Sześciu partnerów, jeden cel
Program reintrodukcji popielicy (Glis glis) zaplanowano na lata 2026–2030, z możliwością przedłużenia. Jego koordynatorem jest Orientarium Zoo Łódź, a każdy z partnerów odpowiada za inny element przedsięwzięcia:
- Orientarium Zoo Łódź – koordynuje cały projekt i prowadzi hodowlę popielic,
- Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego – sprawuje nadzór naukowy i prowadzi monitoring,
- Nadleśnictwo Brzeziny (Lasy Państwowe) – montuje budki dla zwierząt i dba o bezpieczeństwo klatek aklimatyzacyjnych,
- Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Łódzkiego – instaluje klatki, dokarmia zwierzęta i uczestniczy w monitoringu,
- Fundacja Pangolin – finansuje zakup sprzętu (do 8100 zł netto),
- Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Łodzi – nadzoruje przebieg programu.
Głównym celem jest zwiększenie liczby stanowisk popielicy w regionie. Jak podkreśla prof. dr hab. Tomasz Jurczak, prodziekan Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska UŁ, samo wypuszczenie zwierząt to dopiero początek.
- Sukcesem będzie nie samo wypuszczenie zwierząt, lecz powstanie trwałej, samodzielnie rozmnażającej się populacji.
Kim jest popielica?
- Popielica to niezwykły, choć mało znany mieszkaniec naszych lasów – mówi prof. Jurczak.
Trudno się dziwić, że niewiele osób widziało ją na własne oczy. Popielica prowadzi nocny tryb życia i niemal cały czas spędza w koronach drzew. Uniwersytet Łódzki nazywa ją „nocną kuzynką wiewiórki” – i coś w tym jest: ma szare futerko, jaśniejszy brzuch oraz długi, puszysty ogon.
Kilka faktów o popielicy:
- to największy przedstawiciel popielicowatych w Polsce – dorosłe zwierzę waży zwykle ok. 150 g, a ciało (bez ogona) mierzy ok. 11–17 cm,
- jest mistrzynią snu zimowego – hibernacja trwa u niej 7–8 miesięcy, czyli większą część roku,
- żywi się głównie tym, co oferuje las liściasty: bukwią, żołędziami, owocami, nasionami i pąkami,
- w Polsce jest objęta ścisłą ochroną gatunkową.
Popielica jest silnie związana z dojrzałymi lasami liściastymi, zwłaszcza starymi buczynami. Takich lasów jest coraz mniej, a te, które przetrwały, często tworzą małe, odizolowane „wyspy”. Rozdrobnienie siedlisk sprawia, że zwierzęta nie mogą swobodnie się przemieszczać i same zasiedlać nowych terenów. Dlatego bez pomocy człowieka powrót popielicy w wiele miejsc byłby po prostu niemożliwy.
Życie w rytmie buka
Popielica ma jeszcze jedną ciekawą cechę: jej życie rodzinne zależy od drzew. Buki i dęby nie owocują obficie co roku – co kilka lat mają tzw. lata nasienne, kiedy bukwi i żołędzi jest wyjątkowo dużo. Badacze zauważyli, że popielice potrafią „przewidzieć” taki urodzaj. W dobrych latach wydają na świat młode, a w latach ubogich często w ogóle rezygnują z rozrodu i wcześniej zapadają w sen zimowy, korzystając z zapasów tłuszczu.
Długa hibernacja w norach pod ziemią ma też inną zaletę – chroni popielice przed drapieżnikami, takimi jak sowy czy kuny. Naukowcy uważają, że właśnie dzięki tej strategii popielice żyją wyjątkowo długo jak na tak małe gryzonie – nawet kilka, a czasem ponad dziesięć lat.
Dla programu reintrodukcji oznacza to jedno: potrzeba cierpliwości. Efekty mogą być widoczne dopiero po kilku sezonach, gdy buki w rezerwacie obficie obrodzą.
Nowy dom w starej buczynie
Miejscem reintrodukcji wybrano rezerwat przyrody „Janinowski Starodrzew Bukowy im. Hieronima Andrzejewskiego”. To bardzo młody rezerwat – Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Łodzi powołał go 19 czerwca 2026 roku jako 99. rezerwat w województwie łódzkim. Obejmuje 44,4 ha starego lasu bukowego w gminie Brzeziny, na terenie Leśnictwa Janinów (Nadleśnictwo Brzeziny).
Las Janinowski uchodzi za jedno z najcenniejszych stanowisk buka zwyczajnego w regionie. Dla popielicy to wymarzone miejsce: dużo dziupli, bukwi i spokoju.
Skąd przyjadą popielice?
