wojewódzkiej nr 107

Do kolizji doszło na drodze wojewódzkiej nr 107, w rejonie Rekowa w powiecie kamieńskim (województwo zachodniopomorskie). Sprawą zajmują się policjanci z Komendy Powiatowej Policji w Kamieniu Pomorskim. Najważniejsze fakty w skrócie:

• Uczestnicy: trzy samochody osobowe; sprawcą był 43-letni kierowca.
• Stan trzeźwości: badanie wykazało blisko promil alkoholu w organizmie mężczyzny.
• Służby na miejscu: policja, straż pożarna i zespół ratownictwa medycznego.
• Pies: wydostał się z auta tuż po zderzeniu i zniknął, zanim ktokolwiek zdążył go zatrzymać.
• Finał: zwierzę odnaleziono w nocy po zgłoszeniu przypadkowej osoby. Pies czeka na odbiór przez właścicielkę.

Historia ma szczęśliwe zakończenie dla zwierzęcia, ale pokazuje, jak łatwo w chaosie po wypadku czy stłuczce zapomnieć o czworonożnym pasażerze. Pies, który nagle znajduje się sam przy ruchliwej drodze, po zmroku, w obcym terenie, jest w realnym niebezpieczeństwie.

Dlaczego psy uciekają z samochodu po kolizji?

Dla psa zderzenie samochodów to nagłe, niezrozumiałe i bardzo głośne doświadczenie: huk, szarpnięcie, brzęk szkła, potem syreny i błyskające światła. Nic dziwnego, że wiele zwierząt reaguje paniką. Instynkt podpowiada im jedno – uciekać jak najdalej od źródła zagrożenia.

Wystarczy otwarte drzwi, wybita szyba albo moment, w którym kierowca wysiada z auta. Przestraszony pies potrafi pokonać w krótkim czasie znaczną odległość, a potem ukryć się w zaroślach czy rowie. Często nie reaguje nawet na głos właściciela, bo stres całkowicie przejmuje kontrolę nad jego zachowaniem.

Warto pamiętać też o innej rzeczy: pies, który uczestniczył w kolizji, może mieć obrażenia niewidoczne na pierwszy rzut oka. Adrenalina sprawia, że zwierzę biegnie i zachowuje się pozornie normalnie, mimo stłuczeń czy urazów wewnętrznych. Dlatego po każdym takim zdarzeniu czworonoga powinien obejrzeć lekarz weterynarii.

Znalazłeś psa błąkającego się przy drodze? Tak możesz pomóc

W tej historii kluczowa okazała się reakcja jednej osoby, która nie przejechała obojętnie obok zwierzęcia. To dobra okazja, by przypomnieć, jak mądrze pomóc psu, który błąka się przy drodze:

• Zadbaj o własne bezpieczeństwo. Zatrzymaj się tylko w miejscu, w którym nie stwarzasz zagrożenia, włącz światła awaryjne i załóż kamizelkę odblaskową.
• Nie goń psa. Przestraszone zwierzę może wbiec prosto pod koła. Lepiej przykucnąć, mówić spokojnie i pozwolić mu podejść samemu.
• Zadzwoń po pomoc. Gdy pies jest przy ruchliwej drodze, możesz zawiadomić policję (numer alarmowy 112) lub straż miejską. Opieka nad zwierzętami bezdomnymi i błąkającymi się należy do zadań gminy, więc warto też znać numer interwencyjny swojego urzędu lub schroniska.
• Obserwuj zwierzę do przyjazdu służb. Zapamiętaj, w którą stronę pobiegło, i przekaż te informacje funkcjonariuszom.
• Sprawdź identyfikację. Jeśli pies da się bezpiecznie złapać, poszukaj adresówki na obroży. Weterynarz, schronisko lub straż miejska mogą sprawdzić, czy zwierzę ma wszczepiony chip.

Jak bezpiecznie przewozić psa samochodem?

Zdarzenie spod Rekowa przypomina też, że sposób przewożenia psa ma znaczenie – zarówno dla jego bezpieczeństwa w razie zderzenia, jak i dla tego, czy nie ucieknie po wypadku. Pies jadący luzem w czasie gwałtownego hamowania zamienia się w niebezpieczny „pocisk", groźny dla siebie i dla ludzi w aucie. Dobre praktyki to:

• Transporter zamocowany w bagażniku lub na tylnej kanapie – szczególnie dla małych i średnich psów.
• Szelki samochodowe przypięte do pasa bezpieczeństwa lub specjalnego mocowania (nigdy do obroży, bo przy szarpnięciu może uszkodzić szyję).
• Kratka lub siatka oddzielająca bagażnik w przypadku dużych psów podróżujących w kombi czy SUV-ie.
• Adresówka i chip – na wypadek, gdyby mimo wszystko pies się zgubił.
• Smycz pod ręką – zanim otworzysz drzwi, najpierw przypnij psa.

Polskie przepisy ruchu drogowego wymagają, by wszystko, co przewozimy, nie zagrażało bezpieczeństwu jazdy ani nie utrudniało kierowania pojazdem. Niezabezpieczony pies, który wskakuje kierowcy na kolana, może być więc powodem mandatu, a przede wszystkim – przyczyną wypadku.

Zaginął pies po wypadku? Pierwsze kroki dla właściciela

Gdy zwierzę ucieknie, liczy się czas. Co warto zrobić od razu?

• Powiadom policjantów na miejscu zdarzenia i podaj opis psa: rasę lub wygląd, maść, wielkość, imię.
• Zadzwoń do najbliższego schroniska, straży miejskiej i gabinetów weterynaryjnych w okolicy.
• Opublikuj ogłoszenie w lokalnych grupach w mediach społecznościowych, ze zdjęciem i miejscem zaginięcia.
• Zostaw w miejscu ucieczki rzecz z twoim zapachem – psy często wracają tam, gdzie widziały opiekuna po raz ostatni.
• Sprawdź, czy dane w bazie chipów są aktualne – nieaktualny numer telefonu może opóźnić powrót zwierzęcia do domu.

Jazda po alkoholu – jakie konsekwencje grożą kierowcy?

Blisko promil alkoholu oznacza w świetle prawa stan nietrzeźwości (granica to 0,5 promila). Prowadzenie pojazdu w takim stanie to przestępstwo z art. 178a § 1 Kodeksu karnego. Jak informuje policja, 43-latkowi grożą:

• kara do 3 lat pozbawienia wolności,
• zakaz prowadzenia pojazdów na co najmniej 3 lata,
• świadczenie pieniężne w wysokości co najmniej 5 tys. zł na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
• Dodatkowo mężczyzna odpowie za spowodowanie kolizji. O jego winie i ostatecznej karze zdecyduje sąd – do czasu prawomocnego wyroku obowiązuje go domniemanie niewinności.

Alkohol za kierownicą wydłuża czas reakcji, zaburza ocenę odległości i prędkości oraz osłabia koncentrację. Tym razem skończyło się na zniszczonych autach i nocnej ucieczce psa. Takie historie nie zawsze mają równie szczęśliwy finał – ani dla ludzi, ani dla zwierząt.

Nietrzeźwy kierowca spod Rekowa poniesie konsekwencje przed sądem, a jego pies – przestraszony, ale bezpieczny – wkrótce wróci do domu. Ta historia pokazuje dwie ważne rzeczy. Po pierwsze, alkohol i kierownica to zawsze zły pomysł, a ofiarami nieodpowiedzialności bywają także zwierzęta. Po drugie, jedno zgłoszenie od uważnego przechodnia lub kierowcy może uratować zwierzęciu życie. Jeśli zobaczysz psa błąkającego się przy drodze, nie odwracaj wzroku – zadzwoń po pomoc.

BIBLIOGRAFIA

Komenda Powiatowa Policji w Kamieniu Pomorskim – komunikat prasowy dotyczący kolizji w rejonie Rekowa (treść przekazana przez redakcję; adres URL do uzupełnienia).

Radio Szczecin, „Nietrzeźwy kierowca rozbił auto. Z pojazdu uciekł pies", https://radioszczecin.pl/1,511932

Kamienskie.info, „Pijany kierowca spowodował kolizję trzech aut. W nocy policjanci szukali jego psa", https://kamienskie.info/pijany-kierowca-spowodowal-kolizje-trzech-aut-w-nocy-policjanci-szukali-jego-psa

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553 z późn. zm.), art. 178a § 1, art. 42 § 2, art. 43a § 2 – Internetowy System Aktów Prawnych, https://isap.sejm.gov.pl

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 1997 nr 111 poz. 724 z późn. zm.), art. 11 – Internetowy System Aktów Prawnych, https://isap.sejm.gov.pl

Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602 z późn. zm.) – Internetowy System Aktów Prawnych, https://isap.sejm.gov.pl

Dzień Borsuka obchodzi się 6 października. Pomysł narodził się wśród przyrodników na Wyspach Brytyjskich, a cały październik nazywany jest tam „Brocktoberem” (od starej nazwy borsuka „brock”). W Polsce nie ma oficjalnego organizatora tego dnia. Nie przeszkadza to jednak, by wykorzystać go do popularyzowania wiedzy o naszym borsuku, który zasługuje na uwagę tak samo jak jego zagraniczni krewni.

Borsuk ma też swoją piękną, staropolską nazwę. Narodowy Bank Polski w materiałach do kolekcjonerskiej monety z 2011 roku przypomina, że zwierzę to bywa nazywane jaźwcem. Myśliwi i leśnicy używają tej nazwy do dziś.

Borsuk europejski – portret polskiego jaźwca

Borsuk europejski (Meles meles) należy do rodziny łasicowatych i jest jej największym przedstawicielem w naszym kraju. Trudno go pomylić z innym zwierzęciem.

Najważniejsze cechy borsuka:

• Masa ciała: badania borsuków z okręgu piotrkowskiego, prowadzone w latach 2008–2013, wykazały średnią masę 15,3 kg u samców i 14,9 kg u samic.
• Sylwetka: masywna, krępa, z krótkimi nogami zakończonymi długimi pazurami. To typowy kopacz.
• Pysk: charakterystyczne czarno-białe pasy, które są jego „znakiem rozpoznawczym”.
• Tryb życia: nocny i bardzo ostrożny. Dzień przesypia pod ziemią, a na żer wychodzi o zmierzchu.
• Zasięg: występuje prawie w całej Eurazji. W Polsce żyje w krajobrazie polno-leśnym, choć najchętniej wybiera żyzne lasy liściaste.

Gdzie mieszka borsuk w Polsce?

Borsuk nie jest wybredny, ale ma swoje wymagania. Według dr. Roberta W. Mysłajka i Sabiny Nowak o jakości siedliska dla borsuków decydują przede wszystkim dwie rzeczy: ilość dżdżownic w glebie i możliwość kopania nor.

Z ich badań wynika, że:

• najlepsze warunki dają łąki i pastwiska, a spośród lasów grądy i olsy, bo jest tam najwięcej dżdżownic,
• najsłabsze są bory sosnowe i świerkowe,
• w górach ilość dżdżownic maleje wraz z wysokością,
• przewaga iglastych monokultur w polskich lasach niekorzystnie wpływa na liczebność borsuków.

Ciekawostką są górskie kryjówki. W Beskidach borsuki potrafią zamieszkać w jaskiniach, a nawet w norach urządzonych w wypróchniałych, stojących świerkach. W lasach nizinnych z miejscem na norę zwykle nie ma problemu, bo borsuk łatwo kopie w miękkim gruncie.

Nora borsuka – podziemne osiedle na pokolenia

Borsuk to prawdziwy architekt. Leśnicy z Lasów Państwowych opisują, że budowę zaczyna od jednego korytarza, najchętniej na południowym zboczu, gdzie łatwiej wyrzucać wykopaną ziemię. Po kilkunastu dniach wykopuje drugie wejście, czyli wyjście awaryjne, czasem oddalone o kilka metrów od pierwszego. Z biegiem lat nora zmienia się w rozbudowany labirynt tuneli.

Borsucze budowle bywają bardzo stare. Jedną norę zamieszkuje zwykle kilka pokoleń tych zwierząt. Wejścia łatwo rozpoznać po dużych kopcach ziemi i wydeptanych ścieżkach, które prowadzą do pobliskich żerowisk.

Czym żywi się borsuk? Dżdżownice to podstawa

Borsuk jest wszystkożerny, ale jego jadłospis ma wyraźnego faworyta. Badania prowadzone w Polsce pokazują, że wiosną dżdżownice stanowiły aż 82–89% biomasy zjadanego przez borsuki pokarmu.

Dieta zmienia się wraz z porami roku:

• wiosną – głównie dżdżownice,
• latem i jesienią – większą rolę odgrywają owoce, zboża i drobne zwierzęta, np. larwy owadów czy gryzonie,
• na polach – borsuk chętnie zjada ziarno owsa, jęczmienia, żyta, pszenicy i kukurydzy.

Jesienią borsuk intensywnie się objada, bo przed nim zima i długie tygodnie w norze.

Czy borsuk śpi zimą?

Tak, ale nie tak głęboko jak niedźwiedź. Gdy nadchodzą mrozy, borsuki zasypiają w norach. Ich sen jest jednak przerywany: w cieplejsze dni zwierzęta budzą się i wychodzą na powierzchnię. To kosztowne. Każda pobudka zużywa zapasy tłuszczu zgromadzone latem, a przez zimę borsuk może stracić nawet 7 kg. Leśnicy z Trójmiasta zwracali uwagę, że łagodne, krótkie zimy nie służą borsukom. Częste wybudzanie się męczy organizm, a dżdżownice siedzą wtedy głęboko w zmarzniętej ziemi.

Borsuk a polskie prawo

Borsuk nie jest w Polsce gatunkiem chronionym. Należy do zwierząt łownych. Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie okresów polowań można na niego polować od 1 września do 30 listopada, a na terenach obwodów łowieckich, gdzie występuje głuszec lub cietrzew, przez cały rok. Ten wyjątek ma chronić zagrożone kuraki leśne, których lęgi borsuk może niszczyć.

Mimo że borsuk żyje niemal w całym kraju, wiemy o nim zaskakująco mało. Agata Borucka z SGGW w 2023 roku zaproponowała metody monitoringu borsuka w Polsce. Opracowała wskaźniki liczebności populacji i stanu siedlisk, bo takie dane są potrzebne, by poznać aktualną sytuację gatunku i dobrze go chronić.

Jak uczcić Dzień Borsuka w Polsce?

Nie trzeba organizować wielkich wydarzeń. Wystarczy kilka prostych kroków:

• Szukaj śladów, nie zwierzęcia – tropy z długimi pazurami, kopce ziemi przy norach i wydeptane ścieżki zdradzają obecność borsuka.
• Obserwuj z daleka – nie zaglądaj do nor i nie podchodź do nich z psem.
• Zwolnij przy lesie – jesienią borsuki są aktywne o zmroku i często przechodzą przez drogi.
• Nie dokarmiaj – borsuk w ogrodzie poradzi sobie sam, a resztki jedzenia i otwarte kompostowniki przyciągają go bliżej domów.
• Reaguj mądrze – gdy znajdziesz rannego borsuka, nie dotykaj go. Zadzwoń do urzędu gminy, straży miejskiej lub najbliższego ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt.
• Opowiedz dzieciom o jaźwcu – Dzień Borsuka to świetny temat na lekcję przyrody albo rodzinny spacer do lasu.

Dzień Borsuka, obchodzony 6 października, ma zagraniczne korzenie, ale borsuk to także nasz gatunek. Polski jaźwiec jest największym przedstawicielem łasicowatych w kraju, mistrzem kopania nor na pokolenia i wielkim amatorem dżdżownic. Najlepiej czuje się w lasach liściastych i na łąkach, coraz częściej zagląda też do miast. Choć jest zwierzęciem łownym, wciąż brakuje dokładnych danych o jego liczebności. Warto więc przyglądać mu się z ciekawością i szacunkiem, nie tylko w październiku.

BIBLIOGRAFIA

Mysłajek R.W., Nowak S., Borsuk jako wskaźnik jakości środowiska leśnego, Studia i Materiały CEPL SGGW, R. 9, z. 2/3 (16), 2007

Borucka A., Monitoring proposition of the European badger (Meles meles), Wydawnictwo Uczelniane ZUT w Szczecinie, 2023

Szyjka K. i in., Wymiary ciała i kraniometria borsuka (Meles meles), Acta Sci. Pol. Silv. Colendar. Rat. Ind. Lignar. 13(3), 2014, s. 49–56

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie określenia okresów polowań na zwierzęta łowne (tekst jedn. Dz.U. 2023 poz. 99)

Narodowy Bank Polski, Zwierzęta świata – Borsuk, folder emisyjny, 2011

Lasy Państwowe, Borsuki nie mogą spać (materiał opublikowany przez TVN24/TVN Meteo)

Urząd Miejski Wrocławia, Lasy we Wrocławiu – sprawdź, gdzie są, wroclaw.pl

Najwyższa Izba Kontroli, Wystąpienie pokontrolne P/19/066 Postępowanie ze zwierzętami wolno żyjącymi (dzikimi) na terenie miast – Lasy Miejskie – Warszawa, 2019

Jego historia w Polsce rozpoczęła się wiele lat temu, a dla wielu z nas stał się on symbolem krakowskiego ZOO. Przez ten czas obserwowały go kolejne pokolenia odwiedzających, a on sam dorastał na naszych oczach, stając się potężnym i pięknym przedstawicielem swojego rzadkiego podgatunku.

Droga do Krakowa i lata dorastania

Denar przyszedł na świat w 2012 roku u naszych południowych sąsiadów, w czeskim Zoo Liberec. Był to czas, kiedy ogrody zoologiczne w Europie aktywnie współpracowały w ramach programów hodowlanych, wymieniając się osobnikami w celu zachowania puli genetycznej. Jako niespełna 15-miesięczny, wciąż bardzo młody i rozwijający się samiec, w 2013 roku wyruszył w podróż do swojego docelowego domu – Krakowa.

Aklimatyzacja młodego zwierzęcia w nowym miejscu jest zawsze dużym wyzwaniem logistycznym i behawioralnym. Żyrafy to zwierzęta stadne, wysoce wrażliwe na zmiany otoczenia. Denar jednak szybko odnalazł się na nowym wybiegu, przyciągając wzrok swoimi pięknymi, wyrazistymi łatami i imponującym wzrostem. Przez ponad 13 lat stał się pełnoprawnym i dumnym mieszkańcem Małopolski, rosnąc w siłę i nabierając masy typowej dla dorosłego samca.

Warto zauważyć, że 14 lat w przypadku żyraf w ogrodach zoologicznych to wiek dojrzały, w którym zwierzęta te mają już w pełni ukształtowaną osobowość i pozycję w swoim otoczeniu. Czas, który Denar spędził w krakowskim ZOO, był okresem stabilności i doskonałej opieki, co pozwoliło mu w pełni rozwinąć swój majestatyczny wygląd.

Wyjątkowy charakter – łagodny gigant

Choć z racji swoich gabarytów Denar mógł budzić respekt, jego natura była zupełnie inna niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Wśród pracowników ogrodu i stałych bywalców znany był jako duży, piękny samiec o wyjątkowo spokojnym i nieśmiałym charakterze. Nie był typem dominatora szukającego konfrontacji, lecz raczej ostrożnym obserwatorem.

Jego zachowanie miało ogromny wpływ na dynamikę relacji ze współpracującymi z nim ludźmi. Opiekunowie w ogrodach zoologicznych często podkreślają, że każde zwierzę to osobna historia i unikalna osobowość. Cechy Denara sprawiły, że praca z nim, choć wymagała ostrożności i szacunku dla jego przestrzeni, była dla załogi niezwykle satysfakcjonująca.

To właśnie jego delikatność i zrównoważony temperament sprawiały, że z łatwością zjednywał sobie serca odwiedzających. Dzieci uwielbiały patrzeć, jak wolnym, dostojnym krokiem przemierzał swój wybieg, z ciekawością, ale i pewną wrodzoną rezerwą, spoglądając na publiczność z góry.

Codzienna praca i więź oparta na zaufaniu

Strata zwierzęcia to zawsze potężny cios, ale dla jego bezpośrednich opiekunów jest to moment szczególnie trudny, a wręcz traumatyczny. Praca opiekuna w ZOO to nie tylko podawanie karmy czy sprzątanie wybiegów – to przede wszystkim budowanie wieloletnich, głębokich relacji ze zwierzęciem. Przez 13 lat pobytu w Krakowie, Denar stworzył ze swoim zespołem nierozerwalną więź.

Relacja z żyrafą, zwłaszcza tak nieśmiałą jak on, musiała opierać się na obustronnym poznaniu i ogromnym zaufaniu. Zwierzęta te doskonale rozpoznają twarze, głosy i rutynę swoich ludzkich przewodników. Dla krakowskiego zespołu obecność Denara była stałym punktem każdego dnia – elementem przewidywalnym i dającym radość.

Opiekunowie znali każdy jego nawyk, preferencje, a nawet subtelne zmiany w nastroju. Zbudowanie takiego zaufania to proces trwający lata, wymagający anielskiej cierpliwości i pasji, której z pewnością nie brakowało pracownikom krakowskiego ogrodu zoologicznego.

Wyzwania zdrowotne i dostosowanie diety

Opieka nad dzikimi zwierzętami wiąże się także z nieustannym monitorowaniem ich stanu zdrowia. Nawet w najlepszych warunkach mogą pojawić się schorzenia wymagające natychmiastowej interwencji. Od dłuższego czasu czujni opiekunowie obserwowali u Denara niepokojące objawy – problemy z pobieraniem pokarmu. U przeżuwaczy, jakimi są żyrafy, każdy spadek apetytu jest sygnałem alarmowym.

W odpowiedzi na te trudności zespół weterynaryjny i hodowlany podjął szeroko zakrojone działania, by pomóc zwierzęciu:

• Dokonano szczegółowej analizy pobieranego przez Denara pokarmu.
• Zmodyfikowano codzienny jadłospis, dobierając składniki łatwiejsze do spożycia.
• Zadbano o dostarczenie wszystkich niezbędnych mikro i makroelementów w formie specjalistycznych dodatków.
• Wdrożono rygorystyczny, bieżący monitoring wagi i zachowania samca.

Jego stan był stale nadzorowany przez wykwalifikowanego lekarza weterynarii oraz załogę, która robiła wszystko, co w ich mocy, aby zapewnić mu komfort. Dietetyka zwierząt egzotycznych to niezwykle skomplikowana dziedzina, a w przypadku tak specyficznego pacjenta wymagała ona niezwykłej precyzji i elastyczności.

Oczekiwanie na odpowiedzi i dziedzictwo

Mimo ogromnego zaangażowania, specjalistycznej opieki i podejmowanych działań adaptacyjnych, przyszedł dzień, na który nikt nie był gotowy. Denar zmarł w miniony weekend, pozostawiając załogę i zwiedzających w smutku. Obecnie priorytetem jest zrozumienie dokładnych procesów, które doprowadziły do jego odejścia.

Zgodnie ze standardami i dobrymi praktykami nowoczesnych ogrodów zoologicznych, obecnie prowadzone są szczegółowe badania weterynaryjne i sekcyjne. Mają one na celu ustalić bezpośrednią przyczynę śmierci zwierzęcia. Takie procedury są kluczowe nie tylko dla zamknięcia pewnego etapu, ale przede wszystkim dla poszerzania wiedzy naukowej, która w przyszłości może pomóc w ratowaniu innych żyraf w ogrodach na całym świecie.

Denar na zawsze pozostanie w pamięci krakowskiego ogrodu. Jako spokojny, dostojny i wyjątkowy mieszkaniec wpisał się w historię tej instytucji złotymi zgłoskami. Będzie nam go brakowało nie tylko jako przedstawiciela zagrożonego gatunku, ale przede wszystkim jako indywidualnej, wspaniałej istoty, która uczyła nas szacunku do otaczającej przyrody.

Stan psa był bardzo poważny. Zwierzę miało m.in. otwarte złamanie przedniej łapy, z której intensywnie krwawiło. Policjanci podejrzewali, że pies mógł zostać potrącony przez samochód, jednak nie ma pewności, co dokładnie doprowadziło do jego obrażeń.

Policjanci natychmiast ruszyli na pomoc

Funkcjonariusze zatamowali krwawienie, opatrzyli ranną kończynę i okryli psa kocem termicznym. Stan zwierzęcia był bardzo poważny. W trakcie udzielania pomocy na miejsce przyjechała kobieta. Okazało się, że była właścicielką owczarka, którego od pewnego czasu poszukiwała.

Pies wcześniej uciekł z posesji, a właścicielka jeździła po okolicy, próbując go odnaleźć. 

Pies przeżył, ale konieczna była amputacja łapy

Właściciele natychmiast przewieźli owczarka do całodobowej placówki weterynaryjnej. Lekarze rozpoczęli walkę o jego życie.

Psa udało się uratować. Obrażenia były jednak na tyle poważne, że konieczna była amputacja jednej z łap.

Kilka dni później do Komendy Powiatowej Policji w Nowym Dworze Gdańskim wpłynęły podziękowania od właścicielki zwierzęcia. Kobieta podziękowała funkcjonariuszom za pomoc i zaangażowanie w ratowanie jej psa.

Szybka pomoc może uratować zwierzęciu życie

Ta historia pokazuje, jak ważna może być szybka reakcja na widok rannego zwierzęcia. Pies czy kot nie wezwie sam pomocy, dlatego jeśli widzimy zwierzę w stanie zagrożenia, warto działać, jednocześnie dbając o własne bezpieczeństwo.

W miarę możliwości należy zabezpieczyć miejsce zdarzenia i powiadomić odpowiednie służby albo skontaktować się z najbliższą placówką weterynaryjną.

Warto również zadbać o odpowiednie zabezpieczenie posesji, szczególnie jeśli zwierzę może wydostać się poza jej teren. W przypadku psa, który ucieknie, szybkie odnalezienie go może mieć ogromne znaczenie dla jego bezpieczeństwa.

W tym przypadku szybka reakcja policjantów pomogła uratować ciężko rannego psa. Owczarek przeżył, choć konsekwencją odniesionych obrażeń była utrata jednej z łap.

Gniewosz plamisty (Coronella austriaca) jest jednym z pięciu gatunków węży występujących naturalnie w Polsce. Dotychczas w materiałach edukacyjnych przedstawiano go jako gatunek niejadowity, w przeciwieństwie do żmii zygzakowatej.

Nowe badanie opublikowane 20 sierpnia 2026 r. w Zootaxa dokładniej przyjrzało się budowie jego głowy i uzębienia. Naukowcy opisali po raz pierwszy szczegółowo dwa wyspecjalizowane tylne zęby, które są związane z gruczołem Duvernoya produkującym toksyczną wydzielinę.

To właśnie ta budowa sprawia, że autorzy pracy proponują zmianę dotychczasowej klasyfikacji gniewosza i zaliczenie go do węży jadowitych.

Jadowity nie znaczy tutaj „groźny dla człowieka”

To najważniejsza informacja.

Nowe ustalenia nie oznaczają, że gniewosz plamisty stał się niebezpiecznym wężem. Jego aparat jadowy jest przystosowany przede wszystkim do polowania na zdobycz, a jego tylne zęby znajdują się głęboko w jamie gębowej.

Dlatego określenie „jadowity wąż” może być mylące, jeśli potraktujemy je jako synonim słowa „niebezpieczny”.

Dla osoby spacerującej po lesie czy łące najważniejszy fakt pozostaje taki sam: gniewosz nie jest wężem, którego należy się obawiać.

To nadal bardzo rzadki wąż w Polsce

Nowe odkrycie dotyczące jadu nie zmienia również sytuacji ochronnej gatunku.

Gniewosz plamisty jest objęty w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Monitoring GIOŚ wskazuje przy tym na problemy z jego populacjami i siedliskami. W najnowszej ocenie stan ochrony gatunku w regionie kontynentalnym i alpejskim określono jako zły.

GIOŚ zwraca uwagę m.in. na pogarszanie się jakości siedlisk. Problemem jest przede wszystkim zarastanie otwartych, nasłonecznionych stanowisk, a także bezpośrednie niszczenie niektórych miejsc występowania w związku z rozwojem infrastruktury.

Gniewosz wygląda jak żmija

To właśnie wygląd jest powodem, dla którego ten niewielki wąż często wzbudza niepokój.

Gniewosz ma zwykle brązowe, szare lub rudawe ubarwienie i charakterystyczne ciemne plamy na grzbiecie. U części osobników plamy mogą się łączyć i przypominać zygzak żmii.

Można jednak zwrócić uwagę na kilka cech. Gniewosz ma okrągłą źrenicę, łagodnie zaokrąglony pysk i głowę słabo odgraniczoną od reszty ciała. U żmii głowa jest wyraźniej odgraniczona, a źrenica ma kształt pionowej szczeliny.

Jeśli jednak nie mamy pewności, co widzimy, nie należy próbować łapać ani dotykać węża.

Gdzie żyje gniewosz plamisty?

Gniewosz preferuje przede wszystkim ciepłe i nasłonecznione miejsca. Można go spotkać na terenach otwartych i półotwartych, m.in. na murawach kserotermicznych, murawach napiaskowych, obrzeżach lasów, w zaroślach, a także w niektórych kamieniołomach.

Jego zasięg obejmuje całą Polskę, ale rozmieszczenie jest nierównomierne. W niektórych regionach, szczególnie na północy i północnym wschodzie kraju, jest bardzo rzadki.

Co zrobić, jeśli spotkasz gniewosza?

Najlepiej nic.

Nie próbuj go przeganiać, łapać ani przenosić. Zostaw zwierzę w spokoju i pozwól mu oddalić się w swoim kierunku.

To szczególnie ważne w przypadku gatunku objętego ścisłą ochroną. Gniewosz nie szuka kontaktu z człowiekiem i zwykle będzie chciał po prostu zniknąć w roślinności.

Nowe odkrycie nie powinno zmienić naszego zachowania

Historia gniewosza jest dobrym przykładem tego, że nauka potrafi zmieniać nasze rozumienie nawet dobrze znanych gatunków. Badacze odkryli, że jego aparat jadowy jest bardziej wyspecjalizowany, niż wcześniej sądzono, ale nie oznacza to pojawienia się w Polsce nowego „groźnego węża”.

Wręcz przeciwnie – spotkanie gniewosza powinno być przede wszystkim okazją do obserwowania rzadkiego i chronionego zwierzęcia z bezpiecznej odległości.

Wywęszone.pl (https://wyweszone.pl) to bezpłatna porównywarka cen wyspecjalizowana w produktach dla zwierząt. Obejmuje karmy suche i mokre, przysmaki oraz suplementy dla kotów i psów. Według danych serwisu katalog liczy 700+ marek, a ceny są zbierane z ponad 200 sklepów zoologicznych.

Serwis nie prowadzi sprzedaży. Po wybraniu oferty użytkownik przechodzi do sklepu i tam składa zamówienie, płaci oraz wybiera sposób dostawy. Korzystanie z porównywarki nie wymaga więc zmiany sprzedawcy – pozwala jedynie sprawdzić, jak jego ceny wypadają na tle innych sklepów.

Sklepy zoologiczne i marketplace'y w jednym zestawieniu

Według informacji serwisu o kolejności ofert w zestawieniu decyduje cena, a sklepy nie mogą wykupić wyższej pozycji. Pierwsza oferta na liście jest więc najtańsza, a nie promowana. Serwis nie jest powiązany z żadnym sprzedawcą ani producentem, dlatego nie wyróżnia konkretnych sklepów czy marek karmy.

Porównywarka obejmuje nie tylko samodzielne sklepy internetowe, ale także sprzedawców działających na dużych platformach sprzedażowych (marketplace'ach). Każdy z nich jest prezentowany w zestawieniu jako osobna oferta. Dla opiekuna kota oznacza to pełniejszy obraz rynku: jeśli dany produkt jest gdzieś sprzedawany w korzystnej cenie – w sklepie zoologicznym lub u sprzedawcy na platformie – oferta ta pojawi się na liście. Nie trzeba więc osobno przeszukiwać serwisów aukcyjnych i marketplace'ów, a ryzyko przeoczenia dobrej okazji na konkretną karmę jest znacznie mniejsze.

