Tabletka, która zabija. Co się dzieje, gdy kot dostanie ludzki lek przeciwzapalny?

Kot to nie mały człowiek

Wielu opiekunów zakłada, że wystarczy „podzielić tabletkę” i podać kotu mniejszą dawkę. To jeden z najgroźniejszych mitów w opiece nad zwierzętami. Organizm kota przetwarza wiele leków zupełnie inaczej niż organizm człowieka czy nawet psa. Problem nie leży więc w samej dawce, ale w tym, że kocia wątroba nie potrafi tych substancji bezpiecznie rozkładać.

Najczęściej spotykane w domach leki, które zagrażają kotom, to:

• ibuprofen (np. popularne tabletki „na ból i gorączkę”),
• ketoprofen, naproksen i diklofenak (także w żelach i maściach),
• kwas acetylosalicylowy (aspiryna),
• paracetamol – formalnie nie jest klasycznym lekiem przeciwzapalnym, ale to właśnie on najczęściej prowadzi do śmiertelnych zatruć u kotów.

Dlaczego kot nie radzi sobie z tymi lekami?

Kluczem jest proces zwany glukuronidacją. To jeden ze sposobów, w jaki wątroba „unieszkodliwia” leki i przygotowuje je do wydalenia. U kotów gen odpowiedzialny za ważny enzym tego procesu (UGT1A6) nie działa – to tzw. pseudogen. W efekcie substancje czynne krążą w organizmie kota znacznie dłużej, a część z nich zostaje przekształcona w toksyczne produkty uboczne.

Dobrze to widać na przykładzie aspiryny: u człowieka jej okres półtrwania liczy się w godzinach, u kota może sięgnąć nawet dwóch dni. Każda kolejna dawka nakłada się więc na poprzednią, a stężenie leku szybko przekracza bezpieczny poziom.

Co ibuprofen i inne NLPZ robią w organizmie kota?

Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) działają, blokując enzymy COX. Zmniejszają w ten sposób stan zapalny i ból, ale jednocześnie hamują wytwarzanie prostaglandyn, które chronią dwa ważne narządy:

• żołądek i jelita – prostaglandyny utrzymują ochronną warstwę śluzu. Bez niej szybko powstają nadżerki i wrzody, które mogą krwawić, a nawet doprowadzić do perforacji ściany żołądka;
• nerki – prostaglandyny pomagają utrzymać właściwy przepływ krwi. Ich brak może wywołać ostre uszkodzenie nerek, czasem nieodwracalne.

Koty są szczególnie podatne na uszkodzenie nerek, a ryzyko rośnie u zwierząt starszych, odwodnionych lub już chorujących na nerki – czyli właśnie tych, które opiekun najczęściej chce „podleczyć”. Przy wysokich dawkach pojawiają się także objawy neurologiczne: drgawki, zaburzenia równowagi, śpiączka.

Paracetamol – najgroźniejszy z domowych leków

Ponieważ kot nie potrafi sprawnie wydalić paracetamolu, duża jego część zamienia się w toksyczny metabolit NAPQI. Ten związek niszczy czerwone krwinki i zmienia hemoglobinę w methemoglobinę, która nie przenosi tlenu. Mówiąc obrazowo: kot dusi się, choć oddycha.

Groźne dla kota mogą być już dawki rzędu 10 mg na kilogram masy ciała. Oznacza to, że jedna standardowa tabletka 500 mg wielokrotnie przekracza dawkę niebezpieczną dla dorosłego kota. Dlatego paracetamolu kotu nie podaje się nigdy, w żadnej ilości.

Objawy zatrucia – na co zwrócić uwagę

Po paracetamolu objawy pojawiają się zwykle w ciągu kilku godzin:

• brązowe lub sinawe zabarwienie dziąseł i języka,
• przyspieszony, utrudniony oddech, oddychanie z otwartym pyszczkiem,
• obrzęk pyszczka, powiek i łap,
• osłabienie, apatia, ślinienie,
• w kolejnych dniach – żółtaczka (zajęcie wątroby) i ciemny mocz.

Po ibuprofenie i innych NLPZ obserwuje się najczęściej:

• wymioty (czasem z krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy),
• brak apetytu, ślinienie, ból brzucha,
• czarne, smoliste odchody,
• zwiększone pragnienie i oddawanie moczu, a później jego brak,
• osłabienie, odwodnienie, przy dużych dawkach drgawki.

Ważne: uszkodzenie nerek może rozwijać się po cichu przez 2–5 dni. Brak objawów w pierwszych godzinach nie oznacza, że zagrożenie minęło.

Co robić, gdy kot dostał ludzki lek?

1. Nie czekaj na objawy. Natychmiast zadzwoń do lekarza weterynarii lub najbliższej całodobowej lecznicy i jedź tam bez zwłoki. Najlepsze rokowanie daje pomoc udzielona w ciągu pierwszych 1–2 godzin.

2. Zabierz opakowanie lub ulotkę. Lekarz musi znać nazwę substancji, dawkę w tabletce i liczbę podanych tabletek.

3. Zanotuj godzinę podania lub połknięcia leku oraz przybliżoną masę ciała kota.

4. Nie wywołuj wymiotów samodzielnie. Sól kuchenna i woda utleniona, polecane w internecie, są dla kotów niebezpieczne i mogą dodatkowo uszkodzić przewód pokarmowy. U kotów wymioty wywołuje się lekami dostępnymi wyłącznie w gabinecie.

5. Nie podawaj mleka, węgla ani „odtrutek” na własną rękę. Mogą opóźnić właściwe leczenie.

6. Transportuj kota spokojnie w transporterze, w cieple, bez zbędnego stresu – szczególnie gdy ma trudności z oddychaniem.

Jak wygląda leczenie w lecznicy?

Jeśli od podania minęło niewiele czasu, lekarz może wywołać wymioty i podać węgiel aktywowany, który wiąże resztę leku. W zatruciu paracetamolem stosuje się odtrutkę – N-acetylocysteinę – a także tlen i leki ograniczające powstawanie methemoglobiny. W zatruciu NLPZ podstawą są kroplówki przez 48–72 godziny, chroniące nerki, oraz leki osłaniające żołądek. Lekarz kontroluje parametry nerkowe we krwi, często przez kilka kolejnych dni.

Jak zapobiegać zatruciom?

• Nigdy nie podawaj kotu leków przeznaczonych dla ludzi bez wyraźnego zalecenia lekarza weterynarii.
• Przechowuj leki w zamkniętej szafce – koty potrafią strącić i rozgryźć blister.
• Uważaj na żele i maści przeciwzapalne: kot może zlizać je ze skóry opiekuna.
• Nie wierz radom z forów o „bezpiecznej dawce”. Istnieją leki przeciwbólowe zarejestrowane dla kotów – dobiera je lekarz weterynarii do wagi, wieku i stanu zdrowia zwierzęcia.

Ludzkie leki przeciwbólowe i przeciwzapalne są dla kotów trucizną, bo kocia wątroba nie potrafi ich bezpiecznie rozkładać. Ibuprofen i inne NLPZ uszkadzają żołądek i nerki, a paracetamol niszczy krwinki i odcina tkanki od tlenu – nawet jedna tabletka może być śmiertelna. Jeśli do podania leku doszło, liczy się czas: zabierz opakowanie, nie wywołuj wymiotów w domu i od razu jedź do lekarza weterynarii. Szybka pomoc daje realną szansę na wyleczenie, a ból kota najlepiej i najbezpieczniej opanuje lek dobrany przez specjalistę.