Zwierzęta trafią do łódzkiej buczyny z dwóch źródeł:
- ze stanu dzikiego – popielice będą odławiane w Kozienickim Parku Krajobrazowym, na terenie Nadleśnictwa Kozienice,
- z hodowli – osobniki urodzone w Orientarium Zoo Łódź.
Połączenie obu grup ma zwiększyć szanse na zbudowanie zdrowej, zróżnicowanej genetycznie populacji.
Krok po kroku: od klatki do wolności
Popielice nie zostaną po prostu wypuszczone do lasu. Najpierw zamieszkają w klatkach aklimatyzacyjnych, gdzie przez 7 dni będą dokarmiane i oswoją się z nowym otoczeniem. Potem klatki zostaną otwarte, ale dokarmianie potrwa jeszcze 14 dni – zwierzęta będą mogły wracać po jedzenie, zanim nauczą się samodzielnie korzystać z zasobów lasu.
W tym czasie leśnicy z Nadleśnictwa Brzeziny co trzy dni będą sprawdzać teren i bezpieczeństwo klatek. Intensywne prace terenowe, odłowy i monitoring zaplanowano na sezony letnie, gdy popielice są aktywne.
Jak naukowcy sprawdzą, czy się udało?
Monitoring potrwa od 2027 do 2030 roku i obejmie dwie metody:
- nocne nasłuchy – raz w miesiącu, od kwietnia do września; popielice są dość „gadatliwe” i wydają charakterystyczne dźwięki,
- kontrole budek – od maja do października, częściej w sierpniu, kiedy na świat przychodzą młode.
- To właśnie obecność młodych w budkach będzie najlepszym dowodem, że popielice zadomowiły się w nowym miejscu.
Kolejny projekt łódzkiego zoo
To nie pierwszy program przywracania rodzimych gatunków, w który angażuje się Orientarium Zoo Łódź. Ogród wraz z partnerami prowadzi już m.in. reintrodukcję żółwia błotnego w województwie łódzkim. Popielica dołącza teraz do grona zwierząt, którym łódzcy przyrodnicy chcą dać drugą szansę.
Co może zrobić każdy z nas?
Popielica jest gatunkiem chronionym, dlatego nie wolno jej łapać, przetrzymywać ani niszczyć jej schronień. Jeśli podczas spaceru po lesie (lub wieczorem na działce przy lesie) zauważysz popielicę, obserwuj ją z daleka i nie próbuj jej dotykać. Ranne lub osłabione zwierzę zgłoś do najbliższego ośrodka rehabilitacji dzikich zwierząt albo nadleśnictwa.
Popielica – nocny, nadrzewny gryzoń, który przesypia 7–8 miesięcy w roku – wraca do województwa łódzkiego. Sześć instytucji z Orientarium Zoo Łódź na czele przez pięć lat będzie przesiedlać popielice z Puszczy Kozienickiej i z hodowli do rezerwatu „Janinowski Starodrzew Bukowy” pod Brzezinami. O sukcesie zdecyduje to, czy powstanie tam trwała, samodzielnie rozmnażająca się populacja.
Bibliografia
Kowalski M., Popielica wraca do łódzkich lasów! Rusza program przywracania tego niezwykłego gatunku, Uniwersytet Łódzki, 16.11.2026, https://www.uni.lodz.pl/aktualnosc/szczegoly/popielica-wraca-do-lodzkich-lasow-rusza-program-przywracania-tego-niezwyklego-gatunku
RDOŚ w Łodzi, „Janinowski Starodrzew Bukowy im. Hieronima Andrzejewskiego” – kolejny rezerwat przyrody w województwie łódzkim, 19.06.2026, https://www.gov.pl/web/rdos-lodz/janinowski-starodrzew-bukowy-im-hieronima-andrzejewskiego--kolejny-rezerwat-przyrody-w-wojewodztwie-lodzkim
Zarządzenie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Łodzi z dnia 19 czerwca 2026 r. w sprawie uznania za rezerwat przyrody „Janinowski Starodrzew Bukowy im. Hieronima Andrzejewskiego”, Dz. Urz. Woj. Łódzkiego poz. 4526.
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (t.j. Dz.U. 2022 poz. 2380).
Jurczyszyn M. i in., Występowanie i zagęszczenie populacji popielicy szarej Glis glis w Ojcowskim Parku Narodowym, Prądnik. Prace Muz. Szafera 35, 2025, s. 127–140.
Terlecka M.K., Problem ochrony gatunku popielicy (Glis glis L.) w Polsce, Studia Ecologiae et Bioethicae 8(1), 2010, s. 55–74.
Ruf T., Bieber C., Why hibernate? Predator avoidance in the edible dormouse, Mammal Research 68, 2023, s. 1–11, https://doi.org/10.1007/s13364-022-00652-4