Alert cenowy i historia cen

Wiele kotów przez długi czas je jedną, sprawdzoną karmę, a zmiana diety nie zawsze jest możliwa lub wskazana. W takiej sytuacji oszczędności można szukać przede wszystkim w wyborze sklepu i momentu zakupu. Służy temu alert cenowy. Użytkownik dodaje do niego wybrany produkt i otrzymuje bezpłatne powiadomienie, gdy jego cena spadnie, bez konieczności regularnego sprawdzania ofert. 

Alert cenowy przydaje się także w przypadku nowości. Nowe karmy i przysmaki często trafiają do sprzedaży w regularnej cenie. Opiekun, który chce wypróbować nowy produkt, ale nie zamierza przepłacać, może dodać go do alertu i spokojnie poczekać na obniżkę.

Uzupełnieniem jest historia cen, która pokazuje zmiany ceny produktu w ostatnim okresie. 

Domyślnie obejmuje ona 30 dni, a po założeniu bezpłatnego konta – trzy miesiące. Na tej podstawie można ocenić, czy bieżąca cena jest korzystna i czy to dobry moment na zakup większego zapasu.

Cena za kilogram i koszt dostawy

Karma dla kotów jest sprzedawana w opakowaniach o bardzo różnej gramaturze: w pojedynczych saszetkach, wielopakach, puszkach oraz workach od kilkuset gramów do kilkunastu kilogramów. Sama cena opakowania nie pozwala ocenić, który wariant jest tańszy. Wywęszone.pl umożliwia porównanie produktów w przeliczeniu na kilogram.

Przy ofertach widoczna jest również informacja o koszcie dostawy. Ma to znaczenie zwłaszcza przy zamówieniach karmy mokrej, które są ciężkie i obejmują wiele opakowań. Sklep z najniższą ceną produktu nie zawsze oferuje najniższą cenę całego zamówienia po doliczeniu przesyłki.

Kalkulator karmy dla kota

W serwisie dostępny jest kalkulator karmy dla kota (https://wyweszone.pl/kalkulator-karmy-dla-kota). Uwzględnia on m.in. wiek i wagę zwierzęcia, płeć, sterylizację lub kastrację, tryb życia oraz rodzaj żywienia: karmę suchą, mokrą lub żywienie mieszane. Wynikiem jest szacunkowe dzienne zapotrzebowanie, potrzebna ilość karmy oraz przewidywany miesięczny koszt.

Kalkulator jest przydatny szczególnie wtedy, gdy zmieniają się potrzeby kota, np. gdy kocię osiąga dorosłość, po zabiegu sterylizacji, przy przejściu na żywienie mieszane lub gdy w domu pojawia się kolejne zwierzę. Ułatwia zaplanowanie wielkości zapasu i budżetu. Wynik ma charakter orientacyjny – w przypadku kotów z problemami zdrowotnymi dietę należy skonsultować z lekarzem weterynarii.

Promocje i kupony rabatowe na karmę i przysmaki dla kotów

Dla osób, które nie są przywiązane do jednego produktu, przeznaczony jest tracker promocji. Zbiera on w jednym miejscu obniżki pojawiające się w monitorowanych sklepach. Serwis dodatkowo oznacza promocje, w których cena po obniżce jest jednocześnie najniższą ceną danego produktu w porównywarce. Pozwala to odróżnić oferty rzeczywiście konkurencyjne od takich, w których produkt mimo przeceny jest tańszy w innym sklepie.

Promocje dla kotów można filtrować według rodzaju produktu (karma sucha, mokra, przysmaki, suplementy), wieku kota, marki i wielkości opakowania. Tracker służy zatem do przeglądania okazji wśród wielu produktów, a alert cenowy – do śledzenia ceny jednej, konkretnej karmy.

Wywęszone.pl gromadzi również kupony rabatowe (https://wyweszone.pl/kupony) wybranych sklepów, dostępne na osobnej stronie z kuponami. Jeśli wybrany produkt jest oferowany w sklepie, w którym obowiązuje taki kupon, informacja o nim pojawia się bezpośrednio na stronie produktu w porównywarce. Serwis pokazuje wtedy również cenę po uwzględnieniu rabatu, dzięki czemu od razu wiadomo, ile wyniesie zakup z kuponem. Kod wpisuje się podczas składania zamówienia w sklepie.

Zakup karmy dla kota przez Wywęszone.pl: krok po kroku

Zakup za pośrednictwem porównywarki łączy opisane wyżej funkcje w jedną, prostą ścieżkę. Poniżej przedstawiamy, jak wygląda ona w przypadku opiekuna, który chce uzupełnić zapas karmy dla kota.

1. Wybór kategorii. Wyszukiwanie można rozpocząć w dziale karma dla kotów, zawężając wyniki do karmy suchej lub mokrej, wybranej marki i wieku kota.
2. Porównanie ofert. Przy produkcie widoczne są ceny w poszczególnych sklepach, koszty dostawy i cena za kilogram.
3. Decyzja o terminie zakupu. Na podstawie historii cen można kupić od razu albo ustawić alert i poczekać na obniżkę.
4. Zamówienie w sklepie. Po wyborze oferty następuje przekierowanie do sklepu, gdzie można wykorzystać dostępny kupon i sfinalizować zakup.

Przy regularnych zamówieniach taka kolejność działań pozwala wybierać sklep i moment zakupu na podstawie aktualnych danych o cenach, a nie przyzwyczajenia. Porównanie zajmuje niewiele czasu, a jego wynik widać w kosztach każdego kolejnego zamówienia.

Podsumowanie: dla kogo jest porównywarka Wywęszone.pl

Wywęszone.pl zbiera w jednym miejscu informacje potrzebne przy regularnych zakupach dla kota: aktualne ceny w wielu sklepach, koszt dostawy, cenę za kilogram oraz zmiany cen w czasie. Narzędzia takie jak alert cenowy, tracker promocji i kalkulator karmy pomagają planować zamówienia z wyprzedzeniem zamiast kupować w ostatniej chwili.

Serwis jest bezpłatny i nie zmienia sposobu robienia zakupów – zamówienie nadal składa się w wybranym sklepie. Najwięcej korzyści odniosą osoby, które regularnie kupują tę samą karmę lub mają w domu kilka kotów, ponieważ to przy nich różnice w cenach i kosztach dostawy są najbardziej odczuwalne.

Do zdarzenia doszło 15 września 2026 r. po godz. 00:40 przy ul. Browarnej w Elblągu. Na nagraniu monitoringu widać kobietę, która ciągnie walizkę w kierunku wiaty śmietnikowej, a następnie ją tam pozostawia.

Później walizkę zauważył przypadkowy przechodzień. W środku znajdował się martwy pies rasy American Bully.

Policjanci prowadzą czynności mające na celu ustalenie tożsamości kobiety widocznej na nagraniu. Jak informuje elbląska policja, kobieta może mieć istotną wiedzę lub związek ze sprawą.

Policja prosi o pomoc

Funkcjonariusze zwracają się do osób, które rozpoznają kobietę ze zdjęcia lub nagrania albo mają informacje mogące pomóc w wyjaśnieniu sprawy.

Informacje można przekazywać:

• telefonicznie pod numerem 47 734 16 40,
• mailowo: policja@elblag.ol.policja.gov.pl.

Policja prosi o kontakt wszystkie osoby, które mogą pomóc w ustaleniu tożsamości kobiety lub posiadają informacje dotyczące pozostawionej walizki i psa.

Ważne: czego na razie nie wiadomo

Policja nie informuje w komunikacie, w jaki sposób pies zginął ani kto był jego właścicielem. Nie wiadomo również, czy kobieta widoczna na nagraniu jest odpowiedzialna za śmierć zwierzęcia. Na tym etapie funkcjonariusze przede wszystkim próbują ustalić jej tożsamość i wyjaśnić okoliczności sprawy.

Redyk to jedna z najstarszych tradycji pasterskich polskich Karpat. Wiosną, w czasie redyku wiosennego, bacowie wyprowadzają owce na górskie hale i pastwiska, gdzie stada spędzają całe lato. Jesienią, gdy trawy na halach jest coraz mniej, a noce robią się zimne, kierdel (czyli stado owiec) wraca w doliny i do gospodarstw. To właśnie redyk jesienny.

Dla górali był to zawsze moment podsumowania sezonu – zwierzęta wracały do właścicieli, a baca rozliczał się z całego lata na hali. Dziś redyk jest też świętem lokalnej społeczności i jedną z największych atrakcji regionu.

W pasterskiej tradycji ważne są trzy postacie:

• baca – doświadczony pasterz, który odpowiada za całe stado i bacówkę,
• juhasi – pomocnicy bacy, którzy na co dzień doglądają owiec,
• psy pasterskie – niezastąpieni towarzysze, pilnujący, by żadna owca nie odłączyła się od kierdla.

Trzy dni Redyku Jesiennego w Szczawnicy – najważniejsze daty

Tegoroczna edycja jest wyjątkowa przede wszystkim ze względu na długość. Organizatorzy przygotowali trzy dni atrakcji, a kulminacją będą dwa pochody owiec:

8 października (czwartek) – początek święta, koncerty i atrakcje dla odwiedzających,

9 października (piątek) – Wędrowny Redyk bacy Józefa Klimowskiego,

10 października (sobota) – Wielki Finał i Szczawnicki Redyk bacy Andrzeja Majerskiego.

Szczegółowy program godzinowy dostępny jest na plakatach organizatora.

9 października: owce po 180 kilometrach wędrówki

Jednym z najciekawszych punktów programu będzie Wędrowny Redyk bacy Józefa Klimowskiego. Główne ulice Szczawnicy przemierzy kierdel prowadzony przez bacę, który od ponad 40 lat pokonuje ze swoimi owcami jedną z najdłuższych tras pasterskich w Polsce.

Trasa liczy około 180 kilometrów i prowadzi z Beskidu Niskiego na Podhale. To wędrówka, która wymaga od pasterzy ogromnego doświadczenia, a od zwierząt – kondycji. Przejście stada przez Szczawnicę będzie rzadką okazją, by zobaczyć na żywo tradycję, która od pokoleń jest częścią kultury polskich Karpat, a nie tylko jej rekonstrukcję.

10 października: Wielki Finał i tysiące owiec na ulicach

Najważniejszym momentem trzydniowego święta będzie Wielki Finał – Szczawnicki Redyk bacy Andrzeja Majerskiego. Tego dnia ulice miasta wypełnią tysiące owiec.

Kierdlowi towarzyszyć będą:

• bacowie i juhasi,
• psy pasterskie,
• barwna banderia konna,
• górale pienińscy,
• zespoły regionalne.

Góralska muzyka i charakterystyczny dźwięk setek pasterskich dzwonków stworzą widowisko, które najlepiej oglądać z bliska – choć, jak przy każdym spotkaniu z dużym stadem, z zachowaniem kilku prostych zasad.

Jak oglądać redyk, żeby nie przeszkadzać owcom?

Owce to zwierzęta stadne i płochliwe. W tłumie, hałasie i nowym otoczeniu łatwo je przestraszyć, a spłoszona owca może odłączyć się od stada lub zrobić sobie krzywdę. Jeśli wybierasz się na pochód, pamiętaj o kilku zasadach:

• stój na chodniku lub wyznaczonym miejscu – nie wchodź między owce,
• nie dotykaj i nie karm zwierząt – baca dba o ich dietę i zdrowie,
• nie wołaj i nie przywołuj psów pasterskich – one pracują i muszą skupić się na stadzie,
• własnego psa trzymaj na krótkiej smyczy – a jeśli źle znosi tłum, lepiej zostaw go w domu,
• pilnuj dzieci i wytłumacz im wcześniej, że owce nie są maskotkami,
• nie używaj lampy błyskowej tuż przy zwierzętach.

Dzięki temu redyk będzie przyjemny zarówno dla widzów, jak i dla jego głównych bohaterów – owiec.

Redyk w Międzynarodowym Roku Pastwisk i Pasterzy

Tegoroczny redyk ma także wymiar globalny. Zgromadzenie Ogólne ONZ na 76. sesji ogłosiło rok 2026 Międzynarodowym Rokiem Pastwisk i Pasterzy, a koordynację obchodów powierzono Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO). Celem jest zwrócenie uwagi na rolę pasterzy w ochronie bioróżnorodności, zapewnianiu bezpieczeństwa żywnościowego i gospodarowaniu terenami suchymi oraz górskimi dzięki wiedzy przekazywanej od pokoleń. 

Według FAO pastwiska zajmują około połowy powierzchni lądów na świecie i są domem dla wyjątkowej przyrody oraz społeczności, które z nich żyją. Polskie Karpaty to mała, ale ważna część tej mapy. Wypas owiec na halach od wieków kształtuje górski krajobraz, a tradycja baców i juhasów jest żywym dziedzictwem, które warto pokazywać kolejnym pokoleniom. 

Psy poznają świat pyskiem. Gryzą, szarpią i często połykają to, co uda im się oderwać. Szczególnie dotyczy to szczeniąt, młodych, energicznych psów oraz zwierząt, które się nudzą lub zostają długo same w domu.

Ciała obce w przewodzie pokarmowym należą do częstych przyczyn wizyt w lecznicach. W badaniu retrospektywnym opublikowanym w „Journal of Small Animal Practice”, obejmującym 208 przypadków psów i kotów, ciała obce najczęściej utykały w jelicie cienkim, a dłuższy czas od wystąpienia objawów do operacji wiązał się z gorszym rokowaniem (Hayes, 2009). Dlatego tak ważne jest, by zapobiegać połykaniu przedmiotów, zamiast reagować dopiero na objawy.

Główne zagrożenia związane z niebezpiecznymi zabawkami dla psów to:

• zadławienie i niedrożność dróg oddechowych, gdy przedmiot jest zbyt mały,
• niedrożność przewodu pokarmowego po połknięciu fragmentów zabawki,
• urazy jamy ustnej, przełyku i zębów,
• zatrucie substancjami chemicznymi zawartymi w tworzywach,
• przebicie ściany jelita przez ostre odłamki.

Zbyt małe piłki i zabawki – ryzyko zadławienia

Jednym z najpoważniejszych zagrożeń jest zabawka niedopasowana do wielkości psa. Piłeczka idealna dla jamnika może utknąć w gardle owczarka niemieckiego czy labradora. Gdy pies łapie piłkę w biegu, a następnie gwałtownie wciąga powietrze, przedmiot może przesunąć się w głąb gardła i zablokować drogi oddechowe.

Na co zwrócić uwagę:

• piłka powinna być wyraźnie większa niż otwór pyska psa, tak by nie mieściła się w całości za zębami trzonowymi,
• unikaj piłek z jednym małym otworem, w których może powstać podciśnienie i zakleszczyć się język,
• wymieniaj zabawki, które zmniejszyły się wskutek zużycia.

Patyki – naturalne, ale niebezpieczne

Rzucanie patyka uchodzi za klasyczną zabawę z psem, a jednak weterynarze od lat ostrzegają przed tym zwyczajem. Patyk może wbić się w gardło psa biegnącego z dużą prędkością lub rozszczepić się na drzazgi podczas gryzienia.

W publikacji w „Veterinary Surgery” opisano 41 psów z ostrymi urazami jamy ustnej, gardła i przełyku spowodowanymi przez patyki (Doran i wsp., 2008). Takie rany bywają trudne do wykrycia, bo drobne fragmenty drewna mogą pozostać w tkankach i po czasie wywołać ropnie lub przetoki.

Bezpieczniejszą alternatywą są gumowe aporty, sznurowe zabawki do aportowania lub specjalne „patyki” z elastycznego, nietoksycznego tworzywa.

Kości i twarde gryzaki – nie tak niewinne, jak się wydaje

Wielu opiekunów uważa, że kość to najbardziej naturalna rzecz dla psa. Tymczasem amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) ostrzega przed podawaniem psom zarówno kości z resztek obiadu, jak i przetworzonych „przysmaków z kości”. Wśród zgłoszonych problemów znalazły się m.in. zadławienia, niedrożność jelit, urazy jamy ustnej, wymioty i krwawienie z odbytu, a część przypadków zakończyła się śmiercią zwierzęcia (FDA, 2017).

Szczególnie niebezpieczne są:

• gotowane kości, które łatwo pękają na ostre odłamki,
• małe kości drobiowe, mogące utknąć w przełyku,
• bardzo twarde gryzaki (np. niektóre poroża, twarde nylony), które mogą prowadzić do złamań zębów,
• duże kawałki skóry wołowej (rawhide), które pies może odgryźć i połknąć w całości.

Lekarze weterynarii często stosują prostą zasadę: jeśli nie jesteś w stanie lekko wgnieść gryzaka paznokciem, może być zbyt twardy dla zębów psa.

Pluszaki, piszczałki i elementy dekoracyjne

Miękkie zabawki są uwielbiane przez psy, ale mają słabe punkty. Oczy z guzików, plastikowe nosy, metki, wypełnienie z waty czy wewnętrzne piszczałki mogą zostać łatwo wyrwane i połknięte. Długie sznurki, wstążki i nitki są szczególnie groźne, bo w jelitach mogą tworzyć tzw. liniowe ciało obce, które marszczy jelito i grozi jego przerwaniem.

Bezpieczniejsze rozwiązania to:

• pluszaki bez wypełnienia lub z wzmocnionymi szwami,
• zabawki bez doszywanych drobnych elementów,
• zabawa pluszakiem wyłącznie pod nadzorem w przypadku psów, które „patroszą” zabawki.

Chemia w zabawkach – ukryte zagrożenie

Nie każde zagrożenie widać gołym okiem. Badacze z Texas Tech University analizowali zabawki i akcesoria treningowe dla psów pod kątem obecności ftalanów i bisfenolu A (BPA). Substancje te uwalniały się z tworzyw do symulowanej śliny psa, a część próbek wykazała w testach laboratoryjnych aktywność wpływającą na układ hormonalny (Wooten i Smith, 2013).

Jak ograniczyć ryzyko:

• wybieraj zabawki od producentów deklarujących brak ftalanów i BPA,
• unikaj zabawek o intensywnym, chemicznym zapachu,
• nie dawaj psu przedmiotów, które nie są przeznaczone dla zwierząt, np. zabawek dziecięcych, butów czy plastikowych butelek.
• Przedmioty domowe, które pies traktuje jak zabawkę

Część najniebezpieczniejszych „zabawek” to rzeczy, które nigdy nimi nie miały być. Psy chętnie sięgają po:

• baterie, zwłaszcza guzikowe, które mogą powodować oparzenia chemiczne przełyku i żołądka,
• magnesy, które po połknięciu kilku sztuk mogą przyciągać się przez ściany jelit,
• skarpetki, rajstopy i gumki do włosów,
• kolby kukurydzy i pestki owoców,
• gumki recepturki i elementy kabli.

Takie przedmioty warto trzymać poza zasięgiem psa, a w razie podejrzenia połknięcia baterii lub magnesu natychmiast skontaktować się z lekarzem weterynarii.

Jak wybrać bezpieczną zabawkę dla psa?

Bezpieczna zabawka to taka, która jest dopasowana do psa, a nie tylko atrakcyjna dla oka właściciela. Przy wyborze warto kierować się kilkoma zasadami:

Rozmiar – zabawka musi być na tyle duża, by pies nie mógł jej połknąć.

Wytrzymałość – dobierz materiał do siły gryzienia psa; „niszczyciele” potrzebują mocniejszych zabawek.

Twardość – zbyt twarde przedmioty grożą złamaniem zębów.

Skład – szukaj informacji o braku substancji szkodliwych.

Stan techniczny – regularnie sprawdzaj zabawki i wyrzucaj uszkodzone.

Nadzór – nowe zabawki i gryzaki dawaj psu, gdy możesz go obserwować.

Rotacja – kilka zabawek wymienianych co kilka dni zmniejsza nudę i skłonność do niszczenia.

Objawy, które powinny zaniepokoić

Jeśli pies połknął fragment zabawki, objawy mogą pojawić się od razu lub po kilku dniach. Do weterynarza należy zgłosić się, gdy zauważysz:

• wymioty, zwłaszcza powtarzające się,
• brak apetytu i apatię,
• bolesność brzucha, garbienie się,
• brak wypróżnień lub biegunkę,
• nadmierne ślinienie się, krztuszenie, kaszel,
• krew w kale lub w ślinie.

Nie wywołuj wymiotów na własną rękę. Ostre lub duże przedmioty mogą przy cofaniu się uszkodzić przełyk. Decyzję o dalszym postępowaniu powinien podjąć lekarz weterynarii.

Zabawa jest dla psa niezbędna, bo zaspokaja potrzebę ruchu, gryzienia i kontaktu z opiekunem. Wystarczy jednak kilka świadomych decyzji, by nie zamieniła się w zagrożenie. Odpowiedni rozmiar, bezpieczny materiał, regularna kontrola stanu zabawek i nadzór podczas zabawy to najlepsza ochrona przed zadławieniem, zatruciem i wizytą na sali operacyjnej.

BIBLIOGRAFIA

Hayes G. Gastrointestinal foreign bodies in dogs and cats: a retrospective study of 208 cases. Journal of Small Animal Practice. 2009;50(11):576–583.

Doran IP, Wright CA, Moore AH. Acute oropharyngeal and esophageal stick injury in forty-one dogs. Veterinary Surgery. 2008;37(8):781–785.

Wooten KJ, Smith PN. Canine toys and training devices as sources of exposure to phthalates and bisphenol A: quantitation of chemicals in leachate and in vitro screening for endocrine activity. Chemosphere. 2013;93(10):2245–2253.

U.S. Food and Drug Administration (FDA). FDA Warns Pet Owners about Dangers of Bone Treats. 2017. fda.gov

American Society for the Prevention of Cruelty to Animals (ASPCA). Dog Toys – wytyczne dotyczące bezpiecznych zabawek. aspca.org

W nocy dyżurny Komendy Miejskiej Policji w Sopocie odebrał zgłoszenie o zwierzęciu, które szło jezdnią ulicy Malczewskiego. Wędrówkę zaczęło przy alei Niepodległości i powoli kierowało się w stronę terenów leśnych. Nie schodziło z pasa ruchu, a kierowcy mieli problem, by je bezpiecznie ominąć.

Na miejsce pojechał patrol. Policjanci szybko ustalili, że nocnym przechodniem jest jenot. Zwierzę maszerowało spokojnie i bez pośpiechu. Nie reagowało ani na sygnały świetlne, ani na dźwiękowe radiowozu.

Mundurowi musieli wykazać się cierpliwością.

- Dopiero po dłuższym czasie udało się skierować jenota z jezdni w stronę lasu. W pewnym momencie zwierzę odwróciło się i pobiegło między drzewa. Interwencja zakończyła się szczęśliwie – nikt nie ucierpiał, a jenotowi nic się nie stało - czytamy w komunikacie sopockiej policji.

Kim jest jenot? Najważniejsze fakty

Jenot (Nyctereutes procyonoides) często bywa mylony z szopem pracz lub lisem. W rzeczywistości to przedstawiciel rodziny psowatych, czyli krewny psa, wilka i lisa. Oto, co warto o nim wiedzieć:

Wygląd – krępe ciało, krótkie nogi, puszyste szaro-brązowe futro i ciemna „maska” wokół oczu. Ogon jest krótki i nie ma pręg, w przeciwieństwie do ogona szopa.

Rozmiar – długość ciała to zwykle 50–70 cm, a masa 4–10 kg. Jesienią jenoty są wyraźnie cięższe niż wiosną.

Tryb życia – prowadzi głównie nocny i zmierzchowy tryb życia. Dzień spędza w norach, zaroślach lub trzcinowiskach.

Dieta – jest wszystkożerny: zjada drobne gryzonie, płazy, owady, ptasie jaja, owoce, nasiona, a także padlinę.

Zima – to jedyny przedstawiciel psowatych, który w chłodne miesiące zapada w zimowy letarg. W łagodne zimy bywa aktywny.

Skąd jenot wziął się w Polsce?

Jenot nie jest rodzimym gatunkiem naszej fauny. Pochodzi z Azji Wschodniej. W pierwszej połowie XX wieku ZSRR sprowadził tysiące osobników do europejskiej części kraju, by hodować je na futro. Zwierzęta szybko rozprzestrzeniły się na zachód i w latach 50. XX wieku dotarły do Polski.

Dziś jenot żyje w całym kraju, najliczniej we wschodniej i północnej Polsce. Od 2019 roku znajduje się na unijnej liście inwazyjnych gatunków obcych. W Polsce kwestie takich gatunków reguluje ustawa z 2021 roku o gatunkach obcych. Jenot jest też gatunkiem łownym.

Dlaczego jenot budzi niepokój przyrodników? Konkuruje o pokarm z rodzimymi drapieżnikami, takimi jak lis czy borsuk. Wyjada też jaja i pisklęta ptaków gniazdujących na ziemi oraz płazy. Może przenosić choroby, m.in. wściekliznę i świerzb.

Dlaczego jenot nie uciekał przed radiowozem?

Zachowanie sopockiego jenota mogło zaskoczyć kierowców, ale dla tego gatunku jest dość typowe. Złożyło się na nie kilka czynników:

Strategia obronna – jenot w razie zagrożenia często nie ucieka, lecz zastyga w miejscu. Potrafi nawet udawać martwego. To skuteczne wobec drapieżników, ale zupełnie nie sprawdza się na drodze.

Pora roku – jesienią jenoty intensywnie żerują i gromadzą tłuszcz przed zimą. Przemierzają wtedy większe odległości w poszukiwaniu pokarmu.

Noc i światła – oślepiające reflektory mogą dezorientować dzikie zwierzęta. Zamiast uciec, zatrzymują się lub idą dalej bez zmiany kierunku.

Budowa ciała – krótkie nogi i krępa sylwetka sprawiają, że jenot nie jest szybkim biegaczem.

Jesień na drogach – więcej zwierząt, mniej światła

Sopocka interwencja to dobra okazja, by przypomnieć o zasadach bezpieczeństwa. Jesienią zmrok zapada coraz wcześniej, a godziny szczytu pokrywają się z porą największej aktywności dzikich zwierząt. Mgła, deszcz i mokre liście dodatkowo ograniczają widoczność i wydłużają drogę hamowania.

Największe ryzyko spotkania dzikiego zwierzęcia na jezdni występuje:

• o zmierzchu, w nocy i o świcie,
• na drogach przy lasach, polach i zbiornikach wodnych,
• na pograniczu miasta i terenów zielonych, jak w Sopocie,
• w miejscach oznaczonych znakiem A-18b „zwierzęta dzikie”.

Zwierzę na drodze – jak się zachować?

Policjanci apelują o spokój i rozwagę. Zwierzę nie zawsze ucieka przed samochodem – może stanąć na jezdni albo iść po niej powoli. Gdy zobaczysz zwierzę na drodze:

1. Zwolnij i dostosuj prędkość do widoczności oraz warunków.

2. Obserwuj pobocza – tam, gdzie jest jedno zwierzę, mogą pojawić się kolejne.

3. Zostaw mu przestrzeń do zejścia z jezdni. Nie próbuj go poganiać ani podjeżdżać blisko.

4. Unikaj gwałtownych manewrów – nagłe skręcenie kierownicą może skończyć się zderzeniem z innym autem lub drzewem.

5. Użyj sygnału dźwiękowego i zmień światła z drogowych na mijania. Mocne światło może „zamrozić” zwierzę, a krótki sygnał dźwiękowy często pomaga je spłoszyć.

6. Nie wysiadaj i nie dotykaj zwierzęcia. Jenot to dzikie zwierzę, które może przenosić choroby i bronić się zębami.

Jeśli zwierzę nie chce zejść z drogi i stwarza zagrożenie, zadzwoń pod numer alarmowy 112. Na miejsce przyjedzie patrol, tak jak w Sopocie.

Co zrobić po potrąceniu dzikiego zwierzęcia?

Nawet najostrożniejszy kierowca może nie zdążyć wyhamować. W takiej sytuacji:

• zatrzymaj się w bezpiecznym miejscu i włącz światła awaryjne,
• wystaw trójkąt ostrzegawczy i załóż kamizelkę odblaskową,
• zadzwoń pod numer 112 i opisz sytuację,
• nie podchodź do rannego zwierzęcia – przestraszone może zaatakować,
• nie zabieraj martwego zwierzęcia z drogi.

Spokój i uważność chronią ludzi i zwierzęta

Nocny spacer jenota ulicą Malczewskiego zakończył się dobrze dzięki cierpliwości policjantów i ostrożności kierowców. Takie spotkania mogą zdarzać się częściej, zwłaszcza jesienią i w pobliżu lasów. Wolniejsza jazda, uważne obserwowanie poboczy i spokojna reakcja to najprostszy sposób, by ochronić siebie, innych uczestników ruchu i dzikie zwierzęta.

Duży pies to nie tylko większa masa, ale też znacznie większa siła szarpnięcia. Pies ważący 35–50 kg, który gwałtownie rusza do przodu, generuje obciążenie, z którym cienka taśma czy słaby zatrzask mogą sobie nie poradzić. Smycz, która świetnie sprawdza się u jamnika, przy owczarku, labradorze czy berneńczyku może pęknąć w najmniej odpowiednim momencie.

Jest też aspekt prawny. Ustawa o ochronie zwierząt zakazuje puszczania psów bez możliwości ich kontroli, a za niezachowanie środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia grozi odpowiedzialność z Kodeksu wykroczeń. Wiele gmin w swoich regulaminach utrzymania czystości i porządku dodatkowo określa, gdzie psy muszą być prowadzone na smyczy, dlatego warto sprawdzić przepisy obowiązujące w swojej miejscowości.

Materiał smyczy – co wytrzyma najwięcej?

Wybór materiału wpływa na wytrzymałość, wygodę i trwałość smyczy. Najpopularniejsze opcje to:

• Taśma nylonowa lub poliamidowa – lekka, wytrzymała, łatwa do prania. Dla dużego psa wybieraj taśmę o szerokości co najmniej 2–2,5 cm i z gęstym, równym przeszyciem.
• Lina (np. alpinistyczna) – bardzo mocna i przyjemna w dłoni, nie wrzyna się tak jak wąska taśma. Przy dużych rasach sprawdza się średnica około 10–13 mm.
• Biothane – taśma pokryta tworzywem, odporna na wodę, błoto i zapachy. Dobry wybór dla psów, które uwielbiają kałuże i jeziora.
• Skóra – trwała i elegancka, z czasem mięknie i dopasowuje się do dłoni. Wymaga jednak pielęgnacji i nie lubi częstego moczenia.
• Smycze łańcuchowe raczej się nie sprawdzają: są ciężkie, głośne i boleśnie obcierają dłonie przy nagłym szarpnięciu.

Karabińczyk – najsłabsze ogniwo

Nawet najmocniejsza taśma nic nie da, jeśli zawiedzie zatrzask. Przy wyborze smyczy dla dużego psa zwróć uwagę, by karabińczyk był:

• masywny i metalowy – najlepiej ze stali nierdzewnej lub mosiądzu; tanie stopy cynku potrafią pęknąć przy silnym szarpnięciu,
• z zabezpieczeniem – zakręcany lub z blokadą (np. typu twist-lock), który nie otworzy się przypadkiem przy ocieraniu o obrożę,
• z obrotowym oczkiem – zapobiega skręcaniu się smyczy,
• solidnie połączony z taśmą – przeszycie powinno być gęste, a w miarę możliwości wzmocnione nitem lub dodatkową warstwą materiału.

Dobrym nawykiem jest regularne sprawdzanie sprężyny i miejsc łączenia – zużycie często widać, zanim dojdzie do awarii.

Jaka długość smyczy będzie najlepsza?

Długość smyczy warto dopasować do miejsca i celu spaceru:

• 1–1,5 m – spacery po mieście, ruchliwe chodniki, okolice ulic i przejścia dla pieszych,
• 1,8–2 m – codzienne spacery na osiedlu i w parku, gdy pies ma odrobinę swobody,
• smycz przepinana (regulowana) 2–2,5 m – kilka pierścieni pozwala szybko zmienić długość, a smycz można też przełożyć przez ramię lub pas,
• linka treningowa 5–10 m – nauka przywołania i spacery w otwartym terenie, zawsze pod pełnym nadzorem i z szelkami.

