19 padalców w betonowej pułapce. Leśne Pogotowie uratowało gady szukające zimowej kryjówki

Niespodzianka na dnie studzienki

Jesień to czas, gdy wiele dzikich zwierząt rozgląda się za bezpiecznym miejscem do przezimowania. Czasem wybór pada na zakamarki stworzone przez człowieka – i bywa on bardzo nietrafiony. Tak było w przypadku grupy padalców, które wśliznęły się do studzienki wodomierzowej. Jak poinformowały Lasy Państwowe, zwierzęta odkryto podczas planowanej wymiany licznika wody. Na dnie studzienki znajdowało się aż 19 gadów.

Padalce najpewniej potraktowały betonową studzienkę jako dobrą kryjówkę na zimę. Problem polegał na tym, że jej pionowe ściany były dla nich nie do pokonania. Jacek Wąsiński, leśnik i założyciel Leśnego Pogotowia, nie miał wątpliwości: „Ze studzienki nie miałyby możliwości wyjścia”. Organizacja dodała jeszcze dosadniej: „Studzienka stałaby się dla nich grobem”.

Na szczęście właściciel posesji nie próbował usuwać zwierząt na własną rękę. Poprosił o pomoc specjalistów i zaczekał na ich przyjazd. Ratownicy docenili tę postawę: 

- I w tym miejscu należą się ogromne brawa i szacunek dla właściciela działki! Nie machnął ręką, nie próbował ich przepędzić ani – co niestety wciąż się zdarza – bezmyślnie wyrzucić na zewnątrz na pewną śmierć z zimna. Mimo obaw wezwał pomoc i poczekał na nas – podkreślił Jacek Wąsiński. Wszystkie padalce zostały bezpiecznie odłowione.

Padalec to nie wąż ani żmija

Wijące się w ciasnej studzience gady łatwo wziąć za węże, a nawet za żmije. To jeden z najczęstszych błędów, jakie popełniamy na widok padalca. Leśne Pogotowie przy tej okazji przypomniało: „Warto to powtarzać do skutku: padalec to NIE żmija i NIE wąż”.

Padalec zwyczajny (Anguis fragilis) to beznoga jaszczurka. W toku ewolucji utracił kończyny, ale zachował wiele cech typowych dla jaszczurek. Ma ruchome powieki, więc – w przeciwieństwie do węży – potrafi mrugać. Ma też otwory uszne, których węże nie mają. Dorasta zwykle do około 50 cm długości, z czego mniej więcej połowę stanowi ogon. Ubarwienie jest najczęściej miedzianobrązowe lub szare, czasem z jasną, prostą pręgą wzdłuż grzbietu.

Jak inne jaszczurki, padalec w razie zagrożenia potrafi odrzucić fragment ogona. Stąd jego łacińska nazwa – fragilis oznacza „kruchy”. Odrzucony ogon jeszcze przez chwilę się porusza i odwraca uwagę napastnika, a jego właściciel ma czas na ucieczkę.

Co najważniejsze: padalec jest całkowicie niegroźny dla człowieka. Nie ma jadu, nie atakuje, a złapany zwykle próbuje po prostu uciec.

Jak odróżnić padalca od żmii zygzakowatej?

W Polsce jedynym jadowitym gadem jest żmija zygzakowata. Kilka cech pozwala szybko odróżnić ją od padalca:

• Głowa – u padalca płynnie przechodzi w tułów, bez wyraźnej szyi. Żmija ma głowę wyraźnie oddzieloną od reszty ciała.
• Wzór na grzbiecie – padalec ma najwyżej bladą, prostą pręgę. Żmija ma charakterystyczny, wyraźny zygzak.
• Oczy – padalec mruga, bo ma ruchome powieki. Żmija, jak wszystkie węże, ma oczy przykryte nieruchomą łuską i pionową źrenicę.
• Ciało – padalec jest sztywniejszy, gładki i lśniący, porusza się dość niezgrabnie. Żmija jest giętka i sprężysta.
• Ogon – u padalca często widać ślady jego odrzucenia i regeneracji.

