Nie żyje prof. Andrzej Elżanowski – zoolog, który całe życie walczył o godność zwierząt

Kim był prof. Andrzej Elżanowski

Prof. Andrzej Elżanowski urodził się w 1950 roku w Przasnyszu. Był absolwentem zoologii Uniwersytetu Warszawskiego, doktoryzował się na Uniwersytecie Warszawskim, habilitował na Uniwersytecie Wrocławskim, a tytuł profesora nauk biologicznych otrzymał w 2003 roku. W swojej karierze naukowej związany był m.in. z Muzeum i Instytutem Zoologii PAN oraz Uniwersytetem Wrocławskim, a przez wiele lat pracował na Wydziale „Artes Liberales” Uniwersytetu Warszawskiego. 

Jako paleontolog i zoolog specjalizował się w ewolucji i filogenezie ptaków. Wspólnie z Peterem Wellnhoferem opisał w 1992 roku nowy gatunek dinozaura teropoda – Archaeornithoides, a w 2001 roku wyróżnił nowy gatunek i rodzaj wśród skamieniałości archeopteryksa, nazwany Wellnhoferia grandis. Jego prace naukowe dotyczące mezozoicznych ptaków są cytowane w międzynarodowej literaturze paleontologicznej. 

Bioetyk i głos w sprawie zwierząt

Z czasem prof. Elżanowski coraz mocniej angażował się w bioetykę i etyczne aspekty relacji człowieka ze zwierzętami. Na Uniwersytecie Warszawskim prowadził zajęcia z antropozoologii i bioetyki, był też związany z amerykańskimi instytucjami zajmującymi się ochroną zwierząt, w tym z Humane Society of the United States. 

Był rozpoznawalną postacią w publicznej debacie o dobrostanie zwierząt w Polsce. Zwracał uwagę na to, że:

• Polacy należą do najmniej wrażliwych na dobrostan zwierząt hodowlanych narodów Unii Europejskiej,
• system prywatnych schronisk dla zwierząt jest, jego zdaniem, niewystarczająco nadzorowany i podatny na nadużycia,
• odpowiedzialność za zwierzęta bezdomne powinna zostać przesunięta na poziom powiatu, by zwiększyć skuteczność nadzoru weterynaryjnego.

Publicznie zabierał głos podczas marszów praw zwierząt i w mediach, nie unikając trudnych, kontrowersyjnych tematów – także tych dotyczących wpływu instytucji społecznych, w tym religijnych, na stosunek Polaków do zwierząt.

Współtwórca antropozoologii na UW

Prof. Elżanowski był jednym ze współtwórców idei i programu studiów na kierunku antropozoologia – unikatowym w Polsce kierunku łączącym nauki biologiczne, humanistyczne i społeczne wokół relacji człowieka ze zwierzętami. Dzięki jego zaangażowaniu Wydział „Artes Liberales” UW stał się miejscem, gdzie temat praw zwierząt traktowano nie jako dodatek do programu, lecz jako pełnoprawny obszar badań akademickich.

Prywatnie – miłośnik zwierząt, szczególnie kotów

Jak podkreśla społeczność Wydziału „Artes Liberales”, prof. Elżanowski prywatnie kochał wszystkie zwierzęta, a szczególną sympatią darzył koty. Ten rys osobisty – rzadko widoczny w oficjalnych biogramach naukowych – dobrze tłumaczy, skąd brała się jego wieloletnia determinacja w mówieniu o zwierzętach jako istotach zasługujących na podmiotowe traktowanie, a nie wyłącznie na przedmiotowe regulacje prawne.

Jak żegna go społeczność akademicka

W oficjalnym komunikacie Wydział „Artes Liberales” UW napisał, że profesor był człowiekiem otwartym, niezależnym w myśleniu, bezpośrednim i wyrazistym, a jego obecność stanowiła ważną część życia wydziałowej wspólnoty. Podkreślono, że będzie brakować przede wszystkim jego głosu i gotowości do podejmowania trudnych, ważnych rozmów – cechy, które w środowisku akademickim bywają rzadkie, a jednocześnie niezwykle potrzebne.

Wydział złożył wyrazy współczucia żonie, rodzinie i bliskim profesora.