Rączka i dodatkowy uchwyt – wygoda, która chroni dłonie

Przy dużym psie liczy się komfort trzymania. Miękka, wyściełana rączka (np. z neoprenu) zmniejsza ryzyko otarć przy nagłym pociągnięciu. Bardzo praktyczny jest też drugi uchwyt umieszczony blisko karabińczyka. Pozwala on szybko „skrócić” psa przy mijaniu innego zwierzęcia, rowerzysty czy przy przechodzeniu przez jezdnię.

Po zmroku przydadzą się elementy odblaskowe wszyte w taśmę lub jaskrawy kolor smyczy – dzięki nim zarówno pies, jak i opiekun są lepiej widoczni dla kierowców.

Smycz automatyczna i duży pies – dlaczego to zły pomysł?

Smycze automatyczne (zwijane) kuszą wygodą, ale przy dużych psach mają poważne wady:

• mechanizm zwijający i cienka linka nie są przystosowane do dużych, nagłych obciążeń,
• przy szarpnięciu trudno szybko zatrzymać psa, a hamulec bywa zawodny,
• cienka linka może poparzyć lub skaleczyć dłoń i nogi, jeśli się o nią owiniemy,
• stały naciąg uczy psa, że ciągnięcie się opłaca.

Jeśli zależy ci na swobodzie psa, lepiej wybrać długą linkę treningową i spokojny teren.

Obroża czy szelki – do czego przypiąć smycz?

Smycz to tylko połowa zestawu. Przy psach, które mocno ciągną, warto rozważyć szelki zamiast obroży. Badania pokazują, że nacisk obroży na szyję przy szarpaniu przekłada się na wyraźne obciążenie tej okolicy, a u psów prowadzonych na obroży stwierdzono też wzrost ciśnienia w gałce ocznej przy pociąganiu. Ma to szczególne znaczenie u psów z jaskrą, chorobami tarczycy czy problemami z tchawicą.

Przy wyborze szelek dobrze sprawdzają się modele w kształcie litery Y, które nie ograniczają ruchu łopatek. Szelki z dodatkowym zapięciem na piersi pomagają lepiej kontrolować psa, który ma skłonność do ciągnięcia. Narzędzia działające na zasadzie bólu lub ucisku, takie jak kolczatki czy dławiki, nie są zalecane – mogą wywoływać stres, lęk i urazy.

Smycz nie zastąpi szkolenia

Nawet najlepsza smycz nie nauczy psa spokojnego chodzenia. Najskuteczniejsze jest szkolenie oparte na pozytywnym wzmocnieniu: nagradzanie psa za luźną smycz, zatrzymywanie się, gdy zaczyna ciągnąć, i cierpliwe powtarzanie ćwiczeń. Przy dużym, silnym psie, który mocno ciągnie lub reaguje na inne zwierzęta, warto skorzystać z pomocy behawiorysty lub trenera pracującego metodami pozytywnymi.

Szybka checklista – na co zwrócić uwagę przy zakupie?

• szerokość taśmy co najmniej 2 cm lub lina o średnicy ok. 10–13 mm,
• solidny, metalowy karabińczyk z zabezpieczeniem i obrotowym oczkiem,
• długość dopasowana do miejsca spacerów,
• wygodna, wyściełana rączka i najlepiej drugi uchwyt przy psie,
• elementy odblaskowe,
• dobre szelki lub dobrze dopasowana, szeroka obroża,
• rezygnacja ze smyczy automatycznych.

Dobra smycz dla dużego psa łączy wytrzymały materiał, pewny karabińczyk i wygodny chwyt. Dopasuj długość do miejsca spacerów, rozważ szelki zamiast obroży i regularnie sprawdzaj stan sprzętu. Pamiętaj też, że najwięcej bezpieczeństwa daje połączenie dobrego wyposażenia z cierpliwym, życzliwym szkoleniem.

Do zdarzenia doszło w czwartek, 8 października, około godz. 18.30. Właściciele spacerowali z dobermanem po łące między ulicami Kościelną a Baczyńskiego w Wieliszewie. W pewnym momencie pies zniknął im z pola widzenia. Okazało się, że wpadł do niezabezpieczonej studzienki, z której nie był w stanie samodzielnie się wydostać.

Na miejsce skierowano strażaków z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej w Legionowie oraz Ochotniczej Straży Pożarnej w Wieliszewie.

Strażacy wydostali dobermana z głębokości 3 metrów

Ratownicy wykorzystali drabinę, aby dostać się do uwięzionego zwierzęcia. Następnie, przy użyciu specjalnych pasów, wyciągnęli psa na powierzchnię.

Interwencja zakończyła się szczęśliwie. Doberman nie doznał obrażeń i został przekazany pod opiekę właścicieli. Działania strażaków zakończyły się około godz. 19.20.

Zdarzenie przypomina, jak niebezpieczne dla zwierząt mogą być niezabezpieczone studzienki i inne otwory w terenie. Podczas spacerów warto zwracać uwagę na otoczenie, szczególnie na łąkach i w miejscach, gdzie otwory mogą być zasłonięte roślinnością.

Co zrobić, gdy pies wpadnie do studzienki?

Jeśli pies wpadnie do studzienki, rowu lub innego głębokiego otworu, najważniejsze jest wezwanie pomocy. Nie należy schodzić do środka bez odpowiedniego zabezpieczenia - takie działanie może zagrozić również opiekunowi.

W takiej sytuacji warto:

• Wezwać służby ratunkowe i dokładnie wskazać miejsce zdarzenia.
• Nie narażać siebie na niebezpieczeństwo poprzez samodzielne schodzenie do głębokiego lub niestabilnego otworu.
• Obserwować psa z bezpiecznego miejsca i postępować zgodnie z poleceniami ratowników.
• Skontaktować się z weterynarzem, jeśli zwierzę mogło uderzyć się podczas upadku, nawet gdy po wydostaniu się nie widać obrażeń.

Szybka reakcja może mieć kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa zwierzęcia. W Wieliszewie pomoc dotarła na czas, a historia dobermana zakończyła się szczęśliwie.

Źródło: Gazeta Powiatowa https://gazetapowiatowa.pl/artykul/wieliszew-podczas-spaceru-n2526027

Pies przywiązany do drzewa w lesie przy ul. Rajskiej

W czwartkowy poranek dzielnicowi z Posterunku Policji w Świerklanach otrzymali zgłoszenie od przypadkowego świadka. Mężczyzna spacerował po lesie przy ulicy Rajskiej w Rybniku i zauważył małego pieska przywiązanego do drzewa. Zamiast przejść obojętnie, powiadomił policję.

Mundurowi od razu pojechali we wskazane miejsce, w rejon przejazdu kolejowego. Tam znaleźli psa rasy shih tzu. Zwierzę nie miało, jak uwolnić się samo – było zdane wyłącznie na pomoc ludzi.

Woda, jedzenie i bezpieczne schronienie

Policjanci zabrali czworonoga na posterunek. Tam pies dostał to, czego potrzebował najbardziej:

• świeżą wodę do picia,
• pożywienie,
• ciepłe i bezpieczne miejsce do odpoczynku.

- Dzielnicowi natychmiast pojechali w rejon przejazdu kolejowego, skąd zabrali znalezionego tam psa rasy Shitzu na swój posterunek, gdzie zaopiekowali się nim. Stróże prawa zapewnili czworonogowi picie i pożywienie, a następnie przekazali zwierzę pod opiekę schroniska - czytamy w policyjnym komunikacie.

Następnie dzielnicowi przekazali zwierzę pod opiekę schroniska. Tam pies otrzyma dalszą opiekę i – miejmy nadzieję – szansę na nowy, kochający dom.

Dlaczego pozostawienie psa w lesie jest tak niebezpieczne?

Pies przywiązany do drzewa jest całkowicie bezbronny. Nie może poszukać wody, jedzenia ani schronienia przed deszczem i zimnem. Nie ucieknie też przed dzikimi zwierzętami czy innymi zagrożeniami.

Szczególnie narażone są psy małych ras, takie jak shih tzu. To psy towarzyszące, od pokoleń hodowane do życia blisko człowieka, a nie do samodzielnego przetrwania w lesie. Małe ciało szybciej się wychładza, a długotrwały stres, głód i odwodnienie mogą szybko doprowadzić do poważnego osłabienia.

Zagrożenie rośnie jesienią i zimą. Gdy temperatury spadają, kilka godzin na uwięzi bez ruchu i schronienia może skończyć się tragicznie.

Porzucenie zwierzęcia to przestępstwo

Warto wiedzieć, że polskie prawo jasno ocenia takie zachowanie. Według ustawy o ochronie zwierząt porzucenie zwierzęcia przez właściciela lub opiekuna – w szczególności psa lub kota – jest jedną z form znęcania się nad nim (art. 6 ust. 2 pkt 11).

Co grozi sprawcy?

• Za znęcanie się nad zwierzęciem ustawa przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat (art. 35 ust. 1a).
• Jeśli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem, grozi mu kara od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności (art. 35 ust. 2).
• Sąd może też orzec zakaz posiadania zwierząt oraz nawiązkę na cel związany z ochroną zwierząt.

Przywiązanie psa w lesie, gdzie nikt nie może się nim zaopiekować, to zatem nie „pozbycie się kłopotu”, lecz czyn, za który można odpowiadać przed sądem.

Masz obowiązek zareagować – tak mówi prawo

Ustawa o ochronie zwierząt nakłada na każdego z nas konkretny obowiązek. Kto zauważy porzuconego psa lub kota – zwłaszcza pozostawionego na uwięzi – powinien zawiadomić o tym policję, straż gminną (miejską) lub najbliższe schronisko (art. 9a).

Za opiekę nad bezdomnymi zwierzętami odpowiadają gminy (art. 11). To one współpracują ze schroniskami i organizują pomoc dla zwierząt, które straciły dom.

Znalazłeś psa przywiązanego do drzewa? Zrób to krok po kroku

1. Zachowaj spokój i ostrożność. Przestraszony pies może się bronić, nawet jeśli na co dzień jest łagodny. Nie podchodź gwałtownie.

2. Zadzwoń po pomoc. Powiadom policję (numer alarmowy 112), straż miejską lub gminną albo najbliższe schronisko.

3. Podaj dokładną lokalizację. Opisz charakterystyczne punkty – ulicę, przejazd, ścieżkę. Pomoże to służbom szybko dotrzeć na miejsce.

4. Zrób zdjęcia. Fotografie psa i miejsca mogą pomóc w ustaleniu właściciela i sprawcy.

5. Poczekaj na służby, jeśli możesz. Twoja obecność ułatwi znalezienie zwierzęcia.

6. Nie zabieraj psa na własną rękę bez zgłoszenia. Zgłoszenie pozwala sprawdzić, czy zwierzę nie ma czipa i nie jest poszukiwane.

Nie bądźmy obojętni na los zwierząt

Historia małego shih tzu z Rybnika zakończyła się szczęśliwie dzięki dwóm rzeczom: uważności świadka i szybkiej reakcji dzielnicowych ze Świerklan. Jeden telefon wystarczył, by pies trafił w bezpieczne miejsce.

Właśnie teraz, gdy temperatury z dnia na dzień są coraz niższe, nasza czujność jest szczególnie ważna. Reagujmy, gdy widzimy zwierzę w potrzebie, i powiadamiajmy instytucje, które mogą zapewnić mu opiekę.

Dzielnicowi z Posterunku Policji w Świerklanach uratowali psa rasy shih tzu, którego ktoś przywiązał do drzewa w lesie przy ul. Rajskiej w Rybniku. Zwierzę dostało wodę i jedzenie, a potem trafiło do schroniska. Porzucenie psa to w świetle prawa forma znęcania się nad zwierzęciem, a każdy, kto zauważy porzucone zwierzę, powinien powiadomić policję, straż gminną lub schronisko.

Według komunikatu policji hrabstwa South Yorkshire zgłoszenie o mężczyźnie, który wszedł na wybieg tygrysa w Yorkshire Wildlife Park, wpłynęło w sobotę 10 października o 13:35. Tygrys zaatakował mężczyznę, który doznał poważnych obrażeń. 

Na miejsce natychmiast skierowano służby ratunkowe. Rzecznik pogotowia Yorkshire Ambulance Service potwierdził, że do parku dotarły dwie karetki, śmigłowiec Yorkshire Air Ambulance oraz lekarz. Niestety, mimo wysiłków personelu medycznego mężczyznę uznano za zmarłego na miejscu, a jego rodzina została poinformowana. Bliscy ofiary otrzymują wsparcie od wyspecjalizowanych funkcjonariuszy. 

Według doniesień medialnych policja otrzymała informację, że mężczyzna wszedł na teren rezerwatu tygrysów amurskich. Na razie nie podano tożsamości ofiary ani informacji, czy był to zwiedzający, czy osoba związana z parkiem. 

Ewakuacja parku i śledztwo policji

Bezpośrednio po zdarzeniu podjęto decyzję o zamknięciu obiektu. Park został ewakuowany, a funkcjonariusze pozostają na miejscu i prowadzą czynności wyjaśniające. 

Władze parku wydały krótkie oświadczenie. Kierownictwo potwierdziło, że współpracuje z władzami, by ustalić dokładny przebieg zdarzeń, a park pozostaje zamknięty także w niedzielę. 

Śledczy będą musieli odpowiedzieć na kluczowe pytania:

• w jaki sposób mężczyzna dostał się na wybieg,
• czy zawiodły zabezpieczenia, procedury lub czynnik ludzki,
• jak przebiegała akcja ratunkowa i ile czasu zajęło odciągnięcie zwierzęcia,
• czy ktoś ponosi odpowiedzialność za dopuszczenie do sytuacji.

Do czasu zakończenia postępowania warto unikać spekulacji – zarówno co do motywów mężczyzny, jak i ewentualnych zaniedbań.

Co z tygrysem? Policja dementuje plotki

W mediach społecznościowych szybko pojawiły się pogłoski o losie dzikiego zwierzęcia. Policja odniosła się do nich wprost: tygrys nie odniósł obrażeń, po incydencie pozostał na wybiegu, a mieszkańcom nie grozi żadne szersze niebezpieczeństwo. 

Część doniesień mówiła o odgłosach słyszanych podczas akcji. Lokalny dziennik The Star podał, że mogły to być kanistry z gazem i strzałki usypiające. Oficjalnie nie potwierdzono jednak szczegółów interwencji wobec zwierzęcia. 

Warto pamiętać, że tygrys zachowuje się zgodnie ze swoją naturą. Gdy człowiek wkracza na jego terytorium, zwierzę reaguje instynktownie – jako drapieżnik broniący swojej przestrzeni. Eksperci od ochrony przyrody wielokrotnie podkreślali przy podobnych tragediach, że winy nie należy przypisywać zwierzęciu.

Apel: nie udostępniajcie nagrania

W internecie krąży wideo, które ma przedstawiać mężczyznę szarpanego przez tygrysa na wybiegu. Policja zwraca się z prośbą, by nie publikować ani nie przekazywać dalej tych materiałów. 

Dlaczego to takie ważne?

• Szacunek dla ofiary i jej bliskich – rodzina przeżywa ogromną stratę, a rozpowszechnianie nagrania pogłębia ich cierpienie.
• Dobro śledztwa – materiały mogą stanowić dowód, a ich niekontrolowane krążenie sprzyja dezinformacji.
• Ochrona odbiorców – drastyczne treści mogą być traumatyczne, zwłaszcza dla dzieci i osób wrażliwych.

My również nie publikujemy tego nagrania i prosimy naszych czytelników o to samo.

Yorkshire Wildlife Park i „Land of the Tigers”

Yorkshire Wildlife Park to duży ośrodek zoologiczny w Branton, na południowy wschód od Doncaster. Park jest członkiem Brytyjsko-Irlandzkiego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (BIAZA) oraz Europejskiego Stowarzyszenia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów (EAZA). 

Obiekt działa od 2009 roku, a strefa „Land of the Tigers” została otwarta w 2011 roku. Zdjęcia wybiegu na stronie parku pokazują wysoko poprowadzoną kładkę dla zwiedzających oraz ogrodzenie nad częścią, po której poruszają się tygrysy. W parku z powodzeniem rozmnażano tygrysy amurskie – w 2015 roku jedna z samic urodziła trzy młode. 

Tygrys amurski (syberyjski) to największy z żyjących podgatunków tygrysa i zwierzę zagrożone wyginięciem. Ogrody zoologiczne zrzeszone w EAZA uczestniczą w programach hodowlanych, których celem jest zachowanie tego podgatunku.

Podobne tragedie w Wielkiej Brytanii

Śmiertelne ataki tygrysów w brytyjskich ogrodach zoologicznych zdarzają się rzadko, ale nie po raz pierwszy wstrząsają opinią publiczną:

Hamerton Zoo (Cambridgeshire) – tygrys wszedł do wybiegu, w którym przebywała opiekunka; kobieta zmarła na miejscu, a policja uznała zdarzenie za niebudzące podejrzeń. 

South Lakes Wild Animal Park (Kumbria, 2013) – 24-letnia opiekunka zginęła, gdy tygrys sumatrzański przedostał się z sąsiedniego pomieszczenia do części dla personelu, do której zwierzęta nie miały mieć dostępu. 

Knaresborough Zoo (North Yorkshire, 1983) – po ucieczce z wybiegu tygrys bengalski został zastrzelony przez policję. 

Każde z tych zdarzeń skłaniało do przeglądu procedur bezpieczeństwa – zarówno wobec zwiedzających, jak i personelu.

Bezpieczeństwo w zoo – o czym warto pamiętać

Ogrody zoologiczne projektują wybiegi tak, by chronić ludzi i zwierzęta. Ale żadne zabezpieczenie nie zastąpi rozsądku. Odwiedzając zoo lub park dzikich zwierząt:

• nigdy nie przekraczaj barierek ani ogrodzeń,
• nie wchodź do stref oznaczonych jako niedostępne,
• pilnuj dzieci przy wybiegach drapieżników,
• stosuj się do poleceń personelu,
• jeśli zauważysz niepokojącą sytuację – natychmiast powiadom pracowników.

Atak tygrysa w Yorkshire Wildlife Park to tragedia, która pochłonęła ludzkie życie i wstrząsnęła Wielką Brytanią. Okoliczności zdarzenia wyjaśnia policja, park pozostaje zamknięty, a tygrys jest cały i przebywa na swoim wybiegu. Łączymy się w myślach z rodziną i bliskimi zmarłego. Będziemy aktualizować artykuł, gdy pojawią się nowe, potwierdzone informacje.

BIBLIOGRAFIA

South Yorkshire Police – komunikat z 10.10.2026 (cytowany przez media)

ITV News Calendar, „Man dies after tiger attack at wildlife park in Yorkshire”, 10.10.2026 – itv.com/news/calendar

ITV News, „A man has died after entering a tiger enclosure at Yorkshire Wildlife Park”, 10.10.2026 – itv.com/news

RTÉ News, „Man dies after entering tiger enclosure in UK wildlife park”, 10.10.2026 – rte.ie

NBC News, „Zookeeper Dies After Being Attacked by Tiger at U.K. Wildlife Park” – nbcnews.com

Claims Journal / AP, „UK Police: Tiger Escaped Pen to Attack Keeper”, 2013

Wikipedia: „Yorkshire Wildlife Park”, „Knaresborough Zoo”

Zgłoszenie wpłynęło do strażaków z Bielska-Białej. Mieszkańcy zauważyli, że dzika sarna nie może wydostać się z bramy jednej z posesji. Zwierzę najprawdopodobniej próbowało przecisnąć się przez wąską szczelinę i zaklinowało się w połowie drogi. W takiej sytuacji sarna nie jest w stanie uwolnić się sama. Każda próba szarpania się tylko pogarsza sprawę i grozi poważnymi urazami.

Na miejsce skierowano strażaków z OSP Kamienica-Bielsko-Biała. Ratownicy działali spokojnie i ostrożnie, bo w przypadku dzikich zwierząt pośpiech bywa groźny. Po uwolnieniu sarna oddaliła się o własnych siłach. Nie miała widocznych obrażeń, a jej zachowanie nie budziło niepokoju.

Dlaczego sarny zapuszczają się do miast?

Widok sarny na osiedlowej ulicy nikogo już nie dziwi. Te zwierzęta coraz częściej pojawiają się na obrzeżach miast, w parkach, na działkach i w ogrodach. Powodów jest kilka:

• Kurczenie się naturalnych siedlisk. Nowe osiedla i drogi powstają na terenach, które wcześniej były polami lub zaroślami.
• Łatwy dostęp do pożywienia. Przydomowe ogrody, krzewy ozdobne i trawniki kuszą zwłaszcza jesienią i zimą.
• Sezonowe wędrówki. Młode osobniki szukają nowych terytoriów i łatwo się gubią w zabudowanym terenie.
• Brak naturalnych drapieżników w pobliżu miast sprawia, że sarny czują się tam stosunkowo bezpiecznie, aż do momentu, w którym napotkają przeszkodę.

Sarna europejska (Capreolus capreolus) to najmniejszy przedstawiciel jeleniowatych w Polsce. Dorosły osobnik waży zwykle od kilkunastu do około 30 kilogramów. Jest zwinna i smukła, dlatego często próbuje przeciskać się przez ogrodzenia i bramy. Niestety nie zawsze dobrze ocenia szerokość szczeliny.

Ogrodzenia i bramy: cicha pułapka dla dzikich zwierząt

Przypadek z ul. Nehrebeckiego nie jest odosobniony. Straż miejska, policja i strażacy w całej Polsce regularnie interweniują, gdy sarny zaklinują się w płotach, barierkach czy przęsłach bram. Najbardziej niebezpieczne są:

• ogrodzenia z pionowych prętów z szerokimi odstępami,
• bramy przesuwne i skrzydłowe ze szczelinami przy ziemi,
• siatki, w które zwierzę może się zaplątać,
• barierki przy drogach i ścieżkach rowerowych.

Zaklinowane zwierzę wpada w panikę. Szarpie się, może złamać nogę, zranić się lub udusić. Dodatkowym zagrożeniem jest stres. U dzikich zwierząt silny, długotrwały strach może prowadzić do tak zwanej miopatii pozaciągowej (wysiłkowej). To groźne uszkodzenie mięśni, które czasem ujawnia się dopiero kilka dni po zdarzeniu. Dlatego tak ważne jest, by akcja przebiegła szybko, w ciszy i przez osoby, które wiedzą, jak postępować.

Co zrobić, gdy zobaczysz sarnę w tarapatach?

Odruch, żeby pomóc samemu, jest naturalny i świadczy o empatii. W przypadku dzikiego zwierzęcia może jednak bardziej zaszkodzić niż pomóc. Oto najważniejsze zasady:

• Nie podchodź blisko. Sarna w panice może kopnąć racicami, a jej szarpanie przy próbie dotyku tylko się nasili.
• Zachowaj spokój i ciszę. Odsuń dzieci i psy, nie krzycz, nie rób zdjęć z bliska.
• Zadzwoń po pomoc. Powiadom straż miejską (tel. 986, jeśli działa w Twojej gminie), a gdy jej nie ma lub sytuacja jest groźna, zadzwoń pod numer alarmowy 112.
• Przekaż dokładną lokalizację. Podaj adres, opisz, gdzie i jak zwierzę utknęło oraz czy krwawi.
• Poczekaj na służby w bezpiecznej odległości. Jeśli możesz, obserwuj zwierzę z daleka i informuj dyżurnego o zmianach.

Czego nie robić:

• nie próbuj samodzielnie wyginać prętów ani ciągnąć zwierzęcia,
• nie podawaj jedzenia ani wody,
• nie zabieraj sarny do domu, nawet jeśli wydaje się spokojna.

Kto odpowiada za pomoc dzikim zwierzętom?

Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt, sprawami zwierząt w gminie zajmują się władze samorządowe. W praktyce interwencje prowadzą straż miejska (w wielu miastach działają wyspecjalizowane ekopatrole), straż pożarna, policja lub wyznaczone przez gminę służby i ośrodki rehabilitacji dzikich zwierząt. Gdy zwierzę jest ranne, trafia pod opiekę lekarza weterynarii lub do ośrodka rehabilitacji.

To ważne, bo dzikie zwierzęta wymagają specjalistycznego podejścia. Do ich bezpiecznego uwolnienia czasem potrzebny jest sprzęt hydrauliczny do rozpierania prętów, a czasem obecność weterynarza.

Jak możemy zapobiegać takim sytuacjom?

Mieszkańcy domów przy terenach zielonych mogą sporo zrobić, by ograniczyć ryzyko:

• Zabezpiecz szczeliny w bramie i ogrodzeniu, np. siatką o drobnych oczkach w dolnej części.
• Regularnie sprawdzaj ogrodzenie po zmroku i o świcie, gdy sarny są najbardziej aktywne.
• Nie dokarmiaj dzikich zwierząt. Przyzwyczajenie do ludzkich siedzib zwiększa ryzyko kolejnych wypadków.
• Zachowaj ostrożność za kierownicą na drogach w pobliżu lasów i pól, szczególnie jesienią.

Szczęśliwy finał, ważna lekcja

Historia sarny z ul. Nehrebeckiego pokazuje, jak wiele zależy od czujności mieszkańców i szybkiej reakcji służb. Ktoś zauważył problem, zadzwonił po pomoc, a fachowcy zajęli się resztą. Dzięki temu zwierzę wróciło tam, gdzie jego miejsce: na wolność.

Pamiętajmy, że miasto coraz częściej dzielimy z dzikimi sąsiadami. Odrobina uwagi i wiedza o tym, jak się zachować, mogą uratować im życie.

Raport „Żywa Planeta” WWF ukazuje się co dwa lata i należy do najważniejszych podsumowań stanu przyrody na świecie. Został opublikowany 8 października 2026 roku w Brukseli i Gland. Według niego średnia wielkość populacji dzikich zwierząt zmniejszyła się o 73% w ciągu 52 lat. To już 16. edycja tej publikacji. Tegoroczny tytuł brzmi „The Science of Hope”, czyli „Nauka o nadziei”. Raport przygotowali wspólnie WWF i Londyńskie Towarzystwo Zoologiczne (ZSL), które prowadzi Living Planet Index (Indeks Żywej Planety).

Skala badania jest ogromna. Indeks objął 35 803 populacje 5790 gatunków ssaków, ptaków, gadów, płazów i ryb, obserwowane przez 52 lata. Spadek wynosi dokładnie 73,2% w latach 1970–2022, co oznacza, że populacje kurczyły się średnio o około 2,5% rocznie.

Warto wiedzieć, co ten wskaźnik właściwie mierzy. Liczba 73% nie oznacza, że z Ziemi zniknęły trzy czwarte wszystkich zwierząt. Raport śledzi trendy liczebności w obrębie poszczególnych populacji, a nie liczy pojedynczych osobników. Pokazuje więc, jak średnio zmieniała się wielkość obserwowanych grup zwierząt.

Gdzie przyroda traci najwięcej?

Spadki rozkładają się bardzo nierówno, zarówno między typami środowisk, jak i między regionami świata. Najbardziej ucierpiały ekosystemy słodkowodne:

• wody słodkie (rzeki, jeziora, mokradła): spadek o 85%,
• ekosystemy lądowe: spadek o 69%,
• morza i oceany: spadek o 59%.

W podziale na regiony świata wygląda to następująco: najgłębszy spadek, o 95%, odnotowano w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach. Dalej są Afryka (80%), Azja i Pacyfik (49%), Ameryka Północna (28%) oraz Europa i Azja Środkowa (23%).

Czy Europa może odetchnąć z ulgą? Niestety nie

Wynik dla naszego regionu wydaje się łagodny, ale nie należy go tak odczytywać. Mniejszy spadek nie musi oznaczać zdrowszych ekosystemów, ponieważ w Europie i Ameryce Północnej duża część przyrody została zniszczona jeszcze przed 1970 rokiem, czyli przed punktem wyjścia indeksu. Mówiąc prościej: Europa zaczynała ten pomiar z już mocno uszczuplonym „kapitałem przyrodniczym”.

Poprzednie edycje raportu wskazywały na podobny problem. Europa należy do regionów o najniższym wyniku w ocenie tzw. nienaruszalności bioróżnorodności, czyli stopnia zachowania naturalnej przyrody. Szczególnie trudna jest sytuacja ryb wędrownych. Według danych z 2024 roku ich populacje w Europie zmalały aż o 75%. Główną przyczyną jest dzielenie rzek przez zapory i inne bariery oraz osuszanie mokradeł pod uprawy.

Biuro WWF przy Unii Europejskiej zwraca uwagę na tło polityczne. Organizacja ostrzega, że mimo tak dużej utraty bioróżnorodności unijni decydenci wciąż forsują zmiany, które mogą osłabić prawo chroniące przyrodę i środowisko. Uzasadniają je potrzebą zwiększenia konkurencyjności. Dyrektorka WWF EU Ester Asin Martinez nazwała raport kolejnym zderzeniem z rzeczywistością. Podkreśliła, że przyroda w Europie wyraźnie słabnie, ale może się odbudować, jeśli sprawdzone rozwiązania zostaną zastosowane na większą skalę.

Co niszczy populacje dzikich zwierząt?

Raport wymienia kilka głównych zagrożeń, które często działają jednocześnie i wzajemnie się wzmacniają. Są to:

• utrata i degradacja siedlisk, czyli zamiana lasów, łąk i mokradeł na pola, drogi lub osiedla,
• nadmierna eksploatacja, czyli przełowienie, kłusownictwo i nadmierne pozyskiwanie zasobów,
• zmiana klimatu wywołana działalnością człowieka,
• zanieczyszczenie środowiska,
• gatunki inwazyjne, które wypierają rodzime zwierzęta,
• choroby dzikich zwierząt i ich rozprzestrzenianie się.

Nauka o nadziei: zwierzęta, które wracają

Najważniejsza zmiana w tegorocznej edycji to rozłożenie akcentów. Raport kończy się stwierdzeniem, że wbrew pozorom istnieją racjonalne podstawy do nadziei. Mimo że ogólny trend jest spadkowy, połowa populacji uwzględnionych w indeksie jest stabilna albo rośnie.

Autorzy podają konkretne przykłady:

• liczba dzikich tygrysów wzrosła w ciągu ostatnich 15 lat o ponad 70%,
• wiele populacji słonia afrykańskiego zachowuje stabilność lub rośnie,
• żółw zielony i tuńczyk błękitnopłetwy atlantycki nie są już klasyfikowane jako gatunki zagrożone (kategoria „Endangered”).

Europa ma swój symbol powrotu dzikiej przyrody. W poprzedniej edycji raportu podkreślano, że populacja żubra w Europie Środkowej wzrosła w latach 1970–2020 niemal od zera do 6800 osobników. Dla polskich czytelników to szczególnie bliski przykład, bo Puszcza Białowieska odegrała kluczową rolę w ratowaniu tego gatunku.

Te sukcesy nie przyszły szybko. Każde z tych odrodzeń trwało dekady i wymagało wytrwałości mimo niepowodzeń, cięć w finansowaniu i długich okresów bez widocznych efektów.

Pozytywne punkty zwrotne: energia, żywność, finanse

Wcześniejsze raporty ostrzegały głównie przed negatywnymi punktami krytycznymi, czyli progami, po których przekroczeniu ekosystem może się załamać. Tegoroczne wydanie kładzie nacisk na pozytywne punkty zwrotne. Chodzi o momenty, w których korzystne zmiany zaczynają się same napędzać i rozprzestrzeniać.

Według raportu systemy energetyczny, żywnościowy i finansowy muszą osiągnąć takie pozytywne punkty zwrotne przed 2030 rokiem, czyli przed terminem realizacji Globalnych Ram Różnorodności Biologicznej z Kunming-Montrealu. Wśród oznak postępu autorzy wymieniają unijne rozporządzenie w sprawie wylesiania, planowany przez Danię podatek węglowy w rolnictwie oraz krajowe zobowiązania dotyczące systemów żywnościowych.

Prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych: szansa dla Europy

Dla Unii Europejskiej najważniejszym narzędziem jest Prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law). Zobowiązuje ono państwa członkowskie do odtworzenia 20% obszarów lądowych i morskich do 2030 roku. WWF wzywa kraje UE do przygotowania wiarygodnych, opartych na nauce krajowych planów odbudowy, popartych konkretnymi działaniami i finansowaniem. Państwa członkowskie, w tym Polska, mają przygotować swoje krajowe plany do 2026 roku.