Warto pamiętać, że żmija również jest gatunkiem chronionym i nie atakuje bez powodu. Najlepszą reakcją na spotkanie z każdym gadem jest spokojne odejście i pozostawienie zwierzęcia w spokoju.

Gdzie padalce spędzają zimę

Padalce, jak wszystkie nasze gady, są zmiennocieplne. Temperatura ich ciała zależy od otoczenia, dlatego chłodne miesiące przesypiają w stanie odrętwienia. Na zimowanie wybierają miejsca osłonięte przed mrozem: nory gryzoni, szczeliny w ziemi, przestrzenie pod kamieniami i korzeniami, sterty liści, gałęzi czy kompostowniki. Często zimują gromadnie – w jednym zakamarku może się zebrać kilka lub kilkanaście osobników.

Właśnie dlatego jesienią i zimą padalce, podobnie jak jeże, płazy czy nietoperze, często szukają schronienia w pobliżu ludzi. Piwnice, szczeliny w fundamentach, studzienki i szamba wydają się im dobrym miejscem. Niestety, część z tych kryjówek zamienia się w pułapki bez wyjścia.

Co dalej z uratowanymi gadami?

Uratowane padalce nie wróciły od razu na wolność. Ratownicy wyjaśnili, że pogoda na to nie pozwala: „Jest już zdecydowanie za zimno. O tej porze padalce powinny trwać w głębokim letargu” – poinformował Jacek Wąsiński.

Wypuszczenie gadów na wychłodzony teren groziłoby ich zamarznięciem, zanim zdążyłyby znaleźć nową kryjówkę. Dlatego cała grupa trafiła do Leśnego Pogotowia. Tam padalce spędzą resztę zimy w kontrolowanych warunkach hibernacji. Na wolność wrócą wiosną, gdy zrobi się cieplej i zwierzęta będą mogły bezpiecznie podjąć aktywność.

Leśne Pogotowie działa w Mikołowie-Kamionce na Śląsku. Ośrodek założył w 1993 roku leśnik Jacek Wąsiński, pracownik Nadleśnictwa Katowice. Trafiają tu ranne, chore i osierocone dzikie zwierzęta z województwa śląskiego i spoza niego.

Jak pomóc zimującym zwierzętom w ogrodzie?

Historia z dobrym zakończeniem jest dobrą okazją, by sprawdzić własne podwórko. Lasy Państwowe i ratownicy przypominają o kilku prostych zasadach:

• Zabezpiecz studzienki i szyby – szczelne pokrywy lub drobna siatka zapobiegną wpadaniu zwierząt. W otwartym zagłębieniu można zostawić deseczkę lub gałąź, po której drobne zwierzęta wydostaną się na zewnątrz.
• Nie sprzątaj ogrodu „do zera” – zostaw w kącie trochę liści, stertę gałęzi czy kamieni. To gotowe zimowisko dla jeży, płazów i gadów.
• Uważaj przy jesiennych porządkach – zanim przerzucisz kompost, podpalisz stos gałęzi lub rozbierzesz drewutnię, sprawdź, czy nikt w nich nie śpi.
• Nie budź i nie przenoś zimujących zwierząt – wybudzenie zużywa zapasy energii, których zwierzę potrzebuje do przetrwania zimy.
• Wezwij specjalistów, gdy zwierzę jest w niebezpieczeństwie – skontaktuj się z najbliższym ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt. Ich wykaz publikuje Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska.

Padalec pod ochroną

Padalec zwyczajny jest w Polsce objęty ochroną gatunkową. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt podlega ochronie częściowej. Oznacza to m.in. zakaz zabijania, okaleczania, chwytania i niszczenia jego schronień. Mimo to padalce wciąż giną – często zabijane przez ludzi, którzy biorą je za żmije, a także pod kołami samochodów i kosiarek.

Tymczasem padalec to cenny sprzymierzeniec ogrodnika i działkowca. Zjada ślimaki, dżdżownice i owady, w tym wiele gatunków uznawanych za szkodniki. Gdy spotkamy go w ogrodzie, najlepiej po prostu pozwolić mu odejść.