Pies szedł za pielgrzymami przez pół Sycylii. Dlaczego OIPA prosi turystów, by nie „ratowali” psów wspólnotowych

Szlak pielgrzymów przez serce Sycylii

Magna Via Francigena to historyczny szlak pieszy, który łączy Palermo z Agrigento. Prowadzi przez wzgórza, pola i niewielkie miasteczka w głębi wyspy. Z roku na rok przyciąga coraz więcej pielgrzymów i turystów, którzy chcą poznać Sycylię wolniej, krok po kroku.

W wielu mijanych wioskach wędrowcy spotykają psy, które swobodnie chodzą po ulicach. Dla przybysza z zewnątrz taki widok często oznacza jedno: pies jest bezdomny i potrzebuje pomocy. Właśnie to przekonanie stało się źródłem problemu, o którym alarmuje OIPA Italia, włoski oddział Międzynarodowej Organizacji Ochrony Zwierząt (OIPA International).

Dobre intencje, złe skutki

Lokalni wolontariusze OIPA zgłaszają, że pielgrzymi coraz częściej zabierają psy z jednej wioski do drugiej. Robią to w dobrej wierze – sądzą, że zwierzę zostało porzucone albo że trzeba je ratować. Zdarza się też, że pies sam idzie za grupą, a nikt go nie zatrzymuje.

Organizacja podkreśla, że takie działania, choć płyną z serca, mogą poważnie zaszkodzić zwierzętom. Wiele z tych psów ma już opiekunów wśród mieszkańców. Są przyzwyczajone do życia na wolności, ale na swoim, dobrze znanym terenie. Kiedy znikają, wolontariusze muszą ich szukać, ratować i odwozić z powrotem – i to nie raz, ale wielokrotnie.

Czym jest pies wspólnotowy?

W Polsce kojarzymy głównie dwie sytuacje: pies ma właściciela i dom albo jest bezdomny i trafia do schroniska. We Włoszech istnieje trzecia, pośrednia kategoria – pies wspólnotowy, nazywany też psem osiedlowym (wł. cane di quartiere lub cane libero accudito).

To zwierzak, który nie mieszka w jednym domu, ale nie jest też pozostawiony sam sobie. Żyje na określonym terytorium – w wiosce, na osiedlu, przy placu. Mieszkańcy go karmią, znają jego zwyczaje i zauważają, gdy dzieje się z nim coś złego. Często taki pies jest zaczipowany, zaszczepiony i wysterylizowany w ramach programów gminnych.

Podstawę tego podejścia stworzyła włoska ustawa ramowa nr 281 z 1991 roku o zwierzętach domowych i zapobieganiu bezdomności. Zakazała ona usypiania zdrowych, bezdomnych psów i nałożyła na samorządy obowiązek przeciwdziałania bezdomności zwierząt. Sycylia doprecyzowała te zasady w ustawie regionalnej nr 15 z 3 sierpnia 2022 roku o ochronie zwierząt i zapobieganiu bezdomności. W praktyce oznacza to, że pies wspólnotowy jest częścią lokalnej społeczności, a za jego los odpowiadają wspólnie mieszkańcy, wolontariusze, gmina i służby weterynaryjne.

Historia Pippa

Najlepiej problem pokazuje historia psa o imieniu Pippo. Po raz pierwszy zauważono go w miasteczku Santa Cristina Gela, niedaleko Palermo. Latem Pippo zaczął chodzić za wędrowcami i przemierzył z nimi kilka wiosek na szlaku.

Sycylijskie lato oznacza bardzo wysokie temperatury, a długie marsze w pełnym słońcu są wyczerpujące nawet dla ludzi. Dla psa, który nie ma stałego dostępu do wody i cienia, mogą być groźne. Wolontariusze OIPA odnaleźli Pippa dopiero w miejscowości Grotte w prowincji Agrigento. Był bardzo osłabiony, wyczerpany i odwodniony.