Raport ukazał się w ważnym momencie. Opublikowano go na kilka dni przed konferencją COP17 Konwencji o różnorodności biologicznej, zaplanowaną w Erywaniu w Armenii na 19–30 października 2026 roku.

Living Planet Report 2026 pokazuje dwie strony tej samej historii. Dzikie zwierzęta wciąż giną w niepokojącym tempie, a najbardziej cierpią mieszkańcy rzek i jezior. Jednocześnie tygrysy, żółwie, tuńczyki i europejskie żubry udowadniają, że ochrona przyrody działa, jeśli prowadzi się ją konsekwentnie przez wiele lat. Dla Europy kluczowe będą najbliższe lata i to, czy Prawo o odbudowie zasobów przyrodniczych zostanie wdrożone naprawdę, a nie tylko na papierze.

BIBLIOGRAFIA

WWF (2026). Living Planet Report 2026 – The Science of Hope. WWF, Gland, Szwajcaria. https://www.wwf.org.uk/our-reports/living-planet-report-2026

WWF EU (8.10.2026). Wildlife population sizes declined by 73%, but nature recovery is still possible, WWF Living Planet Report finds [komunikat prasowy]. https://www.wwf.eu/?21612966/living-planet-report-eu

WWF-US (7.10.2026). Wildlife population sizes decline 73% on average, but tiger, elephant, turtle and tuna recoveries offer hope [komunikat prasowy]. https://www.worldwildlife.org/news/press-releases/wildlife-population-sizes-decline-73-on-average-but-tiger-elephant-turtle-and-tuna-recoveries-offer-hope/

WWF (2024). Living Planet Report 2024 – A System in Peril. WWF, Gland, Szwajcaria.

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1991 w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych. Dziennik Urzędowy UE, EUR-Lex.

Zoological Society of London, Living Planet Index. https://www.livingplanetindex.org

Zgłoszenie o pogryzieniu przez psa trafiło do dyżurnego Komendy Powiatowej Policji w Strzelcach Opolskich w niedzielne popołudnie. Policjanci z Zawadzkiego od razu pojechali na miejsce. Ustalili, że dziewczyna wybrała się na zwykły spacer do pobliskiego lasu.

W pewnym momencie podbiegł do niej swobodnie biegający owczarek belgijski. Pies pogryzł nastolatkę, raniąc ją w uda, szyję i głowę. Obrażenia szyi i głowy są szczególnie niebezpieczne, bo w tych okolicach przebiegają duże naczynia krwionośne, a rany twarzy i głowy często wymagają specjalistycznego zaopatrzenia.

Wystarczyła chwila: jak doszło do pogryzienia

Na miejscu policjanci zastali 53-letniego właściciela psa. Z jego relacji wynika, że wracał z czworonogiem ze spaceru po lesie. Przy zaparkowanym samochodzie zdjął psu smycz i kaganiec, bo – jak twierdzi – nie wiedział, że w pobliżu są inni ludzie.

Mężczyzna na chwilę stracił psa z oczu. Właśnie wtedy zwierzę miało zaatakować spacerującą dziewczynę. To typowy scenariusz wielu pogryzień: nie złe intencje, lecz przekonanie, że „nic się nie stanie, to tylko moment”.

Po zdarzeniu właściciel odwiózł poszkodowaną do domu, przekazał ją rodzicom i opowiedział, co się stało. Rodzice udzielili córce pierwszej pomocy i wezwali zespół ratownictwa medycznego. Karetka przewiozła 15-latkę do szpitala w Opolu. Badanie alkomatem wykazało, że 53-latek był trzeźwy.

Pierwsza pomoc po pogryzieniu przez psa

Każde pogryzienie przez psa – także przez psa znajomego i zaszczepionego – wymaga szybkiej reakcji. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca kilka prostych kroków:

1. Zatamuj krwawienie. Uciśnij ranę czystym opatrunkiem lub gazą. Przy obfitym krwawieniu z szyi lub głowy natychmiast dzwoń pod numer 112.

2. Przemyj ranę. Płucz ją dokładnie wodą z mydłem przez około 15 minut – to jeden z najskuteczniejszych sposobów ograniczenia ryzyka zakażenia, w tym wścieklizny.

3. Zabezpiecz ranę jałowym opatrunkiem. Nie zszywaj jej i nie zaklejaj szczelnie na własną rękę.

4. Zgłoś się do lekarza. Specjalista oceni ranę, zdecyduje o profilaktyce przeciwtężcowej, antybiotyku i ewentualnym szczepieniu przeciw wściekliźnie.

5. Ustal dane właściciela psa i zgłoś zdarzenie policji lub straży miejskiej. Te informacje są potrzebne do obserwacji zwierzęcia i dochodzenia roszczeń.

U dzieci i nastolatków ugryzienia częściej dotyczą okolic głowy i szyi, dlatego nawet niewielka z pozoru rana w tych miejscach powinna zostać obejrzana przez lekarza.

Obowiązkowa obserwacja psa w kierunku wścieklizny

Zgodnie z polskimi przepisami o ochronie zdrowia zwierząt pies, który pokąsał człowieka, musi zostać poddany obserwacji weterynaryjnej. Trwa ona 15 dni i ma wykluczyć wściekliznę. Obowiązek dostarczenia psa do lekarza weterynarii spoczywa na właścicielu – również wtedy, gdy zwierzę ma aktualne szczepienie.

Wynik obserwacji jest ważny także dla poszkodowanej osoby. Pomaga lekarzowi zdecydować, czy konieczne jest szczepienie przeciw wściekliźnie.

Co grozi właścicielowi psa, który pogryzł człowieka

Policjanci podkreślają, że 53-latek musi liczyć się z konsekwencjami za niezachowanie środków ostrożności. Właściciel psa, który pogryzł człowieka, może odpowiadać na kilku płaszczyznach:

• Art. 77 Kodeksu wykroczeń – za niezachowanie zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia grozi grzywna do 1000 zł, kara ograniczenia wolności albo nagana.
• Art. 166 Kodeksu wykroczeń – za puszczanie psa luzem w lesie (poza czynnościami związanymi z polowaniem) grozi grzywna albo nagana.
• Art. 157 § 3 Kodeksu karnego – jeśli biegli uznają, że obrażenia naruszyły czynności narządu ciała lub spowodowały rozstrój zdrowia na dłużej niż 7 dni, w grę wchodzi nieumyślne spowodowanie średniego uszczerbku na zdrowiu. Grozi za to grzywna, ograniczenie wolności lub pozbawienie wolności do roku.
• Art. 431 Kodeksu cywilnego – osoba, która chowa zwierzę lub się nim posługuje, odpowiada za wyrządzoną przez nie szkodę. Poszkodowana może domagać się m.in. zwrotu kosztów leczenia i zadośćuczynienia za krzywdę.

Dalsza kwalifikacja prawna zależy od opinii medycznej dotyczącej obrażeń nastolatki. Na tym etapie nie wiadomo jeszcze, jak długo potrwa jej leczenie.

Owczarek belgijski – pies, który potrzebuje pracy i kontroli

Owczarek belgijski (najczęściej spotykana odmiana to malinois) to pies pasterski i służbowy. Jest inteligentny, bardzo energiczny i szybko reaguje na ruch. Te cechy sprawiają, że świetnie sprawdza się w policji, wojsku czy ratownictwie, ale wymaga doświadczonego, konsekwentnego opiekuna.

Nie oznacza to, że to „zła rasa”. Do pogryzień dochodzi z udziałem psów różnych ras i rozmiarów. O ryzyku decydują przede wszystkim socjalizacja, szkolenie, sytuacja i nadzór opiekuna. Jednak im większy i silniejszy pies, tym poważniejsze mogą być skutki chwili nieuwagi.

Jak zachować się, gdy podbiega obcy pies

Nie zawsze da się uniknąć spotkania z psem biegającym luzem. Warto jednak znać zasady, które zmniejszają ryzyko ataku:

• Nie uciekaj i nie biegnij. Ruch uruchamia u psa instynkt pogoni.
• Stań nieruchomo bokiem do psa, ręce trzymaj blisko ciała, nie machaj nimi.
• Unikaj patrzenia psu prosto w oczy – może to odebrać jako wyzwanie.
• Mów spokojnie i nisko, nie krzycz.
• Odgrodź się przedmiotem – plecakiem, kurtką, rowerem.
• Jeśli pies cię przewróci, zwiń się w kłębek, osłoń dłońmi kark i szyję, a łokciami twarz.

Te zasady warto omówić z dziećmi i nastolatkami, które same chodzą na spacery czy biegają po lesie.

Apel do właścicieli psów: odpowiedzialność zaczyna się od smyczy

To zdarzenie pokazuje, że nawet psy spokojne na co dzień mogą zachować się agresywnie. Policja apeluje do właścicieli czworonogów:

• nie spuszczaj psa ze smyczy tam, gdzie możesz stracić nad nim kontrolę – w lesie obowiązuje zakaz puszczania psów luzem;
• nie zostawiaj psa bez nadzoru, nawet na chwilę;
• używaj smyczy, a w uzasadnionych sytuacjach także kagańca – z uwzględnieniem wielkości, temperamentu i zachowania psa;
• nie zakładaj, że twój pies „nigdy nikogo nie ugryzie”.

Zasada jest prosta: to właściciel odpowiada za zabezpieczenie psa i za skutki swojej nieostrożności. Kilka sekund nieuwagi może zostawić ślad na całe życie – zarówno na ciele, jak i w psychice poszkodowanej osoby.

Pogryzienie 15-latki w lesie pod Zawadzkiem to przestroga dla wszystkich opiekunów psów. Smycz, kaganiec i stały nadzór to nie przesada, lecz podstawowe środki bezpieczeństwa. Właścicielowi owczarka grozi odpowiedzialność wykroczeniowa, a w zależności od opinii biegłych – także karna i cywilna.

Bibliografia

1. Komenda Powiatowa Policji w Strzelcach Opolskich – komunikat w sprawie pogryzienia 15-latki przez psa w gminie Zawadzkie, 11 października 2026 r., strzelce-opolskie.policja.gov.pl.

2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (art. 77, art. 166), tekst jednolity w Internetowym Systemie Aktów Prawnych, isap.sejm.gov.pl.

3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (art. 157), isap.sejm.gov.pl.

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (art. 431, art. 445), isap.sejm.gov.pl.

5. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (art. 30), isap.sejm.gov.pl.

6. Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, isap.sejm.gov.pl.

7. World Health Organization, Animal bites – fact sheet, who.int.

8. World Health Organization, Rabies – fact sheet, who.int.

Główny Inspektorat Weterynarii opublikował 12 października aktualizację danych dotyczących wścieklizny w Polsce. Według komunikatu od początku 2026 roku potwierdzono siedem ognisk choroby.

Cztery z nich odnotowano w województwie lubelskim, a po jednym w województwach podlaskim, mazowieckim i podkarpackim.

Ostatnie z dotychczas wykrytych ognisk stwierdzono 2 października u lisa w miejscowości Żurawce, w gminie Lubycza Królewska, w powiecie tomaszowskim w województwie lubelskim.

W kwietniu zakażenie potwierdzono u kota w powiecie bialskim w województwie lubelskim. Chorobę stwierdzono także u jenota, kuny i lisów.

Szczegółowe informacje o lokalizacji ognisk oraz datach ich wykrycia publikuje Główny Inspektorat Weterynarii.

Wścieklizna jest groźna dla zwierząt i ludzi

Wścieklizna to wirusowa choroba zakaźna, która atakuje układ nerwowy ssaków, w tym ludzi. Po wystąpieniu objawów klinicznych jest niemal zawsze śmiertelna, dlatego tak ważne są profilaktyka i szybkie działanie po możliwym kontakcie z wirusem.

Do zakażenia może dojść przede wszystkim przez ugryzienie zakażonego zwierzęcia. Niebezpieczny może być również kontakt zakażonej śliny z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi.

Zachowanie zwierzęcia nie zawsze pozwala rozpoznać chorobę. Niepokój powinny wzbudzić m.in. nagła, nietypowa agresja, nadmierne pobudzenie, zaburzenia koordynacji ruchowej, trudności z połykaniem lub wyraźna zmiana zachowania. Objawy mogą jednak wyglądać różnie, dlatego nie należy samodzielnie oceniać, czy zwierzę jest zakażone.

Jak chronić psa i kota przed wścieklizną?

Podstawą profilaktyki jest przestrzeganie obowiązujących zasad szczepień. W Polsce szczepienie przeciwko wściekliźnie jest obowiązkowe u psów, które ukończyły trzeci miesiąc życia. Należy zaszczepić je w ciągu 30 dni od ukończenia tego wieku, a następnie ponawiać szczepienie nie rzadziej niż co 12 miesięcy.

W przypadku kotów szczepienie przeciwko wściekliźnie nie jest powszechnie obowiązkowe na takich samych zasadach jak u psów, ale lekarz weterynarii może zalecić je w zależności od trybu życia zwierzęcia i lokalnego ryzyka. Szczególne znaczenie ma to w przypadku kotów wychodzących, które mogą mieć kontakt z dzikimi ssakami. W niektórych obszarach mogą obowiązywać dodatkowe ograniczenia lub nakazy wynikające z lokalnych przepisów.

Podczas spacerów warto trzymać psa pod kontrolą i nie dopuszczać do kontaktu z dzikimi zwierzętami. Nie należy dotykać znalezionych martwych lisów ani innych dzikich ssaków, a także próbować łapać zwierząt, które zachowują się nietypowo.

Jeśli zwierzę domowe zostanie pogryzione przez dzikie zwierzę lub dojdzie do podejrzanego kontaktu, należy jak najszybciej skontaktować się z lekarzem weterynarii. Nie warto czekać na pojawienie się objawów.

Co zrobić po ugryzieniu przez podejrzane zwierzę?

Jeśli człowiek zostanie ugryziony, podrapany lub miał kontakt śliny zwierzęcia z uszkodzoną skórą albo błonami śluzowymi, powinien natychmiast dokładnie przemyć miejsce kontaktu wodą z mydłem i pilnie skontaktować się z lekarzem. Specjalista oceni ryzyko zakażenia i zdecyduje o konieczności profilaktyki poekspozycyjnej, w tym szczepienia.

Nie należy czekać na objawy ani zakładać, że zwierzę było zdrowe tylko dlatego, że nie wyglądało na chore. W przypadku wścieklizny szybka reakcja ma kluczowe znaczenie.

Aktualne dane GIW pokazują, że choroba nadal występuje w Polsce. Nie oznacza to, że każde spotkanie z dzikim zwierzęciem jest niebezpieczne, ale przypomina o znaczeniu szczepień, ostrożności i odpowiedniego postępowania po możliwym kontakcie z wirusem.

We wtorek rano na terenie ZOO Łączna w pobliżu Mieroszowa pojawili się policjanci, prokuratorzy i biegli. Prowadzone są przeszukania oraz oględziny, które mają pomóc w ustaleniu, czy w ogrodzie dochodziło do nieprawidłowości w opiece nad zwierzętami.

Jak poinformował Mariusz Pindera, rzecznik prokuratury w Świdnicy, zatrzymano cztery osoby. Według informacji przekazanych przez RMF FM wśród nich znaleźli się właściciel ogrodu Marcin Nowaczyk oraz pracownicy placówki.

Postępowanie dotyczy podejrzeń związanych m.in. z warunkami bytowymi zwierząt, dostępem do pokarmu i opieki weterynaryjnej oraz prowadzeniem ewidencji. Okoliczności te są obecnie weryfikowane przez śledczych. Na moment publikacji zatrzymanym nie przedstawiono zarzutów. Sam fakt zatrzymania nie przesądza o winie żadnej z osób.

Czy zwierzęta z ZOO Łączna zostaną odebrane?

Jednym z najważniejszych pytań jest obecnie przyszłość zwierząt przebywających w ogrodzie. Mariusz Pindera w rozmowie z Radiem Eska wyjaśnił, od czego zależeć będą dalsze decyzje:

- Prokurator, kilka grup policji i biegli dokonują przeszukania i oględzin terenu tego zoo. W zależności od wyników tych czynności będą podejmowane decyzje, czy zwierzęta będą zabierane czy nie  – przekazał rzecznik prokuratury. 

Oznacza to, że wynik oględzin i ocena zgromadzonego materiału mają znaczenie dla dalszego losu zwierząt. Na tym etapie nie należy zakładać, że wszystkie zostaną przeniesione do innych placówek.

Dyrekcja ZOO Łączna zabrała głos

Dzień przed rozpoczęciem działań służb Marcin Nowaczyk opublikował w mediach społecznościowych apel, w którym odniósł się do zapowiadanej interwencji. Wyraził obawy dotyczące ewentualnego transportu zwierząt i konsekwencji zmiany ich miejsca pobytu.

W swoim wystąpieniu podkreślał, że opieka nad zwierzętami wymaga specjalistycznej wiedzy i uwzględniania potrzeb poszczególnych gatunków.

- Ewentualne ich przenoszenie to nie tylko kwestia transportu, to również ogromna odpowiedzialność za ich bezpieczeństwo, zdrowie i dobrostan – mówił.

Przedstawiciel ogrodu zapewnił również, że placówka posiada dokumentację dotyczącą opieki weterynaryjnej i funkcjonowania zoo oraz deklaruje gotowość do współpracy z właściwymi organami.

O dlaszym rozwoju sprawy będziemy informować. 

Akcję zainicjowało anonimowe zgłoszenie o nieodpowiednich warunkach przetrzymywania zwierząt. Na miejsce udali się przedstawiciele organizacji prozwierzęcych w asyście policji.

Zwierzęta znajdowały się w zamkniętych pomieszczeniach oraz na zewnątrz budynku. Według prokuratury były skrajnie wychudzone i miały widoczne objawy chorób skóry. Ze względu na ich krytyczny stan, organizacje natychmiast przejęły nad nimi opiekę. Podczas oględzin policjanci odnaleźli również szczątki martwego psa i kota.

- Zwierzęta były wychudzone, z widocznymi objawami chorób skórnych. Z uwagi na stan zwierząt zostały one przejęte przez przedstawicieli organizacji zajmujących się ochroną praw zwierząt. W trakcie oględzin posesji policjanci znaleźli także martwego psa i kota - czytamy w komunikacie częstochowskiej Prokuratury, 

Jakie zwierzęta odebrano właścicielowi

Zarzuty obejmują rażące zaniedbania wobec 65 zwierząt. Z posesji odebrano:

• 39 psów rasy thai ridgeback,
• 10 psów w typie buldoga chińskiego,
• 14 kotów bengalskich,
• 2 afrykańskie popielice (małe, egzotyczne gryzonie).

Zapewnienie tak licznej grupie odpowiednich warunków bytowych, pełnowartościowej karmy, czystych legowisk oraz stałej opieki weterynaryjnej wymaga ogromnych nakładów pracy i środków. W przypadku gatunków egzotycznych, takich jak popielice, dochodzą do tego rygorystyczne wymagania dotyczące temperatury i diety, których na posesji w Sadowie zabrakło.

Zarzuty i prawna definicja znęcania się

Prokuratura Rejonowa w Lublińcu postawiła 53-latkowi zarzut znęcania się nad zwierzętami ze szczególnym okrucieństwem, polegający na przetrzymywaniu ich w stanie rażącego zaniedbania, bez dostępu do odpowiedniej ilości pokarmu i wody.

Powszechnie znęcanie się kojarzone jest głównie z fizyczną przemocą. Ustawa o ochronie zwierząt definiuje to pojęcie znacznie szerzej, kwalifikując jako przestępstwo również:

• utrzymywanie w niewłaściwych warunkach bytowych (w tym w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa),
• trzymanie w przestrzeniach uniemożliwiających przyjęcie naturalnej pozycji,
• głodzenie i pozbawianie dostępu do wody,
• niezapewnienie opieki weterynaryjnej w przypadku choroby.

Długotrwałe zaniedbanie powoduje u zwierząt równie dotkliwe cierpienie co zadawanie ran. Podejrzany nie przyznał się do zarzucanych czynów; do czasu prawomocnego wyroku chroni go domniemanie niewinności.

Areszt tymczasowy i kluczowe opinie biegłych

Sąd Rejonowy w Lublińcu uwzględnił wniosek prokuratury i zastosował wobec mężczyzny dwumiesięczny areszt tymczasowy. Decyzję uzasadniono obawą matactwa oraz ryzykiem ucieczki lub ukrywania się podejrzanego. Wykorzystanie tego środka zapobiegawczego w sprawach dotyczących zwierząt jest stosunkowo rzadkie, co dowodzi, jak poważnie organy ścigania potraktowały przypadek z Sadowa.

W dalszym toku śledztwa kluczowe znaczenie będą miały wyniki sekcji zwłok martwych zwierząt oraz opinie biegłych z zakresu weterynarii. To ich ekspertyzy pozwolą precyzyjnie ustalić stan odebranych zwierząt, czas trwania zaniedbań oraz bezpośrednie przyczyny zgonów, co może ostatecznie przesądzić o utrzymaniu najcięższej kwalifikacji prawnej czynu.

Co grozi za znęcanie się nad zwierzętami

Zgodnie z polską ustawą o ochronie zwierząt, sprawcy muszą liczyć się z surowymi konsekwencjami:

• za znęcanie się nad zwierzęciem grozi kara do 3 lat pozbawienia wolności,
• za znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem grozi od 3 miesięcy do 5 lat więzienia.
• Dodatkowo sąd ma obowiązek orzec zakaz posiadania zwierząt na okres od roku do 15 lat. Fakultatywnie może orzec przepadek zwierząt oraz zasądzić nawiązkę na cel związany z ich ochroną w wysokości od 1000 do 100 000 zł.

Jak reagować na krzywdę zwierząt

Przypadek z Sadowa udowadnia, że reakcja świadków pozwala uratować zwierzętom życie. Jeśli podejrzewasz, że zwierzę cierpi, powinieneś:

• zadzwonić na policję (112), zwłaszcza w sytuacjach bezpośredniego zagrożenia życia,
• powiadomić straż gminną lub miejską,
• skontaktować się z organizacjami prozwierzęcymi (np. TOZ),
• zawiadomić powiatowego lekarza weterynarii (szczególnie w przypadku większych hodowli lub zwierząt gospodarskich).

W miarę możliwości warto dokumentować sytuację (zdjęcia, daty), jednak bez wchodzenia na teren prywatny i narażania własnego bezpieczeństwa. W sytuacjach niecierpiących zwłoki ustawa pozwala policji, straży gminnej lub przedstawicielom upoważnionych organizacji na natychmiastowe odebranie zwierzęcia i późniejsze poinformowanie lokalnych władz.

Odebrane w Sadowie zwierzęta przechodzą obecnie proces intensywnego leczenia i rekonwalescencji. Po zakończeniu procedur prawnych będą mogły trafić do nowych, odpowiedzialnych domów.

12 października 2026 r. Główny Lekarz Weterynarii opublikował komunikat dotyczący zagrożenia grypą ptaków w związku z jesiennymi migracjami dzikiego ptactwa. Wraz z przemieszczaniem się ptaków rośnie ryzyko przeniesienia wirusa do gospodarstw utrzymujących drób.

Grypa ptaków, określana skrótem HPAI w przypadku wysoce zjadliwej postaci choroby, jest zakażeniem wirusowym, które może powodować masowe zachorowania i wysoką śmiertelność wśród ptaków. Szczególne znaczenie w rozprzestrzenianiu wirusa mają gatunki związane ze środowiskiem wodnym, w tym kaczki, gęsi i łabędzie.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przypomniało 9 października o zasadach bioasekuracji. Zalecenia dotyczą przede wszystkim hodowców drobiu, jednak komunikat jest również okazją, by przypomnieć o ostrożności podczas kontaktu z dzikimi ptakami.

Czy grypa ptaków jest zagrożeniem dla psów i kotów?

Grypa ptaków dotyka przede wszystkim ptaki, ale niektóre wirusy mogą zakażać również ssaki. W Polsce w 2023 r. odnotowano zakażenia wirusem grypy ptaków u kotów domowych. Nie oznacza to jednak, że każdy kontakt z dzikim ptakiem prowadzi do zakażenia zwierzęcia.

Główny Inspektorat Sanitarny podkreśla, że zakażenia ludzi wirusami wysoce zjadliwej grypy ptaków są rzadkie i wiążą się przede wszystkim z bezpośrednim kontaktem z zakażonymi ptakami lub skażonym środowiskiem.

W przypadku zwierząt domowych rozsądne jest ograniczenie kontaktu z chorymi lub martwymi ptakami oraz dbanie o higienę. Szczególną ostrożność warto zachować u kotów wychodzących, które mogą polować na dzikie ptaki, a także u psów, które podczas spacerów interesują się padliną.

Martwy ptak na spacerze? Nie pozwól psu ani kotu się do niego zbliżyć

Jeśli podczas spaceru znajdziesz martwego dzikiego ptaka, nie dotykaj go gołymi rękami i nie pozwalaj zwierzęciu go obwąchiwać, gryźć ani przenosić. Nie próbuj samodzielnie zabierać zwłok ani ich utylizować.

Obecność martwego ptaka należy zgłosić odpowiednim lokalnym służbom. W zależności od miejsca i okoliczności można skontaktować się z urzędem gminy, strażą miejską lub powiatowym lekarzem weterynarii.

Jeżeli pies lub kot miał bezpośredni kontakt z martwym albo wyraźnie chorym ptakiem, warto skontaktować się z lekarzem weterynarii i opisać sytuację. Nie należy samodzielnie stawiać diagnozy ani podawać zwierzęciu leków.

Jak chronić zwierzęta w okresie jesiennych migracji?

W czasie spacerów w pobliżu zbiorników wodnych i miejsc, w których gromadzą się dzikie ptaki, warto stosować kilka prostych zasad:

• Pilnuj psa na spacerze. Nie pozwalaj mu podchodzić do martwych lub osłabionych ptaków ani ich zjadać.
• Zwracaj uwagę na kota wychodzącego. Jeśli to możliwe, ogranicz jego polowanie na dzikie ptaki.
• Dbaj o higienę po powrocie do domu. Myj ręce i nie pozwalaj kotu bawić się zabrudzonym obuwiem.
• Nie dotykaj padłych ptaków. Zgłoś ich obecność odpowiednim służbom.
• Obserwuj zachowanie pupila. Jeśli po kontakcie z dzikim ptakiem zauważysz niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem weterynarii.
• Jeśli w okolicy znajdziesz kilka martwych ptaków, nie zakładaj, że przyczyną jest grypa ptaków. Zgłoś sytuację służbom, które mogą ocenić, czy potrzebne są dalsze działania.

Czy trzeba obawiać się spacerów jesienią?

Nie ma powodu, by rezygnować ze zwykłych spacerów z psem tylko z powodu jesiennej migracji ptaków. Najważniejsze jest unikanie kontaktu z martwym i chorym ptactwem oraz niedopuszczanie do zjadania przez zwierzęta dzikich ptaków.

Komunikat Głównego Lekarza Weterynarii z 12 października dotyczy przede wszystkim ryzyka dla drobiu i konieczności przestrzegania zasad bioasekuracji. Nie jest równoznaczny z ogłoszeniem zagrożenia dla wszystkich psów i kotów w Polsce.

Źródła: Główny Inspektorat Weterynarii, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Główny Inspektorat Sanitarny.

Wszystko zaczęło się od zwykłego, choć nieprzyjemnego sporu. O pomoc policjantów poprosił mężczyzna, który nie mógł odzyskać swojego samochodu po zdarzeniu drogowym. Jak relacjonował, kilka dni wcześniej jego ojciec wraz ze znajomym rozbili auto, a pojazd został zaholowany na posesję kolegi ojca w gminie Zawady.

Problem polegał na tym, że gospodarz nie chciał oddać samochodu prawowitemu właścicielowi. Tłumaczył, że to on zapłacił za lawetę, która przywiozła auto na jego podwórko. Na miejsce pojechali funkcjonariusze z białostockiej patrolówki. Wyjaśnili sytuację i zgłaszający odzyskał pojazd – na tym interwencja mogła się zakończyć.

Szczenięta słaniały się na nogach, kocięta w podobnym stanie

Policjanci nie odjechali jednak od razu. Ich uwagę zwróciły szczenięta chodzące po posesji. Wygląd psiaków od razu ich zaniepokoił: maluchy były wyraźnie osłabione i słaniały się na nogach. W takim samym stanie były dwa kocięta.

Mundurowi rozejrzeli się po gospodarstwie i nigdzie nie znaleźli misek z wodą ani z karmą. Reakcja właścicieli była zaskakująca:

• 75-letni gospodarz stwierdził, że sprawa go nie obchodzi, bo nie ma za co karmić zwierząt,
• jego żona przyznała, że zajmuje się wyłącznie swoimi dwoma psami, a pozostałe zwierzęta jej nie interesują, bo nie jest ich właścicielką.

Kury, kaczki, świnia i sarna w zagrodzie

Psy i koty to nie jedyne zwierzęta, które policjanci zastali na posesji. Po podwórku chodziły kaczki i kury, swobodnie przemieszczała się też świnia. W zagrodzie zamknięta była natomiast sarna.

Obecność dzikiego zwierzęcia w zamknięciu to osobny wątek. Sarna to w Polsce gatunek łowny, a przetrzymywanie dzikich zwierząt w gospodarstwie domowym co do zasady wymaga podstaw prawnych lub zgody odpowiednich organów. Czy tak było w tym przypadku, ocenią służby, które otrzymały informacje o sprawie.

Fundacja zabrała 10 zwierząt. Sprawą zajmują się też inne instytucje

O tym, co zastali na miejscu, policjanci poinformowali dyżurnego Komisariatu Policji w Łapach. Na posesję przyjechał także pracownik fundacji, który zabrał pod swoją opiekę:

• 6 szczeniąt,
• 2 dorosłe psy,
• 2 kocięta.

Informacje o warunkach panujących w gospodarstwie trafiły również do powiatowego lekarza weterynarii oraz do urzędu gminy. To ważne, bo właśnie te instytucje odpowiadają za nadzór nad warunkami utrzymania zwierząt gospodarskich oraz za decyzje dotyczące dalszego losu zwierząt odebranych właścicielom.

Co grozi za znęcanie się nad zwierzętami? Przepisy w pigułce

Policjanci ustalają teraz zakres odpowiedzialności właścicieli posesji. Kluczowa będzie opinia biegłego z zakresu weterynarii – to od niej zależy, czy małżeństwo usłyszy zarzuty. Do czasu ewentualnego wyroku obowiązuje zasada domniemania niewinności.

Co mówią przepisy? Ustawa o ochronie zwierząt jasno określa obowiązki każdego, kto utrzymuje zwierzę:

• Obowiązek opieki – właściciel musi zapewnić zwierzęciu odpowiednie pomieszczenie, stały dostęp do wody i karmę (art. 9).
• Definicja znęcania – za znęcanie uznaje się m.in. utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, także w stanie rażącego niechlujstwa oraz zaniedbania prowadzące do cierpienia (art. 6).
• Kara więzienia – za znęcanie się nad zwierzęciem grozi do 3 lat pozbawienia wolności, a za znęcanie ze szczególnym okrucieństwem od 3 miesięcy do 5 lat (art. 35).
• Dodatkowe konsekwencje – sąd może orzec przepadek zwierzęcia, zakaz posiadania zwierząt na okres od roku do 15 lat oraz nawiązkę na cel związany z ochroną zwierząt.
• Odebranie interwencyjne – w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia zwierzęcia policjant, strażnik gminny lub przedstawiciel organizacji społecznej może je odebrać od razu, powiadamiając o tym wójta (art. 7).

Warto podkreślić, że brak pieniędzy nie zwalnia z odpowiedzialności. Prawo nie wymaga od właściciela luksusów, ale wymaga zaspokojenia podstawowych potrzeb – wody, jedzenia i schronienia.

Dlaczego głód i brak wody są tak groźne dla szczeniąt i kociąt?

Młode zwierzęta znoszą niedożywienie znacznie gorzej niż dorosłe. Ich organizmy intensywnie rosną, a jednocześnie mają niewielkie zapasy energii. Dlatego już krótki okres bez jedzenia i picia może prowadzić do poważnych problemów:

• odwodnienia, które u maluchów rozwija się bardzo szybko,
• spadku poziomu cukru we krwi, objawiającego się osłabieniem, chwiejnym chodem i apatią,
• wychłodzenia, bo wygłodzony organizm nie potrafi utrzymać prawidłowej temperatury,
• spadku odporności, który ułatwia rozwój infekcji i pasożytów.

Chwiejny chód, opisany przez policjantów, to sygnał alarmowy. Takie zwierzę wymaga szybkiej pomocy weterynarza – i właśnie dlatego interwencja fundacji była tak pilna.

Widzisz zaniedbane zwierzę? Tak możesz pomóc

Historia z gminy Zawady pokazuje, jak wiele zależy od uważności. Funkcjonariusze przyjechali w zupełnie innej sprawie, a mimo to nie przeszli obojętnie obok cierpienia zwierząt. Każdy z nas może zrobić to samo:

1. Zadzwoń na numer alarmowy 112 lub na najbliższy komisariat, jeśli zwierzę jest w bezpośrednim zagrożeniu.

2. Powiadom straż gminną lub miejską albo urząd gminy, który odpowiada za opiekę nad zwierzętami na swoim terenie.

3. Skontaktuj się z organizacją prozwierzęcą – fundacje i stowarzyszenia mogą interweniować i zapewnić zwierzętom opiekę.

4. Zgłoś sprawę powiatowemu lekarzowi weterynarii, zwłaszcza gdy dotyczy zwierząt gospodarskich.

5. Udokumentuj sytuację – zdjęcia, nagrania i notatka z datą ułatwią służbom działanie. Nie wchodź jednak na cudzą posesję bez zgody.

Bieda nie może oznaczać cierpienia zwierząt

Trudna sytuacja finansowa może się zdarzyć każdemu. Jeśli jednak nie jesteśmy w stanie wyżywić swoich zwierząt, nie wolno zostawiać ich samym sobie. Warto zwrócić się o pomoc do gminy, która ma obowiązek realizować coroczny program opieki nad zwierzętami bezdomnymi, do schroniska lub do lokalnych fundacji. Wiele z nich pomaga w znalezieniu domów dla szczeniąt i kociąt, a gminy często finansują sterylizację i kastrację, które zapobiegają kolejnym niechcianym miotom.

Dziesięć zwierząt z gminy Zawady trafiło już pod troskliwą opiekę. Teraz przed nimi powrót do zdrowia, a – miejmy nadzieję – także nowe, odpowiedzialne domy.

Bibliografia

1. Komenda Miejska Policji w Białymstoku – komunikat prasowy o interwencji w gminie Zawady (materiał źródłowy przekazany przez redakcję; przed publikacją warto dodać link do komunikatu na stronie policji).

2. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz.U. 1997 nr 111 poz. 724 z późn. zm.), art. 6, 7, 9 i 35 – Internetowy System Aktów Prawnych Sejmu RP, isap.sejm.gov.pl.

3. Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (z późn. zm.) – Internetowy System Aktów Prawnych Sejmu RP, isap.sejm.gov.pl.

4. Główny Inspektorat Weterynarii – informacje o zadaniach Inspekcji Weterynaryjnej w zakresie ochrony zwierząt, wetgiw.gov.pl.

Jak relacjonuje Ochotnicza Straż Pożarna w Konarach, strażacy zostali zadysponowani o godz. 16.48 do konia, który ugrzązł w bagnie przy ul. Bonifraterskiej. Po dotarciu na miejsce ratownicy potwierdzili treść zgłoszenia. W głębi lasu znajdował się koń, który nie mógł opuścić grząskiego terenu.

Takie wezwania nie należą do codzienności, ale nie są też rzadkością. Strażacy coraz częściej ratują zwierzęta, a duże zwierzęta gospodarskie, takie jak konie czy krowy, stanowią dla nich szczególne wyzwanie. Utrudnia je masa zwierzęcia, jego reakcja na stres i trudny teren.

Akcja ratunkowa w lesie: kto pomagał?

Uwolnienie konia wymagało współpracy wielu osób. W działaniach brały udział:

• Ochotnicza Straż Pożarna Mogilany,
• Ochotnicza Straż Pożarna w Konarach,
• Jednostka Ratowniczo-Gaśnicza Państwowej Straży Pożarnej w Skawinie,
• pracownicy stadniny koni, którzy wspierali strażaków na miejscu.

Strażacy podkreślają, że sukces był możliwy dzięki współpracy wszystkich zastępów i opiekunów zwierzęcia. Obecność osób, które znają konia, ma w takich sytuacjach ogromne znaczenie. Spokojny głos i znajoma ręka pomagają opanować stres zwierzęcia, a od tego w dużej mierze zależy bezpieczeństwo całej akcji.

Dlaczego koń w bagnie to tak poważne zagrożenie?

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że silne zwierzę samo wyjdzie z błota. Niestety, bywa zupełnie odwrotnie. Koń wierzchowy waży zwykle około 500 kg, a jego masa opiera się na czterech stosunkowo małych kopytach. Na podmokłym gruncie nogi zapadają się głęboko, a gęste błoto działa jak przyssawka.

Najważniejsze zagrożenia dla uwięzionego konia to:

• panika i wyczerpanie: koń jest zwierzęciem uciekającym, więc w pułapce gwałtownie się szarpie, co szybko odbiera mu siły i często pogrąża go jeszcze głębiej,
• wychłodzenie: zimne, mokre podłoże w październiku szybko odbiera ciepło, zwłaszcza gdy zwierzę jest długo unieruchomione,
• przeciążenie mięśni i urazy: długotrwały wysiłek i nienaturalna pozycja mogą prowadzić do uszkodzeń mięśni, ścięgien i stawów,
• ryzyko dla ludzi: przestraszony, ważący pół tony koń może nieumyślnie zranić ratowników, a grząski teren zagraża także im.

Dlatego liczy się czas, ale równie ważne jest działanie spokojne i przemyślane.

Jak strażacy ratują duże zwierzęta?

Komunikat z Konar nie opisuje szczegółowo technik użytych podczas tej akcji. Specjaliści od ratownictwa dużych zwierząt wskazują jednak kilka zasad, którymi kierują się ratownicy w podobnych sytuacjach:

• ocena terenu i zabezpieczenie ratowników: najpierw trzeba sprawdzić, gdzie grunt jest stabilny, i zadbać, by ratownicy sami nie ugrzęźli,
• uspokojenie zwierzęcia: często pomaga obecność opiekuna, a w razie potrzeby lekarz weterynarii może podać środki uspokajające,
• niedociąganie za głowę, szyję ani ogon: ciągnięcie za te części ciała może spowodować poważne urazy, dlatego stosuje się szerokie pasy zakładane pod tułów,
• rozluźnienie podłoża wokół nóg: pozwala zmniejszyć efekt zasysania,
• stopniowe wyciąganie: zwierzę przemieszcza się w kierunku twardego gruntu powoli, bez gwałtownych szarpnięć.

Po wydostaniu się z bagna koń powinien zostać obejrzany przez lekarza weterynarii. Nawet jeśli wygląda dobrze, skutki wysiłku i wychłodzenia mogą ujawnić się dopiero po kilku godzinach.

Co zrobić, gdy znajdziesz zwierzę uwięzione w bagnie?

Jeśli podczas spaceru po lesie natkniesz się na konia, krowę, psa czy dzikie zwierzę uwięzione w błocie lub wodzie, pamiętaj o kilku zasadach:

• Zadzwoń pod numer alarmowy 112 i jak najdokładniej opisz miejsce. Pomogą charakterystyczne punkty, nazwa drogi lub lokalizacja z telefonu.
• Nie wchodź samodzielnie na grząski teren. Bagno jest groźne także dla człowieka, a przestraszone zwierzę może zrobić krzywdę.
• Nie próbuj wyciągać zwierzęcia na siłę, np. za kantar, linę czy ogon.
• Zachowaj spokój i dystans. Krzyki i nerwowe ruchy zwiększają panikę zwierzęcia.
• Jeśli wiesz, czyje to zwierzę, powiadom właściciela. Jego obecność może bardzo pomóc ratownikom.
• Poczekaj na służby i przekaż im wszystkie informacje, które zebrałeś.

Lekcja dla właścicieli koni

Historia z Konar przypomina, że nawet dobrze znane okolice mogą kryć pułapki. Jesienią, po opadach deszczu, wiele leśnych i łąkowych terenów zamienia się w grząskie podłoże. Właściciele koni i stajni mogą zmniejszyć ryzyko, jeśli będą:

• regularnie sprawdzać ogrodzenia pastwisk i padoków,
• unikać tras przez podmokłe tereny w czasie jazd terenowych, szczególnie po ulewach,
• znać okolicę i oznaczać miejsca niebezpieczne,
• mieć pod ręką numer do lekarza weterynarii, który może przyjechać w nagłych przypadkach.

Szczęśliwy finał dzięki współpracy

Akcja w Konarach zakończyła się sukcesem: po około 40 minutach koń został uwolniony z bagna. To dobry przykład tego, jak wiele mogą zdziałać ochotnicze straże pożarne, Państwowa Straż Pożarna i ludzie, którzy na co dzień opiekują się zwierzętami. Strażakom z Mogilan, Konar i Skawiny oraz pracownikom stadniny należą się słowa uznania.

W poniedziałek do Straży Miejskiej Wodzisławia Śląskiego zadzwoniła zaniepokojona mieszkanka miasta. Idąc ulicą Powstańców Śląskich, usłyszała miauczenie. Dźwięk wydobywał się spod maski parkującego tam samochodu osobowego.

- W poniedziałek do Straży Miejskiej Wodzisławia Śląskiego przedzwoniła zatroskana mieszkanka miasta, która przechodząc ulicą Powstańców Śląskich usłyszała miauczenie kota, które wydobywało się spod maski parkującego w tym miejscu samochodu osobowego - czytamy w komunikacie strażników z Wodzisławia Ślaskiego.

Kobieta nie przeszła obojętnie. Zamiast założyć, że „ktoś inny się tym zajmie”, od razu powiadomiła służby. Jak się okazało – była to decyzja, która najpewniej uratowała zwierzęciu życie.

Akcja strażników miejskich krok po kroku

Funkcjonariusze, którzy przyjechali na miejsce, potwierdzili zgłoszenie: w komorze silnika rzeczywiście ukrywał się kot. Ponieważ zagrożone było zdrowie i życie zwierzęcia, strażnicy podjęli działania, które przebiegały w kilku etapach:

• ustalenie właściciela pojazdu – bez jego udziału trudno bezpiecznie otworzyć maskę i dostać się do wnętrza komory silnika,
• wydobycie kotka – mały zwierzak został schwytany spod maski,
• zapewnienie opieki – kociaka przewieziono do przytuliska przy ul. Marklowickiej w Wodzisławiu Śląskim.

Interwencja zakończyła się sukcesem. Gdyby jednak nikt nie usłyszał miauczenia, kierowca mógł nieświadomie uruchomić silnik i ruszyć w drogę z „pasażerem na gapę”.

Dlaczego koty chowają się pod maskami samochodów?

Dla kota, szczególnie młodego, bezdomnego lub wolno żyjącego, komora silnika to kusząca kryjówka. Powodów jest kilka:

• ciepło – silnik po jeździe długo oddaje ciepło, a w chłodne dni i noce to dla zwierzęcia prawdziwy „piec”,
• osłona przed wiatrem, deszczem i śniegiem – zakamarki pod maską chronią przed złą pogodą,
• poczucie bezpieczeństwa – ciasne, ciemne miejsce daje schronienie przed psami, ludźmi i ruchem ulicznym,
• łatwy dostęp – kot bez trudu wślizgnie się od spodu, przez nadkole lub szczelinę przy kole.

Problem polega na tym, że kryjówka, która wieczorem wydaje się bezpieczna, rano może stać się śmiertelną pułapką. Pasek klinowy, wentylator chłodnicy i inne ruchome elementy silnika w momencie rozruchu mogą poważnie zranić lub zabić zwierzę.

Idzie zima – zwierzęta będą szukać ciepła w autach

To zdarzenie z Wodzisławia Śląskiego jest szczególnie ważnym sygnałem właśnie teraz. Jesień przechodzi w zimę, noce są coraz zimniejsze, a przymrozki stają się codziennością. Im niższa temperatura, tym częściej zwierzęta szukają schronienia pod maskami samochodów.

Nie dotyczy to wyłącznie kotów. Pod maską lub w zakamarkach podwozia mogą schować się także:

• kuny, które dodatkowo potrafią pogryźć przewody i węże,
• małe gryzonie, np. myszy,
• jeże szukające miejsca na zimowe schronienie.

Dlatego w sezonie jesienno-zimowym każdy kierowca powinien wyrobić w sobie jeden prosty nawyk: zanim uruchomisz silnik, upewnij się, że pod maską nikt nie śpi.

Jak sprawdzić, czy pod maską nie ukrywa się kot? Prosta instrukcja dla kierowców

Wystarczy kilkanaście sekund, by uniknąć tragedii. Przed każdym uruchomieniem auta – zwłaszcza rano i po dłuższym postoju na zewnątrz:

1. Zastukaj w maskę – kilka mocnych uderzeń otwartą dłonią zwykle wystarczy, by wypłoszyć zwierzę.

2. Sprawdź okolice kół i nadkoli – to częsta droga wejścia do komory silnika.

3. Rozejrzyj się wokół auta – ślady łap na szronie, śniegu lub zakurzonej karoserii to wyraźna wskazówka.

4. Odczekaj chwilę – po otwarciu drzwi i zastukaniu daj zwierzęciu czas na ucieczkę.

5. Nasłuchuj – jeśli słyszysz miauczenie, piszczenie lub drapanie, nie uruchamiaj silnika.

6. W razie wątpliwości otwórz maskę – i sprawdź wnętrze komory silnika.

Co zrobić, gdy usłyszysz miauczenie spod maski?

Sytuacja z Wodzisławia Śląskiego pokazuje wzorcowe zachowanie. Jeśli zauważysz lub usłyszysz zwierzę w cudzym samochodzie:

• nie próbuj na siłę wyciągać zwierzęcia – przestraszony kot może uciec głębiej, zranić się lub podrapać ratującego,
• nie otwieraj cudzego auta – to zadanie dla służb i właściciela pojazdu,
• zadzwoń po pomoc – do straży miejskiej (numer alarmowy 986) lub na numer alarmowy 112, zwłaszcza poza godzinami pracy straży,
• zostań na miejscu, jeśli możesz – i wskaż służbom, skąd dobiega dźwięk.

Jeśli zwierzę ukryło się w Twoim własnym aucie, nie uruchamiaj silnika. Otwórz maskę, zachowaj spokój i daj kotu możliwość wyjścia. Gdy nie da się go bezpiecznie wydostać, wezwij pomoc.

Co dalej z kociakiem z Wodzisławia Śląskiego?

Uratowany kotek trafił do przytuliska przy ul. Marklowickiej. Tam znajdzie schronienie, ciepło i opiekę. Jeśli zwierzę ma właściciela, warto, by skontaktował się z przytuliskiem lub Strażą Miejską Wodzisławia Śląskiego.

Historia z ul. Powstańców Śląskich skończyła się dobrze dzięki jednej uważnej osobie i sprawnej akcji strażników. Kot pod maską samochodu to jednak zagrożenie, które zimą dotyczy każdego kierowcy. Kilka uderzeń w maskę przed jazdą to drobiazg, który może uratować życie zwierzęcia. Nie bądźmy obojętni – i przekażmy ten apel dalej.

14 października Prokuratura Okręgowa w Świdnicy poinformowała o nowych ustaleniach z oględzin prowadzonych na terenie ZOO Łączna. Znaleziono zakopane kości zwierząt, w szczególności kopytnych. Okoliczności ich śmierci nie zostały dotąd wyjaśnione.

Śledczy zwrócili również uwagę na warunki, w jakich przebywają pozostałe zwierzęta. Jak przekazał zastępca prokuratora okręgowego Marcin Witkowski:

- Pozostałe w ogrodzie zwierzęta były utrzymywane w zimnie pomimo ich potrzeb gatunkowych, w szczególności w odniesieniu do gatunków pochodzących z obszarów o ciepłym klimacie.

Podczas oględzin stwierdzono również brak odpowiednich zapasów karmy. W związku z sytuacją w działania pomocowe włączył się lokalny samorząd. Uzgodniono ustawienie i dogrzewanie namiotów.

Ważne jest jednak rozróżnienie ustaleń śledczych od ostatecznych wniosków dotyczących przyczyn śmierci zwierząt. Samo znalezienie kości nie przesądza o okolicznościach, w jakich zwierzęta zginęły.

Prokuratura apeluje o pomoc w relokacji zwierząt

W związku z sytuacją prokuratura zwróciła się do organizacji prozwierzęcych o pomoc w przejęciu opieki nad zwierzętami. Jak wynika z komunikatu, wcześniej przygotowano scenariusz relokacji, jednak część fundacji i organizacji społecznych wycofuje się z wcześniej deklarowanego wsparcia.

Powodem mają być obawy przed krytyką i agresją w przestrzeni medialnej. Marcin Witkowski zwrócił uwagę na trudności, które mogą opóźnić przeniesienie zwierząt do innych placówek:

- Prokuratura ma więc świadomość, że bez wsparcia organizacji prozwierzęcych nie uda się relokować zwierząt w jak najszybszym terminie.

W komunikacie znalazł się również bezpośredni apel do organizacji, które mogą pomóc w znalezieniu nowych miejsc dla podopiecznych ogrodu:

- Dlatego zwracamy się z apelem do organizacji prozwierzęcych o pomoc w przyjęciu opieki na zwierzętami przy pełnym wsparciu prokuratury i policji.

Organizacje zainteresowane udzieleniem pomocy mogą skontaktować się z prokuraturą pod numerem 570 479 540.

21 zwierząt z ZOO Łączna wyjechało do Holandii

Pierwsze transporty zostały już zrealizowane. Wojewódzki Inspektorat Weterynarii we Wrocławiu poinformował, że 13 października przygotowano dokumentację zdrowotną dla 21 zwierząt przeznaczonych do przewozu do uprawnionych podmiotów w Holandii.

Transport objął osiem gatunków: surykatki, walabie Benetta, kangury rude, sajmiri wiewiórcze, arę, tygrysa bengalskiego, tukany i czubacze.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie zwierzęta z ZOO Łączna zostaną przeniesione. Decyzje dotyczące kolejnych transportów zależą od ustaleń śledczych oraz oceny potrzeb poszczególnych zwierząt.

Pięć osób z zarzutami w sprawie ZOO Łączna

Sprawa dotyczy podejrzenia popełnienia przestępstw związanych ze znęcaniem się nad zwierzętami. Jak informowano po konferencji prasowej prokuratury 14 października, pięć osób zostało objętych postępowaniem i usłyszało zarzuty.

Według doniesień medialnych dotyczą one między innymi warunków utrzymywania zwierząt, ich niedożywienia i cierpienia. Prokuratura wystąpiła również o tymczasowe aresztowanie dyrektora zoo.

Zarzuty przedstawione w toku postępowania nie są równoznaczne z prawomocnym wyrokiem. Okoliczności sprawy są nadal wyjaśniane przez organy ścigania.

Działania obejmują oględziny terenu ogrodu, zabezpieczanie śladów i ocenę warunków utrzymywania zwierząt. W czynnościach uczestniczą również specjaliści z zakresu weterynarii.

GDOŚ prowadzi postępowanie w sprawie zezwolenia na prowadzenie zoo

Równolegle toczy się postępowanie administracyjne dotyczące przyszłości ogrodu. Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska poinformowała, że od 5 sierpnia 2026 r. prowadzi postępowanie w sprawie cofnięcia decyzji zezwalającej na utworzenie i prowadzenie ZOO Łączna.

Postępowanie jest następstwem kontroli Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu, podczas których stwierdzono nieprawidłowości w funkcjonowaniu placówki.

GDOŚ podkreśliła, że procedura administracyjna jest odrębna od śledztwa prowadzonego przez prokuraturę i policję.

Przyszłość ogrodu pozostaje więc przedmiotem odrębnego postępowania. Tymczasem najpilniejszym zadaniem jest zapewnienie zwierzętom odpowiednich warunków i znalezienie placówek, które będą mogły przejąć nad nimi opiekę.

Żuraw to jeden z najbardziej rozpoznawalnych ptaków w Polsce. Jest duży i smukły, ma długie nogi i szyję oraz popielatoszare upierzenie. Jego głos niesie się na kilometry – przyrodnicy nazywają go klangorem. Żurawie używają go do zaznaczania obecności, terytorium i kontaktu w stadzie.

To ptaki niezwykle rodzinne. Jak podkreślają przyrodnicy z Poleskiego Parku Narodowego, żurawie łączą się w pary na całe życie, a obowiązki przy wychowaniu młodych dzielą po równo. Nowego partnera wybierają dopiero po stracie poprzedniego. W Polsce żuraw jest objęty ochroną gatunkową.

Dlaczego żurawie lecą kluczem?

Charakterystyczny kształt litery V nie jest przypadkowy. Lot w kluczu pomaga ptakom oszczędzać energię na długiej trasie:

• mniejszy wysiłek – ptaki lecące za liderem korzystają z prądów powietrza wytwarzanych przez skrzydła poprzednika,
• zmiana na czele – prowadzenie klucza jest najbardziej męczące, dlatego ptaki co jakiś czas się zmieniają,
• łatwiejszy kontakt – w takim ustawieniu żurawie dobrze się widzą i słyszą, a rodziny trzymają się razem.

Noclegowiska i żerowiska – jak wygląda jesienny dzień żurawia

Przed odlotem żurawie gromadzą się w tzw. zlotowiskach. Ich dzień ma stały rytm:

1. Noc spędzają na płytkich rozlewiskach i torfowiskach, gdzie stojąc w wodzie, są bezpieczne przed drapieżnikami.

2. O świcie wylatują na okoliczne pola, łąki i ścierniska, by żerować.

3. Po południu i wieczorem wracają kluczami na noclegowisko – to najlepszy moment na obserwacje.

Przyrodnicy z Poleskiego Parku Narodowego zwracają uwagę, że żurawie najłatwiej znaleźć tam, gdzie pola są świeżo skoszone: na łąkach, ścierniskach czy polach po zbiorze kukurydzy.

Ujście Warty – żurawie liczone w tysiącach

Jednym z najważniejszych jesiennych przystanków żurawi w Polsce jest Park Narodowy „Ujście Warty” w województwie lubuskim. Przyrodnicy regularnie liczą tam ptaki. Jak podawała PAP, w jednym z sezonów naliczono tam jesienią ponad 19 tysięcy żurawi. Dwa tygodnie później ich liczba spadła do 7,5 tysiąca, bo część ptaków ruszyła już w dalszą drogę.

Park „Ujście Warty” to prawdziwe ptasie królestwo. Według danych parku stwierdzono tu około 280 gatunków ptaków, a podczas wiosennych i jesiennych przelotów same gęsi potrafią liczyć ponad 100 tysięcy osobników.

Żurawie można jesienią obserwować także m.in. w Poleskim Parku Narodowym na Lubelszczyźnie, gdzie zlotowiska tworzą się już od połowy sierpnia.

Dokąd lecą żurawie i kiedy wrócą?

Żurawie z Polski zimują najczęściej na Półwyspie Iberyjskim, a w czasie srogich zim także w Afryce Północnej. Badania ptaków obserwowanych przez Poleski Park Narodowy pokazały, że „nasze” żurawie docierają m.in. do Włoch, Francji, Hiszpanii, Serbii i na Węgry. Jeden z ptaków doleciał aż do Algierii.

Według przyrodników z Ujścia Warty większość żurawi odlatuje na przełomie listopada i grudnia, a wraca pod koniec lutego. Coraz częściej zdarza się jednak, że część ptaków zostaje w Polsce na zimę.

Jak obserwować żurawie, nie płosząc ich?

Żurawie są płochliwe i bardzo czujne. Spłoszone stado traci energię, której potrzebuje na wędrówkę. Dlatego warto pamiętać o kilku zasadach:

• zachowaj dystans – obserwuj z daleka i nie podchodź do żerującego stada,
• zabierz lornetkę – dzięki niej zobaczysz ptaki z bliska, nie zbliżając się do nich,
• korzystaj z wież i platform widokowych – w parkach narodowych są wyznaczone miejsca do obserwacji,
• wybierz dobrą porę – wczesny ranek, gdy ptaki wylatują z noclegowiska, lub późne popołudnie, gdy wracają,
• bądź cicho – nie krzycz, nie trzaskaj drzwiami samochodu, ubierz się w stonowane kolory,
• zostań na ścieżkach – nie wchodź na pola i rozlewiska poza wyznaczonymi szlakami,
• nie używaj drona – to dla ptaków źródło silnego stresu, a w parkach narodowych obowiązują ograniczenia lotów,
• sprawdź zasady – przed wyjazdem zajrzyj na stronę parku narodowego, gdzie znajdziesz informacje o szlakach i stanie wody.

Jak radzą przyrodnicy z Poleskiego Parku Narodowego, jeśli chcemy zobaczyć żurawie z bliska, najlepiej się ukryć i cierpliwie czekać, aż same przylecą.

Jesienny spektakl na wyciągnięcie lornetki

Klucze żurawi to jeden z najpiękniejszych przyrodniczych widoków polskiej jesieni. Wystarczy wybrać się wieczorem w okolice noclegowiska, zabrać lornetkę i zachować ciszę. Pamiętajmy, że obserwujemy dzikie ptaki w trakcie wyczerpującej podróży – im mniej im przeszkadzamy, tym więcej z nich szczęśliwie dotrze do zimowisk i wróci do nas na wiosnę.

Bibliografia

1. Park Narodowy „Ujście Warty”: By bagna tętniły życiem! – folder informacyjny – liczba gatunków ptaków, skala przelotów.

2. PAP: Żegnamy żurawie. Ponownie zobaczymy je za pięć miesięcy – liczenia żurawi w PN „Ujście Warty”, rytm dnia, zimowiska.

3. PAP: Żurawie są rodzicielskie i opiekuńcze. Z Polesia mogą dolatywać nawet do Afryki – klangor, monogamia, trasy wędrówek (Poleski Park Narodowy).

4. Radio Lublin (za: Radio Kielce): Odlatujące żurawie zapowiadają koniec lata – zlotowiska i zasady obserwacji w Poleskim Parku Narodowym.

5. TVN24: 10 tysięcy żurawi u ujścia Warty – terminy odlotu i powrotu.

Czas zimowy wraca w ostatnią niedzielę października. W 2026 roku przypada to na 25 października: o godzinie 3:00 cofamy wskazówki na 2:00. Noc będzie więc o godzinę dłuższa.

Dla ludzi to zwykle niewielka zmiana. Zwierzęta domowe żyją jednak według stałych rytuałów – pór karmienia, spacerów czy powrotów domowników z pracy – a nagłe przesunięcie dnia o godzinę może je zdezorientować.

Jak zmiana czasu wpływa na psy i koty?

Pies czy kot nie patrzy na zegarek. Jego rytm wyznaczają światło, głód i nawyki. Po przejściu na czas zimowy pupil:

• budzi się „za wcześnie” – dla nas to 5:00, ale dla niego wciąż 6:00 i pora śniadania,
• domaga się jedzenia wcześniej niż jesteśmy gotowi je podać,
• potrzebuje wcześniejszego spaceru – dotyczy to zwłaszcza psów przyzwyczajonych do stałych godzin wyjść,
• może być niespokojny – w szczególności starsze zwierzęta, mocno przywiązane do rutyny.

Większość zdrowych zwierząt przestawia się na nowy tryb w ciągu kilku dni. Można im jednak ten proces ułatwić.

Jak przygotować pupila do zmiany czasu? Praktyczne wskazówki

Najlepiej zacząć przygotowania na kilka dni przed 25 października. Oto sprawdzone sposoby:

• Przesuwaj posiłki stopniowo – codziennie o 10–15 minut, tak by w dniu zmiany czasu pora karmienia zrównała się z nową godziną.
• Stopniowo przesuwaj spacery – zwłaszcza poranny i wieczorny.
• Nie reaguj na każde budzenie – jeśli zdrowy pies lub kot budzi Cię wcześnie rano, nie nagradzaj tego natychmiast jedzeniem, by nie utrwalać niepożądanego nawyku.
• Zadbaj o aktywność wieczorem – intensywna zabawa i dłuższy spacer przed snem pomogą zwierzęciu pospać dłużej.
• Bądź cierpliwy wobec seniorów i zwierząt chorych przewlekle – w ich przypadku adaptacja może trwać dłużej.

Uwaga: Jeśli Twój pupil przyjmuje leki o stałych porach (np. insulinę), skonsultuj z lekarzem weterynarii, jak bezpiecznie przesunąć godziny ich podawania.

Wcześniejszy zmrok a bezpieczeństwo na spacerach

Po zmianie czasu popołudniowy spacer z psem często wypada już po zmroku. Należy bezwzględnie zadbać o widoczność – zarówno zwierzęcia, jak i własną:

• obroża lub szelki z elementami odblaskowymi,
• lampka LED przypięta do obroży,
• odblaski lub kamizelka dla opiekuna,
• używanie smyczy zamiast swobodnego puszczania psa w pobliżu ulic.

Dzikie zwierzęta na drodze – zachowaj ostrożność po zmroku!

Zmiana czasu na zimowy ma jeszcze jeden skutek, o którym przypominają leśnicy. Popołudniowy szczyt komunikacyjny zaczyna pokrywać się z porą najwyższej aktywności dzikich zwierząt.

Jak podkreśla Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych, dzikie zwierzęta najczęściej przemieszczają się i żerują o świcie oraz po zapadnięciu zmroku. Na jezdnię mogą nagle wtargnąć m.in.:

• sarny i jelenie,
• dziki,
• lisy,
• a w niektórych regionach także łosie.

Leśnicy przypominają, że kierowca ma często zaledwie ułamek sekundy na reakcję. Do kolizji dochodzi nie tylko w lasach, ale również na drogach wśród pól, łąk czy w pobliżu rzek i zadrzewień.

Jak uniknąć zderzenia z dzikim zwierzęciem?

Najważniejsze zasady według Lasów Państwowych i Policji:

• dostosuj prędkość do warunków – im szybciej jedziesz, tym dłuższa droga hamowania,
• obserwuj pobocza – zwłaszcza na trasach biegnących przez lasy i pola,
• respektuj znak „dzikie zwierzęta” – jest ustawiany w miejscach, gdzie ryzyko spotkania zwierzyny jest realnie wyższe,
• pamiętaj o stadach – jeśli drogę przebiegła jedna sarna lub dzik, za chwilę mogą pojawić się kolejne osobniki,
• zachowaj szczególną czujność o świcie i po zmroku.

Co zrobić po kolizji ze zwierzęciem?

Zderzenie z sarną czy dzikiem to bardzo stresująca sytuacja. Zgodnie z wytycznymi Lasów Państwowych, należy podjąć następujące kroki:

• Nie odjeżdżaj z miejsca zdarzenia.
• Zabezpiecz miejsce – włącz światła awaryjne i, jeśli to bezpieczne, rozstaw trójkąt ostrzegawczy.
• Zadzwoń na numer alarmowy 112 – operator lub Policja przekażą informację odpowiednim służbom.
• Nie podchodź do rannego zwierzęcia – w szoku i bólu może zaatakować; nawet mała sarna potrafi bardzo groźnie kopnąć.
• Nie zabieraj martwego zwierzęcia – jest to prawnie zabronione.

Dalszymi procedurami zajmą się powołane do tego służby (m.in. Policja, lekarz weterynarii, zarządca drogi, służby komunalne lub Służba Leśna).

Koty to drapieżniki, ale chętnie podgryzają zieleń. Robią to z ciekawości, z nudy, dla zabawy albo po to, by pozbyć się kul włosowych. Szczególnie narażone są koty niewychodzące i młode, które wszystko sprawdzają zębami.

Problem w tym, że wiele popularnych roślin doniczkowych zawiera substancje szkodliwe dla zwierząt. Kot nie zawsze potrafi je rozpoznać – zwłaszcza gdy w domu brakuje mu bezpiecznej alternatywy do gryzienia.