Pippo miał szczęście, bo ktoś go rozpoznał i zdołał mu pomóc. Wolontariusze zwracają jednak uwagę, że nie każda taka historia kończy się dobrze.

Dlaczego zabranie psa z jego terenu mu szkodzi?

Pies wspólnotowy zna swoje miejsce. Wie, gdzie dostanie jedzenie, gdzie schować się przed upałem i którzy ludzie są mu życzliwi. Gdy trafia daleko od domu, traci to wszystko naraz. Zagrożenia są bardzo konkretne:

• wyczerpanie i odwodnienie – zwłaszcza latem, podczas wielokilometrowych etapów;
• utrata opieki – w nowym miejscu nikt psa nie zna ani nie karmi;
• konflikty z innymi psami – obce zwierzę wchodzi na terytorium miejscowych psów;
• ruch drogowy – pies w nieznanym terenie łatwiej wpada pod samochód;
• trudność w odnalezieniu – wolontariusze traczą czas i siły na poszukiwania.

Głos z Sycylii

Elvira Compagno, przedstawicielka OIPA w miasteczku Prizzi, tłumaczy, że psy wspólnotowe są często dobrze zadbane i rozpoznawane przez mieszkańców. Jak podkreśla, zabieranie ich z miejsca, w którym żyją, może zagrozić ich bezpieczeństwu, a także podważa pracę organizacji prozwierzęcych, służb weterynaryjnych i gmin, które odpowiedzialnie zarządzają populacją wolno żyjących psów.

Plakaty na szlaku

Aby ograniczyć problem, wolontariusze OIPA rozwiesili wzdłuż szlaku plakaty informacyjne. Znajdują się na nich numery kontaktowe i proste instrukcje dla osób, za którymi pies idzie poza granice wioski.

Organizacja apeluje do pielgrzymów i turystów o trzy rzeczy:

• Nie zabierajcie psów wspólnotowych z ich terytorium.
• Jeśli pies idzie za wami poza wioskę, od razu skontaktujcie się z lokalnymi wolontariuszami – nie pozwólcie mu wędrować daleko od domu.
• Zanim zaczniecie działać, zapytajcie miejscowych opiekunów zwierząt o radę, aby wasza pomoc naprawdę służyła psu.

Lekcja nie tylko dla turystów na Sycylii

Ta historia dotyczy nie tylko Sycylii. Psy żyjące na wolności, pod opieką lokalnej społeczności, spotkamy w wielu krajach – we Włoszech, Grecji, Turcji czy na Bałkanach. Jeśli podczas wakacji poruszy nas widok takiego psa, warto najpierw zapytać mieszkańców, czy ktoś się nim opiekuje. Czasem najlepszą pomocą jest zostawienie zwierzęcia tam, gdzie jest jego dom.

Psy wspólnotowe na Sycylii nie są porzucone – mają swoje terytorium i ludzi, którzy się o nie troszczą. Pielgrzymi, którzy zabierają je ze sobą na szlak Magna Via Francigena, narażają je na upał, wyczerpanie i zagubienie, czego przykładem jest historia Pippa. OIPA prosi, by nie zabierać psów z ich wiosek, a gdy pies idzie za grupą – od razu zadzwonić do lokalnych wolontariuszy. Czasem najlepszą pomocą jest pozostawienie zwierzęcia w jego domu.

Bibliografia

OIPA International, Italy: OIPA Urges Pilgrims to Protect Community Dogs in Sicily, 11.11.2026 – oipa.org

Legge 14 agosto 1991, n. 281 – Legge quadro in materia di animali di affezione e prevenzione del randagismo (tekst ustawy, Comune di Massa) – comune.massa.ms.it

Legge Regionale Sicilia 3 agosto 2022, n. 15 – ustawa o ochronie zwierząt i zapobieganiu bezdomności (baza LEAP, UNEP) – leap.unep.org

Assemblea Regionale Siciliana, projekt zmian ustawy o bezdomności zwierząt (2025) – ars.sicilia.it