Lilie – najgroźniejsze rośliny dla kota

Na szczycie listy roślin trujących dla kotów stoją prawdziwe lilie (rodzaj Lilium) oraz liliowce (Hemerocallis). To m.in. lilia wielkanocna, azjatycka, orientalna, tygrysia i popularna w bukietach odmiana Stargazer.

Dlaczego są tak niebezpieczne?

• trujące są wszystkie części rośliny – kwiaty, liście, łodygi, a nawet pyłek,
• wystarczy niewielka ilość – według ASPCA opisano przypadki ostrego uszkodzenia nerek po kontakcie z samym pyłkiem,
• groźna jest też woda z wazonu, w którym stały lilie,
• kot może zatruć się, myjąc futro – wystarczy, że otrze się o kwiat i zliże pyłek z sierści.

Toksyna z lilii uszkadza kanaliki nerkowe. Bez szybkiego leczenia może dojść do ostrej niewydolności nerek, która zagraża życiu kota.

Uwaga: nie każda roślina z „lilią” w nazwie jest prawdziwą lilią. Skrzydłokwiat (Spathiphyllum), zwany „lilią pokoju”, nie uszkadza nerek, ale również jest szkodliwy – zawiera szczawiany wapnia, o których piszemy niżej. Konwalia (zwana po angielsku „lilią doliny”) zawiera natomiast glikozydy nasercowe.

Monstera, difenbachia, filodendron – rośliny ze szczawianem wapnia

Druga duża grupa to rośliny zawierające nierozpuszczalne szczawiany wapnia. Mają one postać mikroskopijnych, ostrych kryształków, które przy gryzieniu wbijają się w błonę śluzową pyszczka. Według MSD Veterinary Manual do tej grupy należą m.in.:

• difenbachia (Dieffenbachia),
• monstera dziurawa (Monstera deliciosa),
• filodendrony (Philodendron),
• epipremnum, czyli popularny „scindapsus” (Epipremnum aureum),
• skrzydłokwiat (Spathiphyllum).

Objawy pojawiają się zwykle od razu po ugryzieniu:

• ból i pieczenie w pyszczku,
• intensywne ślinienie się,
• drapanie łapą po pyszczku,
• zaczerwienienie i obrzęk,
• wymioty, osowiałość, brak apetytu.

Dobra wiadomość: MSD Veterinary Manual podaje, że w większości przypadków rokowanie jest dobre, a zwierzę wraca do pełni zdrowia. Rośliny te nie uszkadzają nerek. Silny obrzęk w okolicy gardła może jednak utrudniać przełykanie i oddychanie – wtedy pomoc weterynarza jest pilna.

Inne rośliny trujące dla kotów

Przy wyborze kwiatów warto zwrócić uwagę także na inne rośliny, które według MSD Veterinary Manual często są przyczyną zatruć u zwierząt domowych:

• aloes – może wywołać wymioty i biegunkę,
• tulipany i narcyzy – szczególnie groźne są cebule,
• azalie i różaneczniki – zawierają substancje wpływające na serce,
• hortensje,
• rośliny z glikozydami nasercowymi (np. konwalia) – MSD zaznacza, że koty są na nie prawdopodobnie bardziej wrażliwe niż psy.

Rośliny trujące dla kotów – ściągawka

Lilie (Lilium), liliowce (Hemerocallis)

• nieznana toksyna
• ostra niewydolność nerek – stan nagły

Difenbachia, monstera, filodendron, epipremnum, skrzydłokwiat

• nierozpuszczalne szczawiany wapnia
• ból i obrzęk pyszczka, ślinienie, wymioty

Konwalia

• glikozydy nasercowe
• zaburzenia pracy serca

Tulipany, narcyzy

• m.in. alkaloidy (najwięcej w cebulach)
• wymioty, biegunka

Aloes

• saponiny, antrachinony
• wymioty, biegunka

Co zrobić, gdy kot zjadł trującą roślinę?

Najważniejsza zasada: nie czekaj na objawy. Szczególnie przy liliach liczy się każda godzina.

1. Odsuń kota od rośliny i zabierz resztki kwiatu.

2. Jeśli na futrze jest pyłek lilii, delikatnie zetrzyj go wilgotną ściereczką, żeby kot go nie zlizał.

3. Nie wywołuj wymiotów na własną rękę i nie podawaj żadnych domowych „odtrutek”.

4. Zadzwoń do lekarza weterynarii lub jedź do całodobowej lecznicy.

5. Zabierz ze sobą roślinę lub jej zdjęcie – to ułatwi ustalenie, z czym masz do czynienia.

Przy zatruciu liliami szybkie leczenie realnie ratuje życie. Jak wynika z publikacji w „Frontiers in Veterinary Science”, przeżywalność sięga nawet 100%, jeśli oczyszczanie przewodu pokarmowego i płynoterapię rozpocznie się w ciągu 48 godzin od kontaktu z rośliną. Rokowanie jest natomiast złe, gdy u kota rozwinie się bezmocz.

Bezpieczne rośliny dla kota – czym zastąpić trujące kwiaty?

Nie trzeba rezygnować z zieleni w domu. Wystarczy wybrać rośliny uznawane za nietoksyczne dla kotów. Według bazy roślin ASPCA należą do nich m.in.:

• zielistka (Chlorophytum comosum) – łatwa w uprawie i bardzo lubiana przez koty,
• kalatea (Calathea) – efektowne, wzorzyste liście,
• peperomia – wiele odmian, idealna na parapet,
• nefrolepis, czyli paproć „Boston” (Nephrolepis exaltata),
• storczyk ćmówka (Phalaenopsis),
• areka (Dypsis lutescens) – palma do większych wnętrz,
• pilea (Pilea peperomioides),
• trawa dla kota – kiełki owsa lub pszenicy, które kot może gryźć bez ograniczeń.

Pamiętaj, że nawet roślina nietoksyczna zjedzona w dużej ilości może wywołać wymioty. Nie stosuj też nawozów ani środków ochrony roślin w miejscach dostępnych dla kota.

Jak chronić kota przed trującymi roślinami?

• sprawdzaj każdą roślinę przed zakupem – również te w bukietach od gości,
• nie przynoś lilii do domu z kotem – nawet „na chwilę”, w wazonie poza zasięgiem,
• zapewnij kotu trawę do gryzienia – zmniejszysz pokusę podgryzania innych roślin,
• pamiętaj o kocie wychodzącym – lilie i liliowce rosną też w ogrodach,
• zapisz numer całodobowej lecznicy w telefonie.

Rośliny trujące dla kotów są obecne w wielu domach, często bez wiedzy opiekunów. Lilie stanowią śmiertelne zagrożenie i nie powinny trafiać do mieszkań z kotami. Monstera, difenbachia czy filodendron zwykle powodują „tylko” bolesne podrażnienie, ale i one wymagają ostrożności. Najlepszą ochroną jest świadomy wybór roślin – a w razie podejrzenia zatrucia szybki telefon do weterynarza.

15 października o godzinie 16:22 do Stanowiska Kierowania Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Świdnicy wpłynęło nietypowe zgłoszenie. W Jagodniku, w rejonie wału przeciwpowodziowego biegnącego wzdłuż rzeki Piławy, w metalowym ogrodzeniu zaplątał się ptak.

Okazało się, że to sowa, a dokładniej uszatka zwyczajna. Ptak próbował się uwolnić, ale każdy ruch mógł tylko pogarszać jego sytuację. W takich chwilach sowy szarpią się, tracą siły i mogą uszkodzić skrzydła, które są dla nich niezbędne do przeżycia.

Jak przebiegła akcja ratunkowa

Na miejsce zadysponowano jeden zastęp z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej PSP w Świdnicy, czyli samochód gaśniczy z wyposażeniem do ratownictwa technicznego (GBA-Rt). Strażacy ostrożnie wyplątali sowę z metalowej siatki. Następnie przekazali ją innym służbom, które zapewniły ptakowi dalszą opiekę.

Świdniccy strażacy podkreślili w komunikacie, że ich służba to nie tylko gaszenie pożarów i ratowanie ludzi, ale także pomoc zwierzętom w niebezpieczeństwie. Jak napisali: dla strażaków każde życie ma znaczenie.

Uszatka zwyczajna: kim jest uratowana sowa

Uszatka zwyczajna (Asio otus) to sowa średniej wielkości, wyraźnie mniejsza od puchacza czy puszczyka uralskiego. Mierzy zwykle około 35 cm długości, a rozpiętość jej skrzydeł sięga mniej więcej metra. Jest smukła i lekka, waży przeciętnie od 200 do 400 gramów.

Najłatwiej rozpoznać ją po kilku cechach:

• Pióra uszne, czyli charakterystyczne „uszka” na głowie. To nie są prawdziwe uszy, tylko pęczki piór, które sowa stroszy, gdy jest zaniepokojona.
• Pomarańczowe oczy, intensywne i wyraziste.
• Brązowe, kreskowane upierzenie, które świetnie maskuje ją wśród gałęzi.
• Uszatka prowadzi nocny tryb życia. Dzień spędza zwykle w gęstych koronach drzew, najchętniej iglastych, przytulona do pnia. Dzięki temu nawet osoby, które mijają ją codziennie, często nie zdają sobie sprawy z jej obecności.

Czym się żywi i dlaczego bywa nad wałami

Uszatka poluje głównie na drobne gryzonie, przede wszystkim na norniki. Dlatego chętnie wybiera tereny otwarte: łąki, pola, nieużytki i właśnie wały przeciwpowodziowe, na których gryzonie żyją licznie. Lata nisko nad ziemią i nasłuchuje ofiar.

Taki sposób polowania ma jednak swoją ciemną stronę. Nisko lecąca sowa, skupiona na zdobyczy, może nie zauważyć ogrodzenia, siatki czy drutu kolczastego. Zaplątanie się w ogrodzenie to jedno z typowych zagrożeń dla sów polujących na terenach otwartych.

Sowa, która nie buduje gniazd

Uszatka nie buduje własnych gniazd. Zajmuje stare gniazda innych ptaków, najczęściej srok i wron. Jesienią i zimą często tworzy zimowiska, czyli miejsca, w których kilka, kilkanaście, a czasem nawet kilkadziesiąt sów odpoczywa razem na jednym drzewie lub w jednej grupie drzew. Takie zimowiska spotyka się także w miastach: w parkach, na cmentarzach i osiedlach z iglakami.

Uszatka jest pod ochroną

W Polsce uszatka zwyczajna, podobnie jak wszystkie krajowe sowy, objęta jest ścisłą ochroną gatunkową. Oznacza to między innymi zakaz jej chwytania, przetrzymywania, płoszenia i niszczenia jej siedlisk. Przepisy dopuszczają jednak udzielenie pomocy rannemu lub uwięzionemu zwierzęciu i przekazanie go do ośrodka rehabilitacji zwierząt.

Uszatki są pożytecznymi sąsiadami człowieka. Zjadając duże ilości gryzoni, pomagają naturalnie ograniczać ich liczebność na polach i w pobliżu zabudowań.

Co zrobić, gdy znajdziesz sowę w potrzebie

Akcja w Jagodniku zakończyła się szczęśliwie, bo ktoś zauważył ptaka i nie przeszedł obojętnie. Strażacy apelują, by w podobnych sytuacjach zachować ostrożność i powiadomić służby. Oto, jak postępować:

• Nie próbuj na siłę wyplątywać ptaka. Szarpanie może uszkodzić skrzydła lub nogi sowy, a jej ostre szpony i dziób mogą zranić ciebie.
• Zadzwoń pod numer alarmowy 112. Dyspozytor przekaże zgłoszenie odpowiednim służbom, np. straży pożarnej lub straży gminnej.
• Możesz też skontaktować się z gminą lub najbliższym ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt. To tam ptak otrzyma fachową opiekę.
• Zachowaj dystans i ciszę. Stres jest dla dzikich zwierząt bardzo groźny, dlatego nie gromadź się wokół ptaka i nie rób mu zdjęć z bliska.
• Nie karm i nie pój sowy na własną rękę. Niewłaściwy pokarm może jej zaszkodzić.
• Jeśli ptak jest już wolny, ale osłabiony, można ostrożnie przykryć go ręcznikiem i umieścić w kartonie z otworami, w ciemnym i cichym miejscu, do czasu przyjazdu pomocy.

Mała akcja, wielka sprawa

Interwencja w Jagodniku pokazuje, że ratunek dla dzikiego zwierzęcia często zaczyna się od uważnego przechodnia. Gdyby nikt nie zgłosił uwięzionej sowy, mogłaby ona osłabnąć, zostać zaatakowana przez drapieżnika lub nie przeżyć nocnego chłodu. Dzięki szybkiej reakcji i pracy strażaków uszatka zwyczajna dostała drugą szansę.

To także dobra okazja, by przyjrzeć się ogrodzeniom wokół naszych domów i działek. Luźne siatki, porzucone zwoje drutu czy niezabezpieczone ogrodzenia na terenach otwartych mogą stać się śmiertelną pułapką dla sów, jeży i innych dzikich zwierząt.

BIBLIOGRAFIA

Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Świdnicy, komunikat „Nietypowa interwencja strażaków w Jagodniku – ratunek uszatki zwyczajnej”, profil KP PSP Świdnica w serwisie Facebook, październik 2026.

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. 2016 poz. 2183).

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1478 ze zm.).

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1580 ze zm.).

Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska, materiały dotyczące ochrony gatunkowej i postępowania z dzikimi zwierzętami, gdos.gov.pl.

Główny Inspektorat Ochrony Środowiska, Państwowy Monitoring Środowiska – Monitoring Ptaków Polski, monitoringptakow.gios.gov.pl.

Ryby zmiennocieplne – zima w trybie oszczędzania energii

Karasie i karpie koi to ryby zmiennocieplne. Temperatura ich ciała odpowiada temperaturze otaczającej wody. Gdy woda się wychładza, spada też tempo ich przemiany materii.

W praktyce wygląda to tak:

• poniżej ok. 12°C ryby jedzą wyraźnie mniej i wolniej trawią,
• poniżej ok. 8°C ich aktywność mocno spada, a układ pokarmowy praktycznie przestaje pracować,
• w temperaturze 4–6°C ryby przechodzą w stan zimowego odrętwienia: gromadzą się przy dnie, poruszają się rzadko i oszczędzają energię.

To właśnie dlatego jesienią stopniowo ograniczamy karmienie, a zimą przestajemy karmić całkowicie. Niestrawiony pokarm w przewodzie pokarmowym może wywołać choroby, a resztki rozkładające się na dnie zużywają cenny tlen.

Karp, przodek koi, ma w naturze dobrze wykształconą strategię zimowania. W gospodarstwach rybackich zimuje w specjalnych, głębszych stawach zwanych zimochowami. Ryby w oczku wodnym potrzebują podobnych warunków, tylko w mniejszej skali.

Fizyka pod lodem: dlaczego woda przy dnie ma 4°C

Kluczem do przetrwania ryb jest niezwykła właściwość wody. Większość substancji staje się tym gęstsza, im jest zimniejsza. Woda zachowuje się inaczej: największą gęstość osiąga w temperaturze około 4°C.

Co z tego wynika dla oczka wodnego?

• Jesienią powierzchnia wody stygnie, a zimniejsza i cięższa woda opada na dno. Ten proces, zwany jesiennym mieszaniem, trwa, dopóki cały zbiornik nie osiągnie ok. 4°C.
• Gdy temperatura powierzchni spada poniżej 4°C, woda przestaje opadać. Jest już lżejsza od tej przy dnie i zostaje na górze.
• Przy 0°C powierzchnia zamarza. Lód jest lżejszy od wody, więc pływa i działa jak pokrywa izolacyjna.

Tak powstaje zjawisko, które hydrobiolodzy nazywają stratyfikacją odwróconą (zimową). Pod lodem woda układa się warstwami: tuż pod lodem ma około 0°C, a im głębiej, tym jest cieplejsza, aż do ok. 4°C przy dnie.

Strefy termiczne w oczku wodnym zimą

Uproszczony przekrój zimowego oczka wygląda tak:

• Lód – izoluje wodę od mroźnego powietrza, ale też odcina ją od wymiany gazowej z atmosferą.
• Strefa przylodowa (0–2°C) – najzimniejsza warstwa. Ryby jej unikają.
• Strefa przejściowa – temperatura stopniowo rośnie wraz z głębokością.
• Strefa przydenna (ok. 4°C) – najcieplejsze i najstabilniejsze miejsce w zbiorniku. Właśnie tu zimują ryby.

Ta przydenna „poduszka” ciepłej wody to dla ryb schronienie. Każde działanie, które ją niszczy, osłabia szanse ryb na przetrwanie.

Dlaczego głębokość oczka ma tak duże znaczenie

W polskim klimacie lód na małych zbiornikach przy długotrwałych mrozach może mieć nawet kilkadziesiąt centymetrów grubości. Płytkie oczko może zamarznąć niemal do dna albo mieć tak cienką warstwę wody pod lodem, że nie wytworzy się w niej stabilna strefa 4°C.

Ogólne zalecenia dla oczek z rybami zimującymi na zewnątrz:

• dla karasi: przynajmniej część zbiornika o głębokości min. 80–100 cm,
• dla karpi koi: strefa głęboka o głębokości min. 120–150 cm, a przy większych rybach najlepiej więcej,
• powierzchnia strefy głębokiej: na tyle duża, by wszystkie ryby mogły swobodnie przebywać przy dnie.

Głębsza woda to także większa objętość, a więc więcej rozpuszczonego tlenu na każdą rybę i wolniejsze zmiany temperatury. Mały, płytki zbiornik reaguje gwałtownie na każdą zmianę pogody, co jest dla ryb dużym stresem.

Przyducha – cichy zabójca ryb pod lodem

Największym zagrożeniem zimą nie jest mróz, lecz przyducha, czyli niedobór tlenu w wodzie. Paradoksalnie zimna woda rozpuszcza więcej tlenu niż ciepła. Problem polega na tym, że pod lodem tlen jest zużywany, a nie ma skąd go uzupełnić.

Dlaczego tak się dzieje?

• Lód odcina dopływ tlenu z powietrza. Wymiana gazowa przez powierzchnię wody praktycznie ustaje.
• Śnieg na lodzie blokuje światło. Rośliny i glony przestają prowadzić fotosyntezę, więc nie produkują tlenu.
• Rozkład materii organicznej zużywa tlen. Opadłe liście, obumarłe rośliny, resztki pokarmu i odchody rozkładają bakterie, które pochłaniają tlen nawet w niskiej temperaturze.
• Gromadzą się szkodliwe gazy. Pod lodem zbierają się dwutlenek węgla, a przy dużej ilości mułu także metan i siarkowodór, który jest dla ryb silnie toksyczny.

Objawy przyduchy łatwo przeoczyć. Niepokojące są ryby przebywające tuż pod lodem lub przy przerębli, wyraźnie ospałe albo pływające na boku, a także zapach zgniłych jaj (siarkowodoru) po zrobieniu otworu w lodzie.

Jak prawidłowo napowietrzać oczko zimą

Napowietrzanie zimą jest potrzebne, ale robione nieumiejętnie może zaszkodzić. Najczęstszy błąd to pozostawienie kamienia napowietrzającego przy samym dnie. Pęcherzyki powietrza wywołują wtedy pionowy prąd, który miesza wodę i niszczy ciepłą strefę przydenną. Cały zbiornik może się wychłodzić do temperatury bliskiej zeru.

Zasady bezpiecznego zimowego napowietrzania:

• Podnieś kamień napowietrzający na głębokość ok. 15–30 cm pod powierzchnią, najlepiej przy brzegu, z dala od strefy, w której zimują ryby.
• Utrzymuj otwór w lodzie. Służy on do wymiany gazowej, czyli ucieczki szkodliwych gazów, a nie tylko do dostarczania tlenu. Pomocne są pływaki przeciwlodowe ze styropianu lub grzałki do oczek.
• Wyłącz kaskady, strumyki i fontanny. Intensywnie przepływająca woda bardzo szybko się wychładza.
• Podnieś lub wyłącz pompę przepływową pracującą przy dnie, aby nie mieszała warstw wody.
• Odgarniaj śnieg z części tafli lodu, aby do wody docierało światło.

Nigdy nie rozbijaj lodu

Uderzanie w lód młotkiem, siekierą czy łopatą to poważny błąd. Woda dobrze przenosi drgania, a fala uderzeniowa jest dla ryb w zimowym odrętwieniu ogromnym stresem i może je uszkodzić. Jeśli musisz zrobić otwór, postaw na lodzie garnek z gorącą wodą i poczekaj, aż lód się roztopi.

Jesienne przygotowanie oczka do zimy

Najwięcej dla bezpiecznego zimowania ryb można zrobić jesienią:

• usuń opadłe liście, a najlepiej rozciągnij nad oczkiem siatkę,
• odmul dno, ale z umiarem: nie usuwaj całego osadu naraz,
• przytnij obumierające rośliny wodne, ale zostaw część łodyg trzciny lub pałki ponad lodem; ich puste w środku łodygi wspomagają wymianę gazową,
• stopniowo ograniczaj karmienie i przejdź na lekkostrawną karmę,
• sprawdź, czy liczba ryb nie jest zbyt duża w stosunku do objętości wody.

Zrozumienie tego, co dzieje się pod lodem, pozwala uniknąć najczęstszych błędów. Wystarczająco głębokie oczko, czysta woda i przemyślane napowietrzanie sprawiają, że karasie i karpie koi wiosną znów pojawią się przy powierzchni, gotowe na nowy sezon.

BIBLIOGRAFIA

Szczerbowski J.A. (red.), Rybactwo śródlądowe, Instytut Rybactwa Śródlądowego, Olsztyn 2008.

Komunikaty Rybackie – czasopismo Instytutu Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie (artykuły dotyczące zimowania karpia i warunków tlenowych w stawach).

Kajak Z., Hydrobiologia – limnologia. Ekosystemy wód śródlądowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998.

Lampert W., Sommer U., Ekologia wód śródlądowych, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001.

Brylińska M. (red.), Ryby słodkowodne Polski, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000.

Opuszyński K., Podstawy biologii ryb, PWRiL, Warszawa 1983.

Wetzel R.G., Limnology: Lake and River Ecosystems, Academic Press, San Diego 2001.

Chomik waży zaledwie kilkanaście dekagramów, więc łatwo uznać, że wystarczy mu niewielki domek. To jeden z najtrwalszych mitów w opiece nad małymi ssakami. Wielkość ciała nie mówi nic o potrzebie ruchu – a ta u gryzoni jest ogromna.

Dziki chomik syryjski każdej nocy wędruje w poszukiwaniu pokarmu, kopie nory i znosi zapasy. Szczury to zwierzęta niezwykle ciekawskie, które eksplorują teren w pionie i poziomie. Świnki morskie, choć uchodzą za spokojne, w dobrych warunkach biegają, skaczą i chętnie przemieszczają się w grupie. Każdy z tych gatunków ma w sobie silną, wrodzoną motywację do ruchu i eksploracji. Nie da się jej „wyłączyć” tylko dlatego, że zwierzę zamieszkało w mieszkaniu.

Ile miejsca potrzebuje gryzoń? Zalecenia specjalistów

Najbardziej szczegółowe wytyczne dla właścicieli małych ssaków publikuje niemieckie Weterynaryjne Stowarzyszenie Ochrony Zwierząt (TVT). Jego zalecenia opierają się na badaniach behawioralnych i są szeroko cytowane w Europie. Poniżej zestawiamy je z wymiarami klatek, które wciąż często trafiają do domów.

Gatunek

• Minimum według specjalistów (dł. × szer. × wys.)
• Typowa „klatka dla chomika” ze sklepu
• Uwagi

Chomik syryjski (złocisty)

• 100 × 50 × 50 cm (ok. 0,5 m² podłogi)
• ok. 40–60 × 30 × 30 cm
• Badania wskazują, że 1 m² podłogi jeszcze wyraźniej poprawia dobrostan

Chomiki karłowate

• nie mniej niż dla chomika syryjskiego
• ok. 40–50 × 30 × 30 cm
• Są równie ruchliwe, mimo mniejszych rozmiarów

Świnki morskie (2–4 zwierzęta)

• co najmniej 2 m² wybiegu, +0,5 m² na każde kolejne zwierzę
• ok. 80–100 × 50 cm
• Sama klatka (min. 120 × 60 × 50 cm) to tylko kryjówka w większym wybiegu

Szczury (do 3 zwierząt)

• 100 × 50 × 100 cm lub wieża 80 × 50 × 120 cm
• ok. 60–80 × 40 × 50 cm
• Kilka pełnych pięter, nie z siatki; codzienny wybieg poza klatką

Warto wiedzieć, że przepisy w niektórych krajach są łagodniejsze od zaleceń weterynarzy. Na przykład austriackie prawo wymaga dla jednej lub dwóch świnek morskich klatki o wymiarach co najmniej 100 × 60 × 50 cm. W Polsce ustawa o ochronie zwierząt nie podaje konkretnych wymiarów. Nakłada jednak na właściciela obowiązek zapewnienia zwierzęciu pomieszczenia, które pozwala mu swobodnie zmieniać pozycję ciała. To absolutne minimum prawne, a nie wyznacznik dobrostanu.

Mity o klatkach dla gryzoni

Wokół małych zwierząt narosło wiele przekonań, które brzmią rozsądnie, ale nie mają oparcia w wiedzy o ich zachowaniu. Oto najczęstsze z nich:

• „Chomik jest mały, więc mała klatka mu wystarczy.” Potrzeba ruchu nie zależy od wielkości ciała. Badania pokazują, że chomiki w większych klatkach zachowują się spokojniej i rzadziej wykazują zachowania stresowe.
•  „Duży kołowrotek zastąpi przestrzeń.” Kołowrotek o średnicy co najmniej 30 cm (dla chomika syryjskiego) jest bardzo ważny, ale nie zastąpi miejsca do kopania, chowania zapasów i eksploracji.
• „Kilka pięter to tyle samo, co duża podłoga.” Dla chomików i świnek morskich liczy się przede wszystkim powierzchnia podłogi. Piętra są dodatkiem – wyjątkiem są szczury, które chętnie wspinają się w pionie.
• „Gryzienie prętów to zabawa albo sposób na ścieranie zębów.” Uporczywe, powtarzalne gryzienie krat to najczęściej objaw frustracji, a nie rozrywka.
• „Świnka morska jest leniwa i nie potrzebuje ruchu.” Świnki w ciasnych klatkach rzeczywiście mało się ruszają – ale dlatego, że nie mają gdzie. Na dużym wybiegu stają się zaskakująco aktywne.
• „Napis na opakowaniu gwarantuje, że klatka jest odpowiednia.” Nazwa „klatka dla chomika” to opis handlowy, a nie potwierdzenie zgodności z zaleceniami weterynarzy.

Co mówią badania? Klatka a stereotypie ruchowe

Stereotypie to powtarzalne, sztywne zachowania, które nie mają widocznego celu. U gryzoni są jednym z najczęściej opisywanych sygnałów, że zwierzę żyje w warunkach niezaspokajających jego potrzeb. Specjaliści od dobrostanu zwierząt laboratoryjnych i towarzyszących wiążą je z przewlekłą frustracją – sytuacją, w której silnie umotywowane zachowanie (np. kopanie, ucieczka, eksploracja) nie może zostać zrealizowane.

Dobrze udokumentowano to u chomików. W szwajcarskim badaniu z Uniwersytetu w Bernie obserwowano 60 samic chomika złocistego mieszkających w czterech różnych klatkach – od 1800 do 10 000 cm² powierzchni. Gryzienie prętów pojawiało się we wszystkich klatkach, ale zwierzęta w małych klatkach robiły to znacznie częściej i dłużej. Autorzy uznali, że dobrostan chomików trzymanych na powierzchni co najmniej 1 m² wyraźnie się poprawiał. Inne badanie tego samego zespołu wykazało, że samice z działającym kołowrotkiem rzadziej gryzły kraty niż te z kołowrotkiem zablokowanym.

Najczęstsze stereotypie u małych gryzoni to:

• uporczywe gryzienie lub „całowanie” prętów klatki,
• wspinanie się po kratach i zwisanie z sufitu klatki,
• bieganie po tej samej trasie, np. wzdłuż ściany,
• kopanie w jednym rogu bez efektu,
• salta i przewroty powtarzane w tym samym miejscu,
• nadmierne wylizywanie lub wygryzanie sierści (u siebie albo towarzyszy – częste u szczurów i świnek morskich).

Ważne: stereotypia to sygnał ostrzegawczy, a nie „zła cecha” zwierzęcia. Jeśli Twój chomik obgryza kraty, nie oznacza to, że jesteś złym opiekunem. To informacja, że warto coś zmienić.

Jak ciasnota wpływa na zdrowie fizyczne i psychiczne?

Zbyt mała przestrzeń odbija się zarówno na ciele, jak i na samopoczuciu zwierzęcia. Konsekwencje mogą narastać powoli i przez długi czas pozostawać niezauważone.

• Przewlekły stres – utrzymujące się napięcie osłabia odporność i sprzyja infekcjom, zwłaszcza dróg oddechowych u szczurów.
• Otyłość i słaba kondycja – brak ruchu prowadzi do nadwagi, a ta obciąża serce i stawy.
• Urazy zębów i pyszczka – gryzienie metalowych prętów może uszkadzać siekacze i prowadzić do ich nieprawidłowego starcia.
• Problemy z łapkami – zwierzęta spędzające czas na małej, często zabrudzonej powierzchni są bardziej narażone na odparzenia i stany zapalne podeszew.
• Zmiany zachowania – lękliwość, apatia, nadpobudliwość lub agresja wobec opiekuna i towarzyszy, zwłaszcza w grupach szczurów i świnek morskich.

Zdrowie psychiczne gryzoni to nie przenośnia. Zwierzę, które nie może kopać, chować się ani eksplorować, żyje w stanie ciągłej frustracji. Duża klatka i ciekawe wyposażenie to nie luksus, tylko podstawa dobrego samopoczucia.

Nie tylko metry. Jak urządzić przestrzeń dla gryzonia?

Duża powierzchnia to fundament, ale ważne jest też to, co się na niej znajdzie. Zalecenia specjalistów są dość zgodne:

• Chomiki: gruba warstwa ściółki do kopania, kilka kryjówek, kołowrotek z pełną powierzchnią biegową i zamkniętą tylną ścianką, materiał na gniazdo (siano, niebielony papier – nie „wata dla chomika”, która może zaciskać się na łapkach).
• Świnki morskie: zawsze co najmniej dwa zwierzęta, wybieg z kryjówkami z kilkoma wyjściami (tak, by każda świnka mogła się schować), siano dostępne bez ograniczeń.
• Szczury: grupa co najmniej dwóch–trzech zwierząt, pełne półki zamiast siatkowych, hamaki, liny, tunele oraz codzienny bezpieczny wybieg poza klatką.

Jeśli w sklepie nie znajdziesz klatki o odpowiednich wymiarach, możesz rozważyć duże terrarium, przerobioną szafkę albo samodzielnie zbudowany wybieg. Takie rozwiązania polecają m.in. fundacje i organizacje zajmujące się ochroną małych zwierząt.

Klatka dla chomika, świnki morskiej czy szczura powinna być znacznie większa niż sugerują popularne produkty. Według zaleceń weterynarzy chomik potrzebuje minimum 100 × 50 cm podłogi, świnki morskie – co najmniej 2 m² wybiegu, a szczury – wysokiej, wielopoziomowej klatki i codziennego ruchu poza nią. Zbyt ciasna przestrzeń sprzyja stereotypiom ruchowym, stresowi i chorobom. Dobra wiadomość jest taka, że zmiana warunków często szybko poprawia samopoczucie zwierzęcia.

Bibliografia

1. Fischer K., Gebhardt-Henrich S.G., Steiger A. (2007). Behaviour of golden hamsters (Mesocricetus auratus) kept in four different cage sizes. Animal Welfare, 16(1), 85–93. Cambridge Core

2. Gebhardt-Henrich S.G., Vonlanthen E.M., Steiger A. (2005). How does the running wheel affect the behaviour and reproduction of golden hamsters kept as pets? Applied Animal Behaviour Science, 95, 199–203. Refinement Database

3. Mason G., Latham N. (2004). Can't stop, won't stop: is stereotypy a reliable animal welfare indicator? Animal Welfare, 13 (suppl.), S57–S69.

4. Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT). Merkblatt Nr. 156 – Heimtiere: Goldhamster (2014). tierschutz-tvt.de

5. Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT). Merkblatt Nr. 159 – Meerschweinchen (2020). PDF

6. Tierärztliche Vereinigung für Tierschutz (TVT). Merkblatt Nr. 160 – Heimtiere: Ratten (2014). PDF

7. Oesterreich.gv.at – Mindestanforderungen für die Haltung von Meerschweinchen (oficjalny portal rządu Austrii). oesterreich.gv.at

8. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt, art. 9 (tekst jednolity w Dzienniku Ustaw).

Do zdarzenia doszło 14 października 2026 roku rano w Brzyskiej Woli (gmina Kuryłówka, woj. podkarpackie). Dyżurny Komendy Powiatowej Policji w Leżajsku otrzymał zgłoszenie, że na drzewie na jednej z posesji przebywa duży, dziki kot. Na miejsce natychmiast skierowano policyjny patrol.

Funkcjonariusze potwierdzili, że na gałęziach rzeczywiście znajduje się zwierzę. Po jego wyglądzie ocenili, że to najprawdopodobniej serwal – kot, którego trudno pomylić z jakimkolwiek innym gatunkiem. Smukła sylwetka, bardzo długie nogi, ogromne uszy i cętkowane, złocistopłowe futro to jego najbardziej charakterystyczne cechy.

Ogłoszenie o zaginięciu pomogło odnaleźć właściciela

Policjanci szybko powiązali nietypowe zgłoszenie z informacją o zwierzęciu, które niedawno uciekło z hodowli na terenie sąsiedniego powiatu niżańskiego. Funkcjonariusze odnaleźli w internecie ogłoszenie o zaginięciu serwala i skontaktowali się z jego właścicielem.

Mężczyzna przyjechał na miejsce i potwierdził, że kot należy do niego, a następnie sprowadził go na ziemię. Na nagraniu udostępnionym przez podkarpacką policję widać, jak właściciel ściąga zwierzę z drzewa, po czym serwal trafia do specjalnej klatki transportowej.

Ta historia doskonale pokazuje, jak ważne jest natychmiastowe zgłaszanie zaginięcia zwierzęcia – zarówno na policji, jak i w lokalnych mediach czy w grupach społecznościowych. To właśnie ogłoszenie pozwoliło mundurowym błyskawicznie ustalić, do kogo należy drapieżnik.

Pouczenie dla właściciela. Co mówi art. 77 Kodeksu wykroczeń?

Ucieczka zwierzęcia nie pozostała bez konsekwencji. Jak przypomina policja, niezachowanie ostrożności przy trzymaniu zwierzęcia stanowi wykroczenie z art. 77 § 1 Kodeksu wykroczeń. Przepis ten dotyczy każdego, kto nie zachowuje zwykłych lub nakazanych środków ostrożności przy opiece nad zwierzęciem – niezależnie od tego, czy chodzi o psa, czy o egzotycznego kota.

Za takie wykroczenie grozi kara ograniczenia wolności, grzywna do 1000 zł albo nagana. Policjanci mogą też poprzestać na pouczeniu i to właśnie taki środek zapobiegawczy zastosowano wobec właściciela serwala z Brzyskiej Woli.

Kim jest serwal? Afrykański kot o długich nogach i wielkich uszach

Serwal (Leptailurus serval) to średniej wielkości dziki kot pochodzący z Afryki. Najchętniej zamieszkuje sawanny, trawiaste równiny i tereny podmokłe na południe od Sahary. Oto kilka faktów o tym niezwykłym drapieżniku:

Wygląd: Smukłe ciało, najdłuższe nogi w proporcji do wielkości ciała spośród wszystkich kotowatych oraz duże, zaokrąglone uszy. Futro jest płowe lub złociste, pokryte czarnymi cętkami i pasami.

Rozmiary: Dorosłe osobniki ważą zwykle od kilku do kilkunastu kilogramów, a długość ich ciała (bez ogona) sięga od 60 do 90 cm.

Słuch: Wielkie uszy działają jak radary – serwal słyszy gryzonie poruszające się w wysokiej trawie, a nawet głęboko pod ziemią.

Polowanie: To prawdziwy mistrz skoku. Potrafi wybić się wysoko w powietrze i spaść na ofiarę z góry. Poluje głównie na gryzonie, ptaki, płazy i owady.

Tryb życia: Zazwyczaj samotnik, aktywny przede wszystkim o zmierzchu i w nocy.

Status ochronny: Według Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN) to gatunek najmniejszej troski. Serwal jest jednak objęty Konwencją waszyngtońską (CITES), która ściśle reguluje międzynarodowy handel dzikimi zwierzętami.

Wybitne zdolności wspinaczkowe tłumaczą, dlaczego zbiegły kot z Brzyskiej Woli schronił się właśnie na drzewie. Dla przestraszonego zwierzęcia w obcym miejscu wysoka gałąź stanowi naturalną kryjówkę i doskonały punkt obserwacyjny.

Dlaczego serwal to nie domowy mruczek?

Serwale coraz częściej trafiają do prywatnych hodowli, także w Polsce. Dużą popularnością cieszą się również koty savannah – krzyżówki serwala z kotem domowym. Należy pamiętać, że chociaż serwale wychowane przez człowieka bywają oswojone, to wciąż są to dzikie zwierzęta z bardzo silnym instynktem łowieckim.

Specjaliści z branży felinologicznej podkreślają, że utrzymanie serwala wymaga:

• przestronnej woliery, solidnie zabezpieczonej również od góry (koty te doskonale skaczą i się wspinają),
• odpowiedniej, surowej diety mięsnej, zbliżonej do pożywienia zdobywanego w naturalnym środowisku,
• specjalistycznej wiedzy o ich potrzebach i zachowaniu,
• dokumentów potwierdzających w pełni legalne pochodzenie zwierzęcia.

Zbiegły serwal może stanowić zagrożenie nie tylko dla ludzi, ale także dla drobnych zwierząt domowych i gospodarskich, takich jak kury czy króliki. Sam na wolności również znajduje się w niebezpieczeństwie – grozi mu potrącenie przez samochód, głód, wychłodzenie podczas jesiennych nocy czy atak bezpańskich psów.

To nie pierwszy uciekinier w Polsce

Historia z Podkarpacia nie jest przypadkiem odosobnionym. W ostatnich latach polskie media wielokrotnie informowały o serwalach widzianych na wolności w różnych częściach kraju. W jednym z głośniejszych przypadków policjanci z Buska-Zdroju poszukiwali osobnika, który uciekł z prywatnego domu przez otwarte okno dachowe. Mundurowi przypominali wówczas, że nawet łagodny z natury drapieżnik może zachować się nieprzewidywalnie, gdy poczuje głód lub strach.

Każda z tych sytuacji to sygnał ostrzegawczy dla właścicieli zwierząt egzotycznych: zaledwie jedno niedomknięte okno lub najmniejsze uszkodzenie woliery wystarczą, by doszło do niebezpiecznej ucieczki.

Zobaczyłeś egzotyczne zwierzę? Tak postępuj

Policja kategorycznie przypomina: „Jeśli zobaczysz zwierzę, które może być niebezpieczne, nie podchodź do niego i nie próbuj go łapać. Zadzwoń pod numer alarmowy 112”.

Co jeszcze warto zrobić w takiej sytuacji?

• Zachowaj bezpieczną odległość – nie zbliżaj się, nie wołaj zwierzęcia i absolutnie nie próbuj go karmić.
• Zadbaj o bezpieczeństwo najbliższych – zabierz dzieci oraz domowe pupile do domu.
• Zadzwoń pod 112 – podaj dokładną lokalizację oraz szczegółowy opis zaobserwowanego zwierzęcia.
• Obserwuj z dystansu – jeśli to bezpieczne, śledź wzrokiem kierunek przemieszczania się drapieżnika. To bardzo ułatwia pracę służbom.
• Dokumentuj zdarzenie – zrobienie zdjęcia lub nagrania z dużej odległości pomoże w szybkiej identyfikacji gatunku.
• Nie prowokuj – nie próbuj płoszyć ani zaganiać zwierzęcia, ponieważ przestraszony drapieżnik może zaatakować w samoobronie.

Interwencja w Brzyskiej Woli zakończyła się w pełni szczęśliwie: serwal jest cały i zdrowy, a jego właściciel został pouczony. To doskonały przykład na to, jak czujność mieszkańców zgłaszających nietypowe zdarzenia oraz sprawność policjantów potrafią zapobiec poważniejszemu zagrożeniu. Stanowi to jednocześnie jasną przestrogą dla każdego miłośnika egzotyki – zapewnienie zwierzęciu odpowiednich i bezpiecznych warunków to absolutny obowiązek, a nie tylko kwestia wyboru.

Do zdarzenia doszło w niedzielę, 18 października, około godziny 12:10 przy Miejskim Schronisku dla Bezdomnych Zwierząt w Opolu. Pracownicy zauważyli na terenie placówki niewielkiego psa, który nie należał do ich podopiecznych. Po przejrzeniu nagrań z monitoringu okazało się, że zwierzę zostało przerzucone przez wysokie ogrodzenie.

Na wideo widać mężczyznę, który podjeżdża z psem na rowerze, podchodzi do płotu, przerzuca zwierzę na teren wybiegu i odjeżdża. Nie podjął żadnej próby przekazania czworonoga personelowi, mimo że placówka funkcjonowała w tym czasie normalnie.

Najważniejsze fakty:

• kiedy: niedziela, 18 października, około południa,
• gdzie: Miejskie Schronisko dla Bezdomnych Zwierząt w Opolu,
• co się stało: pies został przerzucony przez trzymetrowe ogrodzenie,
• stan zwierzęcia: suczka jest bardzo wychudzona i zestresowana, jednak nie odniosła widocznych obrażeń,
• reakcja: zabezpieczono nagranie, a schronisko złożyło zawiadomienie na policję.

Koordynatorka schroniska, Aneta Dominik, w rozmowie z portalem 24opole.pl opisała sytuację dosadnie:

- Ktoś przerzuca psinkę przez płot jak piłkę.

Podkreśliła również, że pracownicy placówki nigdy wcześniej nie spotkali się z tak drastycznym sposobem porzucenia zwierzęcia.

„Nie w taki sposób!” – komunikat schroniska w Opolu

Schronisko opublikowało w mediach społecznościowych stanowczy komunikat. Przytaczamy go w całości:

Dziś ktoś przerzucił psa przez ogrodzenie naszego schroniska, które ma ok. 3 metry wysokości. W tym czasie schronisko było otwarte, a na miejscu byli pracownicy. Można było wejść, porozmawiać i znaleźć rozwiązanie. Wystarczyło podejść do sprawy po ludzku.

Zawsze jesteśmy gotowi przyjąć psa do schroniska i pomóc zwierzęciu, które tego potrzebuje. Ale nie w taki sposób! Nie ma żadnego usprawiedliwienia dla praktyk, które narażają zwierzę na niebezpieczeństwo. Schronisko jest miejscem, do którego można zwrócić się o pomoc, a nie przeszkodą, którą trzeba pokonać, przerzucając psa przez wysoki płot.

Nie wiemy, co kierowało osobą, która to zrobiła, ale wiemy jedno: na takie zachowania nie ma i nie będzie naszej zgody. Nie będziemy ich tolerować ani pozostawiać bez reakcji. Zdarzenie zostało zabezpieczone na monitoringu. Składamy oficjalne zawiadomienie na Policję.

Apelujemy: jeśli nie możesz dłużej opiekować się swoim psem, szukaj pomocy. Porozmawiaj z nami. Zawsze warto szukać rozwiązania — przede wszystkim z myślą o bezpieczeństwie zwierzęcia.

Reakcja władz Opola i wiceprezydenta Łukasza Sowady

Do sprawy odniosło się również miasto oraz wiceprezydent Łukasz Sowada. W opublikowanym oświadczeniu czytamy:

- Pękły nam wczoraj serca. Takie zachowania nie będą akceptowane. Piesek mógł bardzo ucierpieć w wyniku tego czynu. Schronisko w Opolu jest otwarte na rozmowę i wsparcie w różnych sytuacjach. Jeśli nie możesz dalej opiekować się zwierzakiem, przyjdź i porozmawiaj. Nikt nie będzie Cię oceniał.

Miasto poinformowało, że sprawca jest poszukiwany przez policję. Każdy, kto posiada jakiekolwiek informacje na temat zdarzenia, proszony jest o kontakt ze schroniskiem pod adresem: kierownik@schroniskowopolu.pl.

Suczka Hope – jak czuje się porzucony pies?

Po zabezpieczeniu czworonóg natychmiast trafił do pomieszczenia kwarantanny. Okazało się, że to suczka. Pracownicy nadali jej imię Hope (ang. „nadzieja”).

Zwierzę jest skrajnie wychudzone i wyraźnie zestresowane. Na szczęście upadek nie spowodował widocznych obrażeń zewnętrznych. Obecnie Hope przechodzi kompleksowe badania weterynaryjne, w tym analizę krwi, a jej stan dodatkowo oceni biegły. Nie wiadomo, w jakich warunkach żyła, zanim w tak brutalny sposób trafiła pod opiekę schroniska.

Dlaczego przerzucenie psa przez płot jest tak niebezpieczne?

Upadek z wysokości trzech metrów to dla psa – zwłaszcza małego i osłabionego – śmiertelne zagrożenie. Zwierzę nie wie, co się dzieje, nie potrafi przygotować się do lądowania i z dużą siłą uderza o twarde podłoże. Możliwe konsekwencje to między innymi:

• złamania i zwichnięcia kończyn, miednicy lub żeber,
• urazy kręgosłupa, które mogą prowadzić do trwałego niedowładu,
• obrażenia wewnętrzne, takie jak stłuczenia narządów czy niewidoczne od razu krwotoki,
• urazy głowy,
• silny stres i trauma, które na długo utrudnią psu ponowne zaufanie człowiekowi,
• ryzyko ucieczki lub konfliktu z innymi zwierzętami przebywającymi na wybiegu,
• brak wywiadu medycznego: personel nie wie, czy pies był szczepiony, na co choruje ani czy przyjmuje leki ratujące życie.

Gdy właściciel zrzeka się psa osobiście, pracownicy mogą zebrać informacje o jego wieku, stanie zdrowia, nawykach i charakterze. To ogromnie ułatwia proces adaptacji i przyspiesza znalezienie nowego domu. Porzucenie z zaskoczenia odbiera zwierzęciu tę szansę.

Co grozi za porzucenie psa? Przepisy w pigułce

Polska ustawa o ochronie zwierząt traktuje porzucenie zwierzęcia przez właściciela lub opiekuna jako formę znęcania się (art. 6 ust. 2 pkt 11). Czyn ten zagrożony jest karą do 3 lat pozbawienia wolności (art. 35 ust. 1a), a w przypadku działania ze szczególnym okrucieństwem – nawet do 5 lat (art. 35 ust. 2).

Dodatkowo sąd może orzec:

• zakaz posiadania zwierząt,
• przepadek zwierzęcia,
• nawiązkę finansową na cel związany z ochroną zwierząt.

Kwalifikacją prawną czynu w Opolu zajmie się policja oraz prokuratura, a ostateczny wyrok wyda sąd. Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia obowiązuje zasada domniemania niewinności.

Nie możesz dalej opiekować się psem? Oto, co powinieneś zrobić

Choroba, przeprowadzka, kłopoty finansowe czy życiowe zawirowania: sytuacje bywają nieprzewidywalne i zdarza się, że opieka nad zwierzęciem staje się niemożliwa. Schronisko w Opolu przypomina, że w takich momentach nikt nie będzie oceniał oddającego. Zamiast porzucać psa, należy:

• Porozmawiać ze schroniskiem lub urzędem gminy. Pracownicy pomogą znaleźć rozwiązanie lub wyjaśnią, jak formalnie wygląda proces zrzeczenia się zwierzęcia.
• Skontaktować się z lokalną fundacją prozwierzęcą. Takie organizacje często dysponują domami tymczasowymi i wspierają proces adopcyjny.
• Poprosić o pomoc bliskich. Być może rodzina lub znajomi mogą przejąć opiekę nad czworonogiem na stałe lub tymczasowo.
• Skonsultować się z weterynarzem lub behawiorystą, jeśli powodem decyzji są problemy z zachowaniem. Wiele trudności można z powodzeniem przepracować.
• Poszukać wsparcia w kosztach utrzymania. Niektóre organizacje i stowarzyszenia pomagają w zakupie karmy lub dofinansowują leczenie.

Najważniejsze, by działać otwarcie i dbać o bezpieczeństwo pupila. Pies przekazany z rąk do rąk ma znacznie lepszy start w nową rzeczywistość niż ten wyrzucony jak rzecz.

Jak możesz pomóc w tej sprawie?

Jeśli rozpoznajesz mężczyznę z nagrania, byłeś świadkiem niedzielnego zdarzenia w okolicy schroniska lub posiadasz jakiekolwiek przydatne informacje, powinieneś:

• napisać bezpośrednio do schroniska: kierownik@schroniskowopolu.pl,
• zgłosić sprawę na najbliższym komisariacie policji lub zadzwonić pod numer alarmowy 112.

Historia Hope dobitnie pokazuje, jak niewiele dzieliło ją od tragedii. Teraz suczka jest bezpieczna i otoczona troską ludzi, którzy chcą jej pomóc. Opolska placówka po raz kolejny przypomina: drzwi schroniska są otwarte i zawsze można porozmawiać, zanim dojdzie do nieodwracalnego dramatu.

BIBLIOGRAFIA

Miejskie Schronisko dla Bezdomnych Zwierząt w Opolu – komunikat na profilu Facebook (facebook.com/schroniskowopolu), październik 2026.

Urząd Miasta Opola, Łukasz Sowada, wiceprezydent Opola – komunikat w mediach społecznościowych, październik 2026.

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jednolity), art. 6 i art. 35 – Internetowy System Aktów Prawnych (isap.sejm.gov.pl).

Radio Opole: „Zamiast oddać do schroniska, ktoś rzucił psa przez ogrodzenie”, radio.opole.pl, 19.10.2026.

TVN24: „Opole. Ktoś przerzucił psa przez trzymetrowy płot schroniska. Sprawą zajmuje się policja”, tvn24.pl, 19.10.2026.

TVP Info: „Opole. Pies przerzucony przez płot schroniska. Monitoring uchwycił sprawcę”, tvp.info, 19.10.2026.

24opole.pl: „Potraktował psa jak piłkę. Wychudzoną suczkę przerzucono przez płot schroniska w Opolu”, 24opole.pl, 19.10.2026.

Czas na Opole: „Przerzucono psa przez 3-metrowe ogrodzenie schroniska w Opolu”, czasnaopole.pl, 19.10.2026.

10 czerwca 2025 roku badacze odnaleźli na terenie rezerwatu przyrody Mały Śnieżnik dziuplę lęgową dzięcioła trójpalczastego (Picoides tridactylus). Znajdowała się ona w żywym świerku pospolitym, rosnącym na wysokości około 1070 m n.p.m. w górnoreglowym borze świerkowym.

Dziupla była położona około 6,5 metra nad ziemią. Już podczas pierwszej obserwacji zauważono dorosłe ptaki karmiące młode. Dwa dni później wykonano dokumentację fotograficzną i nagrania, które potwierdziły, że para opiekowała się co najmniej dwoma pisklętami.

To właśnie te obserwacje pozwoliły jednoznacznie potwierdzić lęg gatunku w polskiej części Sudetów. Ostatni znany lęg dzięcioła trójpalczastego na Śląsku odnotowano w 1896 roku w okolicach Dusznik-Zdroju. Od tamtego czasu nie potwierdzono kolejnego lęgu w tym regionie aż do odkrycia na Małym Śnieżniku.

Dlaczego dzięcioł trójpalczasty wybrał Mały Śnieżnik?

Nie bez znaczenia jest charakter tutejszych lasów. W Masywie Śnieżnika występują rozległe górnoreglowe świerczyny, lasy bagienne oraz duża ilość martwego i zamierającego drewna. To właśnie takie środowisko sprzyja występowaniu dzięcioła trójpalczastego.

Od kwietnia 2025 roku obszar Małego Śnieżnika, wraz z sąsiednimi szczytami Wysoczka, Goworek i Średniak, objęty jest ochroną rezerwatową. Przez blisko cztery dekady planową gospodarkę leśną ograniczano tu do niezbędnego minimum, pozostawiając część drzew naturalnym procesom rozpadu.

Dla wielu osób martwe drzewa mogą wyglądać na oznakę zaniedbania lasu. Tymczasem mają ogromne znaczenie dla jego mieszkańców. Są siedliskiem owadów, które stanowią pokarm dzięciołów, a także zapewniają miejsca do wykucia dziupli licznym gatunkom ptaków.

Ile dzięciołów trójpalczastych żyje w Sudetach?

Obserwacje dzięcioła trójpalczastego w Masywie Śnieżnika prowadzono również przed potwierdzeniem lęgu. W ostatnich latach notowano między innymi pary ptaków i samce bębniące w pnie drzew. Znajdowano także opuszczone dziuple przypisywane temu gatunkowi.

Na podstawie wieloletnich obserwacji autorzy publikacji naukowej szacują, że w tej części Sudetów może obecnie gniazdować co najmniej 4–5 par dzięcioła trójpalczastego.

W skali kraju gatunek występuje przede wszystkim w Karpatach oraz północno-wschodniej Polsce. Krajową populację lęgową szacuje się na około 1000–1400 par. Dzięcioł trójpalczasty znajduje się na Czerwonej Liście Ptaków Polski w kategorii bliski zagrożenia (NT).

Potwierdzenie lęgu na Małym Śnieżniku jest zatem ważne nie tylko ze względu na historyczną przerwę w udokumentowanym gniazdowaniu. Dostarcza również informacji o rozmieszczeniu rzadkiego gatunku i warunkach, które pozwalają mu się rozmnażać.

Dzięcioł trójpalczasty – mieszkaniec starych lasów

Dzięcioł trójpalczasty jest silnie związany z dojrzałymi lasami iglastymi, zwłaszcza świerkowymi i jodłowymi. W przeciwieństwie do wielu gatunków dobrze przystosowanych do zmienionego przez człowieka krajobrazu potrzebuje środowiska, w którym nie brakuje martwych i zamierających drzew.

To właśnie w nich znajduje larwy i owady stanowiące jego pokarm. W takich drzewach może również wykuwać dziuple, które po opuszczeniu przez dzięcioły stają się schronieniem dla innych mieszkańców lasu.

Z gotowych dziupli korzystają między innymi sóweczki, sikory, muchołówki oraz drobne ssaki. Dzięcioły odgrywają więc ważną rolę w funkcjonowaniu leśnego ekosystemu, zapewniając miejsca lęgowe i schronienia również innym zwierzętom.

Dzięcioł trójpalczasty jest uznawany za gatunek wskaźnikowy dobrze zachowanych lasów górskich. Jego obecność może świadczyć o tym, że las zapewnia warunki potrzebne gatunkom zależnym od naturalnych procesów przyrodniczych.

Zorro to owczarek niemiecki przeszkolony do zadań patrolowo-tropiących. Służbę pełni w duecie ze swoim przewodnikiem, sierżantem sztabowym katowickiej policji. Zespół przeszedł pełne szkolenie w ośrodku w Sułkowicach. Umiejętności potwierdził pozytywnie zdaną atestacją, czyli egzaminem, który dopuszcza psa i przewodnika do pracy w terenie.

Wybór rasy nie jest przypadkowy. Owczarki niemieckie od dziesięcioleci należą do najczęściej wykorzystywanych psów służbowych na świecie. Cenione są za:

• inteligencję i szybkość uczenia się: dobrze reagują na komendy i potrafią pracować w zmiennych warunkach,
• świetny węch: pozwala im skutecznie podejmować i utrzymywać trop,
• wytrzymałość fizyczną: wytrzymują długie patrole i wymagające poszukiwania w terenie,
• silną więź z przewodnikiem: to podstawa pracy w policyjnym duecie.

Czym zajmuje się pies patrolowo-tropiący?

Psy patrolowo-tropiące to „wszechstronni zawodnicy” policyjnej kynologii. Na co dzień:

• uczestniczą w patrolach ulicznych,
• wspierają funkcjonariuszy podczas interwencji,
• pomagają w zabezpieczaniu imprez masowych i zgromadzeń,
• biorą udział w poszukiwaniach osób, w tym zaginionych i uciekających sprawców,
• tropią ślady i pomagają w sprawdzaniu terenu oraz pomieszczeń.

Ich obecność ma szczególne znaczenie wtedy, gdy trzeba szybko dotrzeć do poszukiwanej osoby. Dotyczy to na przykład zaginionego seniora, dziecka, które oddaliło się od opiekunów, albo sprawcy uciekającego z miejsca przestępstwa. Pies potrafi podjąć trop tam, gdzie człowiek nie widzi już żadnych śladów.

Jak wygląda szkolenie psa policyjnego?

Droga do służby jest długa i wymagająca, zarówno dla psa, jak i dla jego przewodnika. Zakład Kynologii Policyjnej w Sułkowicach to jedno z miejsc, w których przygotowuje się policyjne psy do pracy w różnych warunkach. Program szkolenia obejmuje między innymi:

• Posłuszeństwo, czyli bezbłędne reagowanie na polecenia przewodnika, także w stresujących sytuacjach.
• Tropienie śladów: pies uczy się podejmować zapach człowieka i podążać za nim.
• Przeszukiwanie terenu i pomieszczeń, czyli systematyczne sprawdzanie lasów, łąk, budynków czy piwnic.
• Oswajanie z otoczeniem: przyzwyczajanie do ruchu ulicznego, hałasu, tłumu i zmiennej pogody.

Ostatni punkt bywa niedoceniany, a ma ogromne znaczenie. Pies, który świetnie tropi na cichej łące, musi tak samo pewnie pracować na ruchliwej ulicy w centrum Katowic. Zamieszanie podczas zgromadzenia czy wycie syren nie mogą go rozpraszać.

Atestacja – egzamin, który otwiera drogę do służby

Szkolenie kończy się atestacją, czyli egzaminem sprawdzającym przygotowanie całego zespołu. Ocenia się nie tylko umiejętności psa, ale także współpracę z przewodnikiem: czy policjant potrafi „czytać” swojego czworonożnego partnera, a pies niezawodnie wykonuje jego polecenia. Pozytywny wynik oznacza, że duet jest gotowy do realizacji zadań służbowych.

Nauka nie kończy się po wyjściu z ośrodka

Ukończenie kursu to dopiero początek. Policyjny pies, podobnie jak sportowiec, musi trenować regularnie, by utrzymać formę. Codzienne ćwiczenia pozwalają podtrzymywać sprawność fizyczną, doskonalić tropienie i posłuszeństwo oraz utrwalać reakcje na komendy.

• Równie ważna jest relacja z przewodnikiem. Opiera się na:
• wzajemnym zaufaniu: w akcji policjant musi polegać na nosie i instynkcie psa,
• konsekwencji: jasne, powtarzalne zasady dają psu poczucie bezpieczeństwa,
• znajomości zachowania psa: przewodnik rozpoznaje sygnały, które pies wysyła, gdy złapie trop albo coś go zaniepokoi.

To właśnie zgranie duetu decyduje często o powodzeniu działań. Policjanci w takich sytuacjach opierają się nie tylko na własnym doświadczeniu, ale także na umiejętnościach swojego psa.

Specjalizacje psów służbowych w policji

Zorro dołącza do grona psów o różnych specjalnościach. Oprócz psów patrolowo-tropiących w polskiej policji służą także czworonogi wyszkolone do:

• wykrywania narkotyków, na przykład podczas kontroli osób, pojazdów czy przesyłek,
• wyszukiwania materiałów wybuchowych, na przykład przy zabezpieczaniu imprez i sprawdzaniu podejrzanych pakunków.

We wszystkich tych zadaniach kluczowy jest psi węch. Według literatury naukowej pies ma w nosie wielokrotnie więcej receptorów węchowych niż człowiek, a ośrodki mózgu odpowiedzialne za analizę zapachów są u niego znacznie bardziej rozbudowane. Dzięki temu psy potrafią wychwycić zapachy niewyczuwalne dla ludzi i pomagają tam, gdzie bez nich praca policjantów byłaby dużo trudniejsza.

Psia drużyna katowickiej policji

Zorro jest czternastym psem służbowym w katowickiej jednostce. Dziewięć psów, w tym Zorro, jest wyszkolonych do zadań patrolowo-tropiących. Trzy specjalizują się w wykrywaniu narkotyków, a dwa w wyszukiwaniu materiałów wybuchowych.

Każdy z tych psów ma swoje zadania, ale łączy je wspólny cel: wspieranie policjantów i dbanie o bezpieczeństwo mieszkańców Katowic.

Przed Zorro pierwsze dni służby

Nowy pies policyjny i jego przewodnik rozpoczynają wspólną pracę na ulicach Katowic. Przed nimi patrole, treningi i zadania, w których umiejętności zdobyte w Sułkowicach zostaną sprawdzone w praktyce. Redakcja zwierzaki.net dołącza się do życzeń katowickich policjantów: powodzenia, udanych treningów i wielu wspólnie zrealizowanych zadań!

Dolina Kluczwody leży na terenie Nadleśnictwa Krzeszowice i jest jednym z najpiękniejszych jurajskich wąwozów w okolicach Krakowa. To właśnie tam szerszeń żółtonogi, bo tak brzmi polska nazwa gatunku, założył kolonię.

Pierwsze sygnały dali pszczelarze, którzy zauważyli przy swoich ulach nietypowe owady. Gniazdo zlokalizował prof. Wojciech Solarz z Instytutu Ochrony Przyrody PAN, który śledził kierunki lotu szerszeni. To klasyczna metoda terenowa: owady wracające z łupem lecą prosto do gniazda, więc obserwując ich trasy z kilku punktów, można wyznaczyć miejsce, w którym się ono znajduje.

Usunięcie gniazda wymagało współpracy kilku instytucji. Udział w akcji wzięli:

• Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Krakowie
• Państwowa Straż Pożarna
• Instytut Ochrony Przyrody PAN
• Wydział Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach
• Wojewódzki Związek Pszczelarzy w Krakowie

Gniazdo odcięto od gałęzi w całości i zabezpieczono do badań uniwersyteckich. Naukowcy będą mogli sprawdzić m.in. wielkość kolonii i to, czy zdążyła ona wychować młode królowe, które mogłyby założyć kolejne gniazda.

Czym jest szerszeń azjatycki?

Szerszeń azjatycki pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej. Do Europy trafił przypadkiem: w 2004 roku zauważono go w południowo-zachodniej Francji, a naukowcy uważają, że przypłynął tam z ładunkiem towarów z Chin. W ciągu dwóch dekad rozprzestrzenił się do kilku innych krajów, m.in. Hiszpanii, Portugalii, Włoch, Belgii, Holandii, Niemiec i Wielkiej Brytanii.

Unia Europejska wpisała szerszenia żółtonogiego na listę inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii. Oznacza to m.in., że:

• nie wolno go celowo przewozić, hodować ani rozmnażać,
• państwa członkowskie muszą monitorować jego obecność,
• nowe stanowiska trzeba szybko wykrywać i likwidować.

W Polsce te zasady wynikają z ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych.

Dlaczego szerszeń żółtonogi zagraża pszczołom?

Główny problem polega na tym, że szerszeń azjatycki poluje na pszczoły miodne. Jego robotnice zawisają w powietrzu przed wylotkiem ula i chwytają wracające zbieraczki. Pszczoły w Azji nauczyły się bronić przed takimi atakami, ale nasza pszczoła miodna nie ma takiej strategii.

Skutki dla pasieki mogą być poważne:

• straty wśród zbieraczek, czyli pszczół przynoszących pożywienie,
• paraliż pracy rodziny: wystraszone pszczoły przestają wylatywać z ula, więc nie zbierają nektaru i pyłku,
• osłabienie rodziny przed zimą, co zwiększa ryzyko, że rodzina jej nie przetrwa.

Szerszeń żółtonogi nie poluje tylko na pszczoły miodne. Zjada też muchy, dzikie pszczoły i inne owady, dlatego zagraża też rodzimej przyrodzie, a nie tylko pszczelarstwu. Owady zapylające są ważne dla upraw i dzikich roślin, więc każdy nowy drapieżnik w tym łańcuchu ma znaczenie.

Czy szerszeń azjatycki jest groźny dla ludzi?

Szerszeń azjatycki nie jest bardziej agresywny wobec ludzi niż nasz rodzimy szerszeń europejski. Pojedynczy owad zbierający pokarm zwykle nie atakuje. Inaczej jest w pobliżu gniazda: kolonia broni się zaciekle i może żądlić wiele razy.

Szczególnie powinny uważać osoby uczulone na jad owadów błonkoskrzydłych. U nich nawet jedno użądlenie może wywołać groźną reakcję alergiczną. Dlatego najważniejsza zasada brzmi: nigdy nie usuwaj gniazda samodzielnie.

Jak rozpoznać szerszenia azjatyckiego?

Łatwo go pomylić z rodzimym szerszeniem europejskim (Vespa crabro), który jest pod ochroną... a raczej po prostu pożytecznym elementem naszej przyrody. Warto więc znać różnice.

Szerszeń azjatycki (żółtonogi):

• ciało w przeważającej części ciemne, niemal czarne,
• jeden żółtopomarańczowy pas pod koniec odwłoka,
• żółte końce odnóży, od których wziął nazwę,
• nieco mniejszy od szerszenia europejskiego.

Szerszeń europejski:

• większy, z rudobrązową głową i tułowiem,
• odwłok w dużej części żółty z czarnymi znakami,
• odnóża brązowawe.

Gniazda też są inne. Szerszeń azjatycki buduje je często bardzo wysoko w koronach drzew. Gniazda są duże, kuliste lub w kształcie gruszki, z otworem wylotowym z boku. Jesienią, gdy opadają liście, łatwiej je zauważyć, ale wtedy kolonia jest już najliczniejsza.

Co zrobić, gdy zauważysz szerszenia azjatyckiego?

Odkrycie w Dolinie Kluczwody pokazuje, jak ważne są obserwacje zwykłych ludzi: pszczelarzy, spacerowiczów i miłośników przyrody. Wczesne zgłoszenie daje szansę na usunięcie gniazda, zanim młode królowe rozproszą się po okolicy.

• Jeśli zobaczysz duży owad podobny do szerszenia, z czarnym ciałem i żółtym końcem odwłoka i odnóży:
• Zachowaj spokój i odległość. Nie machaj rękami, nie podchodź do gniazda.
• Zrób zdjęcie z bezpiecznej odległości. Najlepiej kilka, z różnych stron, jeśli to możliwe.
• Zanotuj miejsce i datę. Przydadzą się współrzędne z telefonu lub dokładny opis lokalizacji.
• Zgłoś obserwację do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska. W Małopolsce jest to RDOŚ w Krakowie.
• Nie usuwaj gniazda samodzielnie. Robią to wyszkolone służby, często nocą, gdy wszystkie owady są w środku.

Wspólna sprawa przyrodników i pszczelarzy

Pierwsze gniazdo szerszenia azjatyckiego w Polsce to sygnał ostrzegawczy, ale też dowód na to, że system wczesnego wykrywania działa. Pszczelarze zauważyli problem, naukowcy namierzyli gniazdo, a strażacy i urzędnicy pomogli je bezpiecznie usunąć.

Doświadczenia z Europy Zachodniej pokazują, że tego gatunku nie da się powstrzymać jednym usuniętym gniazdem. Najważniejsze będą teraz kolejne sezony i czujność nas wszystkich. Każde zdjęcie przesłane do RDOŚ może pomóc chronić polskie pszczoły.

Bibliografia

Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Krakowie – komunikat „Ochrona przyrody w Małopolsce” (Facebook), październik 2026.

Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2016/1141 z dnia 13 lipca 2016 r. przyjmujące wykaz inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii (EUR-Lex).

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 w sprawie działań prewencyjnych i zaradczych w odniesieniu do wprowadzania i rozprzestrzeniania inwazyjnych gatunków obcych (EUR-Lex).

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o gatunkach obcych (Dz.U. 2021 poz. 1718), isap.sejm.gov.pl.

Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska – materiały o inwazyjnych gatunkach obcych, gov.pl/web/gdos.

Instytut Ochrony Przyrody PAN – baza „Gatunki obce w Polsce”, iop.krakow.pl/ias.

Monceau K., Bonnard O., Thiéry D. (2014). Vespa velutina: a new invasive predator of honeybees in Europe. Journal of Pest Science, 87: 1–16 (PubMed/Springer).

Pies trafił pod opiekę schroniska

Po wejściu do lokalu funkcjonariusze zabezpieczyli psa i bezpiecznie wyprowadzili go na zewnątrz. Następnie zwierzę przekazano pod opiekę schroniska.

Policja przypomina, że pozostawienie psa bez odpowiedniej opieki może prowadzić do cierpienia i stanowić zagrożenie dla jego życia. Zwierzęta potrzebują nie tylko jedzenia i wody, ale również warunków zapewniających im bezpieczeństwo.

- Jeśli zauważymy, że zwierzę jest pozostawione bez opieki, nie ma dostępu do wody lub jedzenia albo jego stan budzi niepokój, nie bądźmy obojętni  – apelują funkcjonariusze.

Jak reagować, gdy zwierzę jest pozostawione bez opieki?

Długotrwałe szczekanie psa zamkniętego w mieszkaniu może być sygnałem, że zwierzę potrzebuje pomocy. Jeśli sytuacja budzi niepokój, warto powiadomić policję. Funkcjonariusze mogą sprawdzić zgłoszenie i ocenić, jakie działania są konieczne.

Nie należy zakładać, że zwierzęciu na pewno nic nie grozi, tylko dlatego, że znajduje się w mieszkaniu. Brak dostępu do wody, jedzenia lub odpowiednich warunków może szybko doprowadzić do niebezpiecznej sytuacji.

Interwencja w Płocku pokazuje, jak ważna jest reakcja osób, które zauważają niepokojące sygnały. W takich przypadkach zgłoszenie może pomóc uratować zwierzę.

Źródło: Mazowiecka Policja

Do pogryzienia doszło 12 października 2026 roku. Kobieta zgłosiła się do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej (PSSE) w Przemyślu, skąd skierowano ją na szpitalny oddział ratunkowy (SOR), a następnie do Poradni Chorób Zakaźnych. Tam rozpoczęto u niej szczepienia poekspozycyjne przeciw wściekliźnie.

Kunę, która zaatakowała kobietę, przebadano laboratoryjnie. Wynik był dodatni, więc pokąsaną mieszkankę skierowano na Oddział Obserwacyjno-Zakaźny w Przemyślu. Tam podano jej immunoglobulinę, czyli gotowe przeciwciała, które chronią organizm, zanim szczepionka zdąży zadziałać.

Nadzorem epidemiologicznym objęto również 2 inne osoby, które mogły mieć kontakt z chorym zwierzęciem. Sanepid poinformował je, że powinny zgłosić się do Poradni Chorób Zakaźnych.

Pierwszy taki przypadek w tym roku

Według PSSE w Przemyślu był to pierwszy w 2026 roku przypadek narażenia człowieka na kontakt ze zwierzęciem, u którego wściekliznę potwierdzono badaniem laboratoryjnym.

Nie oznacza to jednak, że wcześniej mieszkańcy nie wymagali ochrony. Od 1 stycznia do 15 października 2026 roku szczepienia poekspozycyjne po pokąsaniu przez nieznane zwierzę lub po kontakcie ze zwierzęciem podejrzanym o wściekliznę rozpoczęto u 51 osób z Przemyśla i powiatu przemyskiego. W całym 2025 roku zaszczepiono 115 osób. Tegoroczne dane obejmują jeszcze niepełny rok.

Czym jest wścieklizna i dlaczego jest tak groźna?

Wścieklizna to wirusowa choroba zakaźna, która atakuje układ nerwowy ssaków, w tym ludzi. Wirus przenosi się najczęściej przez ślinę chorego zwierzęcia, czyli przy ugryzieniu, zadrapaniu lub kontakcie śliny z uszkodzoną skórą albo błonami śluzowymi (np. oczu, ust).

Najważniejsze fakty o wściekliźnie:

• Gdy pojawią się objawy, choroba niemal zawsze kończy się śmiercią. Dlatego tak ważne jest działanie jeszcze przed ich wystąpieniem.
• Wściekliźnie można skutecznie zapobiec. Szybko podane szczepienie poekspozycyjne, w razie potrzeby razem z immunoglobuliną, chroni przed rozwojem choroby.
• Okres wylęgania bywa długi. Zwykle trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy, dlatego brak objawów zaraz po ugryzieniu nie oznacza, że nie ma zagrożenia.
• W Polsce źródłem zakażenia są głównie dzikie zwierzęta. Wirus występuje m.in. u lisów, kun, jenotów i nietoperzy. Zarazić się mogą także psy i koty, które nie są szczepione.

Kuna – sąsiadka, która może być groźna

Kuny coraz częściej żyją blisko ludzi: na strychach, w garażach, w ogrodach, a nawet w komorach silnika samochodów. Zwykle unikają ludzi. Zwierzę, które podchodzi bez lęku, zachowuje się agresywnie, porusza się chwiejnie albo pojawia się w ciągu dnia w nietypowym miejscu, może być chore.

Jak się zachować na widok dzikiego zwierzęcia:

• nie podchodź do niego, nie dotykaj go i nie próbuj go karmić,
• nie podnoś martwych zwierząt gołymi rękami,
• pilnuj, by dzieci nie bawiły się z napotkanymi dzikimi zwierzętami,
• zwierzę, które zachowuje się podejrzanie, zgłoś straży miejskiej, gminie lub powiatowemu lekarzowi weterynarii.

Ugryzienie przez dzikie zwierzę – co robić krok po kroku?

PSSE w Przemyślu przypomina, jak postąpić po pogryzieniu, podrapaniu lub kontakcie śliny dzikiego albo nieznanego zwierzęcia z uszkodzoną skórą lub błonami śluzowymi:

• Nie zwlekaj. Jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) albo jedź na SOR.
• Zadbaj o ranę. Lekarz oczyści i zaopatrzy ranę. Na miejscu warto od razu przemyć ją obficie wodą z mydłem.
• Pomyśl o tężcu. Jeśli nie masz aktualnej ochrony przed tężcem, otrzymasz szczepionkę.
• Weź skierowanie do Poradni Chorób Zakaźnych. Lekarz specjalista chorób zakaźnych zdecyduje, czy potrzebne są szczepienia przeciw wściekliźnie i czy trzeba podać immunoglobulinę.
• Kontynuuj leczenie zgodnie z zaleceniami. Szczepienie poekspozycyjne obejmuje kilka dawek, a każdą z nich trzeba przyjąć w wyznaczonym terminie.
• Immunoglobulinę przeciw wściekliźnie podaje się najczęściej w szpitalu.

Czy szczepienie przeciw wściekliźnie jest płatne?

Nie. Szczepienia poekspozycyjne przeciw wściekliźnie i podanie immunoglobuliny są bezpłatne. Przysługują każdej osobie, która przebywa na terytorium Polski, bez względu na to, czy ma ubezpieczenie zdrowotne. Wynika to z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi.

Obowiązek szczepień poekspozycyjnych dotyczy osób, które miały styczność ze zwierzęciem chorym na wściekliznę lub podejrzanym o zakażenie. Określa to Program Szczepień Ochronnych na rok 2026, ogłoszony komunikatem Głównego Inspektora Sanitarnego z 31 października 2025 roku.

Czy w regionie nie brakuje szczepionek?

PSSE w Przemyślu zapewnia, że w powiecie przemyskim nie ma problemów z dostępnością szczepionki przeciw wściekliźnie. Powiatowa stacja sanitarno-epidemiologiczna przekazuje preparat do poradni i oddziału chorób zakaźnych zgodnie z zapotrzebowaniem. Immunoglobulina jest dostępna w Oddziale Chorób Zakaźnych, a szpital sam zaopatruje się w ten lek.

Sanepid i weterynarze działają razem

PSSE w Przemyślu jest w stałym kontakcie z Powiatowym Lekarzem Weterynarii w Przemyślu. Pilne informacje obie instytucje przekazują sobie najpierw telefonicznie, a następnie drogą elektroniczną. Sanepid prowadzi też wśród mieszkańców akcję informacyjno-edukacyjną: rozdaje ulotki o wściekliźnie i o tym, jak postąpić po ugryzieniu przez zwierzę.

Wścieklizna to choroba, której można uniknąć, jeśli szybko zareagujemy. Po każdym ugryzieniu, zadrapaniu lub kontakcie ze śliną dzikiego albo nieznanego zwierzęcia trzeba zgłosić się do lekarza, nawet jeśli rana wydaje się niegroźna. Pomoc jest bezpłatna, a szczepionki w regionie są dostępne. Warto też pamiętać o regularnym szczepieniu psów i kotów przeciw wściekliźnie, bo to one najczęściej mają kontakt z dzikimi zwierzętami.

W czwartek, 22 października 2026 roku, kilka minut po godzinie 11:00, pomiędzy miejscowościami Wysoka i Jędrzychówek (powiat polkowicki, woj. dolnośląskie) odnaleziono konia, który wpadł do rowu wypełnionego wodą. Zwierzę było wycieńczone i nie potrafiło samodzielnie wydostać się na brzeg. Co gorsza, koń zaczął się podtapiać – każda minuta zwłoki mogła zdecydować o jego życiu.

Na miejsce zadysponowano znaczne siły:

• dwa zastępy straży pożarnej oraz pojazd operacyjny z Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej (JRG) w Polkowicach,
• zastęp oraz quad z Ochotniczej Straży Pożarnej w Przemkowie.

Quad okazał się szczególnie przydatny w trudno dostępnym, podmokłym terenie, gdzie ciężki wóz bojowy nie zawsze może podjechać bezpośrednio do miejsca zdarzenia.

Kilka godzin trudnej akcji ratunkowej

Wydobycie dużego zwierzęcia z rowu to jedno z najbardziej wymagających zadań, z jakimi mierzą się strażacy. Dorosły koń waży zwykle od 400 do nawet 700 kilogramów, a w wodzie i błocie jest niemal bezwładny. Strażacy z JRG Polkowice i OSP Przemków prowadzili działania przez kilka godzin. Według informacji przekazanych przez służby były to „trudne i intensywne działania”.

Ostatecznie udało się bezpiecznie wydobyć konia z wody. Zwierzę zostało przekazane lekarzowi weterynarii oraz właścicielowi, którzy przejęli dalszą opiekę nad nim.

Dlaczego ratowanie konia z rowu jest tak trudne?

Akcje z udziałem dużych zwierząt gospodarskich różnią się od ratowania psa czy kota. Ratownicy muszą wziąć pod uwagę wiele czynników jednocześnie:

• Masa ciała – koń jest zbyt ciężki, by wyciągnąć go „siłą rąk”. Potrzebne są pasy, liny, a często specjalistyczny sprzęt.
• Grząskie podłoże – dno rowu bywa muliste, a skarpy śliskie. Utrudnia to zarówno pracę strażaków, jak i podniesienie zwierzęcia.
• Stres i panika zwierzęcia – przestraszony koń może gwałtownie się szarpać i kopać, co jest niebezpieczne dla ratowników.
• Wychłodzenie i wyczerpanie – im dłużej koń przebywa w zimnej wodzie, tym bardziej słabnie. Wycieńczone zwierzę często nie jest w stanie pomóc sobie nawet wtedy, gdy ma już oparcie pod kopytami.
• Ryzyko urazów – nieostrożne podciąganie może skończyć się kontuzją kończyn, kręgosłupa lub uszkodzeniem skóry.

Dlatego tego typu działania prowadzone są spokojnie, krok po kroku – tak, by nie narazić ani ratowników, ani samego zwierzęcia.

Wychłodzenie konia – cichy wróg

Październikowa woda w rowach melioracyjnych jest już zimna. Koń, który długo w niej stoi lub leży, traci ciepło, a jego organizm szybko się męczy. Wychłodzenie i wyczerpanie mogą prowadzić do poważnych problemów zdrowotnych, dlatego po wydobyciu zwierzę powinno jak najszybciej zostać zbadane przez lekarza weterynarii. Tak też stało się w tym przypadku – to standardowe i bardzo ważne postępowanie po każdej takiej akcji.

Co zrobić, gdy zobaczysz zwierzę w rowie lub w wodzie?

Sytuacje, w których konie, krowy czy dzikie zwierzęta wpadają do rowów, kanałów lub stawów, zdarzają się w Polsce regularnie – zwłaszcza jesienią i zimą. Jeśli jesteś świadkiem takiego zdarzenia:

• Zadzwoń pod numer alarmowy 112 – opisz, co widzisz i podaj możliwie dokładną lokalizację (np. między którymi miejscowościami, przy jakiej drodze).
• Nie wchodź do wody – rowy bywają głębokie i muliste, a spanikowane duże zwierzę może zrobić krzywdę nawet nieumyślnie.
• Nie próbuj wyciągać zwierzęcia na własną rękę – bez sprzętu i doświadczenia łatwo o uraz człowieka i zwierzęcia.
• Zostań na miejscu, jeśli to bezpieczne – pomożesz ratownikom szybko trafić we właściwe miejsce.
• Spróbuj ustalić właściciela – jeśli w pobliżu są gospodarstwa lub pastwiska, warto zapytać mieszkańców.

Straż pożarna ratuje także zwierzęta

Wiele osób kojarzy strażaków przede wszystkim z gaszeniem pożarów. Tymczasem do zadań Państwowej Straży Pożarnej należy szeroko rozumiane ratownictwo – również techniczne, chemiczne czy wodne. W praktyce oznacza to także pomoc zwierzętom: od kotów zablokowanych na drzewach, przez psy pod lodem, aż po konie i krowy w rowach, bagnach i studniach.

Ważną rolę odgrywają tu jednostki Ochotniczej Straży Pożarnej. Druhowie z OSP bardzo dobrze znają lokalny teren, a ich sprzęt – taki jak quad z OSP Przemków – pozwala dotrzeć tam, gdzie trudniej wjechać dużym pojazdom. Współpraca zawodowców z JRG Polkowice i ochotników z Przemkowa pokazuje, jak skuteczne może być wspólne działanie.

Obowiązki właściciela konia

Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt właściciel lub opiekun ma obowiązek zapewnić zwierzęciu odpowiednie warunki bytowania. W przypadku koni oznacza to m.in.:

• bezpieczne, szczelne ogrodzenie pastwiska lub wybiegu,
• regularną kontrolę stanu zwierzęcia, zwłaszcza gdy przebywa na zewnątrz,
• szybką reakcję na niepokojące objawy i kontakt z lekarzem weterynarii.

W tej sprawie nie są znane okoliczności, w jakich koń znalazł się poza pastwiskiem ani jak doszło do tego, że wpadł do rowu. Najważniejsze jest jednak to, że dzięki szybkiemu zgłoszeniu i determinacji strażaków zwierzę przeżyło.

Koń, który wpadł do rowu z wodą pomiędzy Wysoką a Jędrzychówkiem, zawdzięcza życie strażakom z JRG Polkowice i OSP Przemków. Mimo wycieńczenia zwierzęcia i trudnych warunków ratownicy po kilku godzinach intensywnych działań wydobyli je z wody i przekazali lekarzowi weterynarii oraz właścicielowi. Ta historia przypomina, jak ważne jest szybkie powiadomienie służb – wystarczy jeden telefon pod numer 112, by uruchomić pomoc dla zwierzęcia w potrzebie.

Leśne Pogotowie w Mikołowie to jeden z najbardziej znanych ośrodków rehabilitacji dzikich zwierząt na Śląsku. Jak wynika z dokumentacji Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Katowicach, placówka powstała w 1993 roku, zajmuje trzy hektary i działa przy Nadleśnictwie Katowice które od początku działania wspiera działalność ośrodka. Jej twórcą jest Jacek Wąsiński.

Trafiają tu zwierzęta potrącone przez samochody, osłabione, osierocone i ranne. Lista podopiecznych jest długa i bardzo zróżnicowana. Ośrodek przyjął m.in. łabędzia z uszkodzoną nogą, sarny poszkodowane w kolizjach drogowych, krogulca i mewę ze złamanymi skrzydłami, a także jeże wybudzone z hibernacji.

Czym jest Zwierzakomat?

Zwierzakomat to najnowsze rozwiązanie wprowadzone w Leśnym Pogotowiu. Najprościej porównać go do paczkomatu – z tą różnicą, że zamiast przesyłek czekają w nim dzikie zwierzęta potrzebujące pomocy. Pomysł odpowiada na bardzo konkretny problem: co zrobić ze zwierzęciem, gdy dojeżdżamy do ośrodka, a na miejscu nikogo nie ma?

– To miejsce, w którym można zostawić zwierzę w bezpiecznych, komfortowych dla niego warunkach, w oczekiwaniu na pomoc. Dzięki Zwierzakomatowi ludzie nie muszą już zostawiać zwierzęcych nieszczęść pod bramą ośrodka, gdy jego właściciela nie ma na miejscu – wyjaśnia Jacek Wąsiński.

Zwierzę pozostawione pod bramą narażone jest na stres, upał, deszcz, chłód, a nawet atak drapieżnika. Zwierzakomat chroni je przed tym wszystkim aż do przyjazdu opiekunów.

Kiedy działa Zwierzakomat?

Zwierzakomat nie zastępuje zwykłego przyjmowania zwierząt w ośrodku. Działa wyłącznie:

• w nocy,
• gdy na terenie ośrodka nie ma nikogo z personelu.

Jeśli pracownicy są na miejscu, zwierzę przekazuje się im bezpośrednio.

Jak skorzystać ze Zwierzakomatu? Krok po kroku

Procedura jest prosta i starannie przemyślana:

1. Wyślij SMS do Leśnego Pogotowia. Napisz, że przyjeżdżasz do Zwierzakomatu, i podaj, jakie zwierzę przywozisz.

2. Poczekaj na odpowiedź. W wiadomości zwrotnej otrzymasz kod do boksu dobranego do wielkości i gatunku zwierzęcia.

3. Umieść zwierzę w boksie. Na miejscu znajdziesz środki opatrunkowe, wodę i mydło – możesz więc na przykład umyć ręce po kontakcie ze zwierzęciem.

4. Resztę zostaw specjalistom. Pracownik Leśnego Pogotowia przyjedzie najpóźniej po 2–3 godzinach.

Tak krótki czas oczekiwania sprawia, że w praktyce jest to pomoc natychmiastowa. Dla rannego zwierzęcia każda godzina ma ogromne znaczenie.

Bezpieczeństwo i komfort zwierząt

Zwierzakomat zaprojektowano z myślą o dzikich zwierzętach, które w zamknięciu bardzo łatwo wpadają w panikę. Miejsce jest:

• stale monitorowane,
• osłonięte od słońca, deszczu i wiatru,
• wyposażone w boksy różnej wielkości – od najmniejszych po zdecydowanie większe.

– Zmieści się nawet wilk – podkreśla Jacek Wąsiński.

Do tej pory ze Zwierzakomatu skorzystały m.in.:

• bobry,
• lisy,
• borsuki,
• jeże,
• dzikie ptaki.

Jak bezpiecznie przewieźć dzikie zwierzę?

Zanim zawieziemy zwierzę do ośrodka, warto pamiętać o kilku zasadach, które chronią zarówno nas, jak i jego:

• Zachowaj ostrożność. Przestraszone, ranne zwierzę może gryźć lub drapać. Używaj rękawic albo grubego ręcznika.
• Zapewnij ciemność i ciszę. Karton z otworami wentylacyjnymi, przykryty materiałem, pomoże ograniczyć stres.
• Nie karm i nie pój na siłę. Niewłaściwy pokarm może zaszkodzić – decyzje o żywieniu najlepiej zostawić specjalistom.
• Upewnij się, że zwierzę naprawdę potrzebuje pomocy. Młode ptaki czy sarny często tylko pozornie są porzucone – rodzice zwykle przebywają w pobliżu.

Jak można pomóc Leśnemu Pogotowiu?

Wykarmienie setek podopiecznych wymaga ogromnych ilości jedzenia. Każdy może wesprzeć ośrodek – zorganizować zbiórkę albo po prostu przywieźć dary. Szczególnie potrzebne są:

• karma sucha,
• zioła dla gryzoni,
• ziarna dla ptaków,
• żołędzie (ale nie kasztany),
• saszetki z karmą dla kotów, którą chętnie jedzą również jeże.

Uwaga na żołędzie – liczy się sposób przechowywania

Zbierając żołędzie, trzeba pamiętać o jednej ważnej zasadzie: nie wolno przechowywać ich w plastikowych workach. W szczelnym opakowaniu żołędzie się zaparzają, psują i przestają nadawać się do karmienia zwierząt. Najlepiej trzymać je w przewiewnych workach płóciennych lub jutowych albo w kartonach.

Zwierzakomat – mały wynalazek, wielka zmiana

Zwierzakomat pokazuje, że skuteczna pomoc nie zawsze wymaga wielkich inwestycji – czasem wystarczy dobry pomysł oraz zrozumienie potrzeb ludzi i zwierząt. Osoby, które znajdą ranne zwierzę, nie zostają z problemem same, a zwierzęta nie muszą czekać na ratunek w stresie i bez schronienia. To rozwiązanie, które z powodzeniem mogłyby przejąć także inne ośrodki rehabilitacji dzikich zwierząt w Polsce.

- Pomysł powstał prawie 2 lata temu jednak dopiero w tym roku w ciągu dwóch miesięcy udało się go zrealizować. Obiekt nie jest duży, jednak w dzisiejszych czasach, gdy wszystko kosztuje niemało, był to również spory wydatek, rzędu około 20 tysięcy. Udało się to sfinasnować między innymi dzięki wsparciu naszych Patronów na Patronite, za co ogromnie dziękujemy – wyjaśnia Jacek Wąsiński.

Działanie Ośrodka możecie wesprzeć na: https://patronite.pl/lesnepogotowie

Wiele państw, w tym Polska, obchodzi Dzień Psa (u nas 1 lipca). Nasze rodzime, nieformalne święto mają jednak także wszystkie psy nierasowe. Data Dnia Kundelka została wybrana celowo. 25 października to również Dzień Ustawy o Ochronie Zwierząt, czyli aktu prawnego z 21 sierpnia 1997 roku. Ustawa po raz pierwszy w polskim prawie stwierdziła, że zwierzę nie jest rzeczą, tylko istotą żyjącą, zdolną do odczuwania cierpienia.

Ustawę wielokrotnie nowelizowano. Jedna z najważniejszych zmian weszła w życie 1 stycznia 2012 roku. Wprowadziła ona między innymi:

• zakaz handlu psami i kotami na targowiskach i giełdach,
• obowiązek przyjmowania przez gminy corocznych programów opieki nad zwierzętami bezdomnymi,
• zakaz rozmnażania psów i kotów w celach handlowych poza zarejestrowanymi hodowlami.

Połączenie obu świąt ma znaczenie symboliczne. To właśnie kundelki najczęściej trafiają do schronisk, a ochrona prawna zwierząt jest dla nich szczególnie ważna.

Kundel, mieszaniec, wielorasowiec. Czym się różnią?

Na co dzień te określenia stosuje się zamiennie, ale formalnie nie znaczą tego samego:

• Mieszaniec to potomek dwóch psów należących do różnych, określonych ras, np. labradora i pudla. Znamy jego pochodzenie, choć nie jest psem rasowym.
• Kundel powstaje ze skrzyżowania psów o nieokreślonym pochodzeniu. Jego przodkowie to często mieszanka wielu ras, których nie da się już odtworzyć.
• Wielorasowiec to rzadziej używane, nieco żartobliwe określenie psa, w którym „płynie krew” wielu ras.

Dlatego każdy kundelek jest naprawdę wyjątkowy. Nie ma drugiego takiego samego psa ani wzorca rasy, do którego można by go porównać. Jego wygląd, wielkość i charakter to zawsze niespodzianka.

Psy nierasowe rządzą światem

Choć w reklamach i mediach społecznościowych królują psy rasowe, liczby mówią co innego. Psy nierasowe to zdecydowana większość wszystkich psów na świecie. Naukowcy szacują, że znaczną część światowej populacji psów stanowią zwierzęta wolno żyjące i „wiejskie”, które rozmnażają się bez udziału człowieka i nie należą do żadnej rasy.

Psy rasowe w dzisiejszym rozumieniu to stosunkowo młode zjawisko, bo większość ras ustalono dopiero w XIX i XX wieku. Kundle towarzyszą człowiekowi od tysięcy lat.

Czy kundelki są zdrowsze od psów rasowych?

Często słyszymy, że kundle są „odporniejsze” i żyją dłużej. Jest w tym trochę prawdy, ale to nie reguła. Psy rasowe pochodzą z ograniczonej puli genetycznej, dlatego u niektórych ras częściej występują choroby dziedziczne, np. dysplazja stawów biodrowych czy problemy z oddychaniem u ras krótkoczaszkowych. U psów nierasowych większa różnorodność genetyczna może zmniejszać ryzyko części takich schorzeń.

Każdy pies, niezależnie od pochodzenia, potrzebuje jednak:

• regularnych wizyt u lekarza weterynarii,
• szczepień (w Polsce obowiązkowe jest szczepienie przeciw wściekliźnie),
• odrobaczania i ochrony przed pasożytami zewnętrznymi,
• zbilansowanej diety i codziennej aktywności,
• uwagi, czułości i bezpiecznego domu.

Jak obchodzimy Dzień Kundelka?

Dzień Kundelka nie ma oficjalnego charakteru, ale w całej Polsce co roku odbywa się wiele wydarzeń. Najczęściej są to:

wystawy i pokazy kundelków, na których opiekunowie z dumą prezentują swoich pupili, a nagrody dostaje się za urok, sympatyczny charakter czy najśmieszniejsze uszy, a nie za zgodność ze wzorcem;

• dni otwarte w schroniskach, kiedy można poznać podopiecznych, wyprowadzić psa na spacer i porozmawiać z wolontariuszami;
• zbiórki karmy, koców i akcesoriów dla bezdomnych zwierząt;
• akcje adopcyjne w mediach społecznościowych, gdzie schroniska przedstawiają psy czekające na dom.

Bezdomność psów w Polsce – problem, który wciąż trwa

Według szacunków w Polsce żyje około 70 tysięcy bezdomnych psów. Wiele z nich trafiło na ulicę albo do schroniska z powodu ludzkiej bezduszności i bezmyślności: zostały porzucone przed wakacjami, oddane po przeprowadzce albo urodziły się w niekontrolowanych miotach.

Najwięcej robią tu kastracja i sterylizacja, czipowanie oraz odpowiedzialna decyzja o przyjęciu zwierzęcia. Wiele gmin w ramach programów opieki nad zwierzętami dofinansowuje te zabiegi, więc warto zapytać o to w swoim urzędzie.

Jak możesz pomóc?

Nie każdy może przygarnąć psa, ale każdy może zrobić coś dobrego. Oto kilka sposobów:

• Adoptuj, nie kupuj. Jeśli myślisz o psie, odwiedź najbliższe schronisko. Wolontariusze pomogą dobrać zwierzę do Twojego stylu życia.
• Zostań wolontariuszem. Spacer, zabawa czy wspólne zdjęcia zwiększają szanse psa na adopcję.
• Wesprzyj schronisko. Karma, koce, smycze, środki czystości czy niewielki datek mają ogromne znaczenie.
• Rozważ dom tymczasowy. To dobre rozwiązanie dla psów, które źle znoszą pobyt w boksie.
• Udostępniaj ogłoszenia adopcyjne. Jedno kliknięcie może pomóc psu znaleźć rodzinę.
• Zaczipuj i zarejestruj swojego psa. Gdy pupil się zgubi, chip znacznie ułatwia jego odnalezienie.

Kundelek – przyjaciel bez rodowodu, ale z wielkim sercem

Opiekunowie kundelków dobrze wiedzą, że brak rodowodu nie ma żadnego znaczenia dla miłości i wierności psa. Dzień Kundelka przypomina, że każdy pies, kundelek czy rasowiec, zasługuje na dom, troskę i szacunek. Może w tę niedzielę warto odwiedzić schronisko? Któryś z czekających tam psów może zostać Twoim przyjacielem na całe życie.